Son bir neçə ildə ABŞ-ın regional böhranlarda əhəmiyyətinin azalması ilə bağlı mübahisələr davam edir. Baxmayaraq ki, ABŞ administrasiyası müxtəlif regionlar üzrə baş verən proseslərdə maraqlı olduğunu ardıcıl olaraq təkrarlasa və regional böhranlarla bağlı müəyyən mövqelər ifadə etsə də, onun bu böhranların nəticələrinin müəyyən edilməsində effektivliyi daim azalmaqdadır.
Beynəlxalq ictimaiyyət ABŞ-ın ardıcıl prezidentlərinin Suriyadakı zorakılıqlar, Aralıq dənizindəki qaçqın böhranları, Liviyadakı iğtişaşlar və nəhayət, Dağlıq Qarabağ problemi ilə bağlı bəyanatlar verməsini izləyib. Lakin ABŞ-ın bu böhranları həll etmək üçün diplomatik səyləri istənilən məqsədləri təmin edə bilmədi.
Məsələn, Suriya böhranında Bəşər Əsəd rejimi zorakılıq səviyyəsini tədricən artıraraq ABŞ-ın reaksiyasını sınadı. Suriyanın böyük şəhərlərində nümayişçilərə qarşı güc tətbiqi Vaşinqton tərəfindən pislənib. Lakin ABŞ-ın keçmiş prezidenti Barak Obama administrasiyasının hərəkətsizliyi və qərarsızlığının artması rejimə daha şiddətli və ayrıseçkilik etmədən güc tətbiq etməyə imkan verdi.
Suriya hava qüvvələri müxaliflərin nəzarətində olan şəhərləri SCUD raketləri və lüləli bombalarla vurmağa başlayanda ABŞ rejimi bir daha qınadı, lakin o zaman Əsəd qüvvələri ABŞ-ın qayda və normaları daim pozmasına baxmayaraq, müdaxilə etməyəcəyinə əmin oldu.
ABŞ-da mövcud olan Donald Tramp administrasiyası ilə Amerikanın xarici siyasətinə yeni bir qeyri-müəyyənlik və gözlənilməzlik qatı əlavə olundu. Müxtəlif böhranlarda ABŞ-da ayrı-ayrı agentliklər və departamentlər qarışıq mesajlar və ziddiyyətli reaksiyalar verməyə başladı.
Məsələn, Qətər və digər Körfəz ölkələri arasında yaşanan böhranda Prezident Tramp Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının (KƏŞ) qəbul etdiyi sanksiyaları alqışlayıb və Qətərin terrorçulara yardım etdiyini eyham edib, lakin həmin gün Pentaqon Qətər hökumətinə təşəkkür mesajı yayıb. terrorizmlə mübarizədə verdiyi dəstəyə görə.
Bu yaxınlarda, Liviya məsələsində, beynəlxalq müşahidəçilər ABŞ-ın BMT tərəfindən tanınan Milli Razılıq Hökuməti (GNA) və darbeçi general Xəlifə Haftar qüvvələri ilə bağlı mövqeyi qarşısında çaşqınlıq içində idi. Bu, çaşqınlıq yaratdı, çünki administrasiyanın böhranla bağlı mövqeyini niyə dəyişdiyi bəlli deyildi.
ABŞ dövlət katibi Mayk Pompeo Kiprin Yunan tərəfinə səfər edərkən, çoxları ABŞ-ın son bir neçə onillikdə yürütdüyü siyasət kimi Pompeonun həm Türkiyə, həm də Yunanıstan tərəfinin nümayəndələri ilə görüşəcəyini gözləyirdi.
Lakin ABŞ-ın Kipr siyasətini müşahidə edənlər Pompeonun Türkiyə tərəfinin nümayəndələri ilə görüşmədiyini görəndə təəccüb və çaşqınlıq içində qalıblar. Pompeonun qərarının səbəbləri hələlik məlum deyil. Bu, ABŞ-ın xarici siyasətində dəyişiklik ola bilər, yoxsa dövlət katibinin şəxsi üstünlükləri?
İrəvanın təxribatçı hücumlarından sonra Azərbaycanla Ermənistan arasında silahlı toqquşmalar başlayanda bir çox regional ekspertlər ABŞ-ın reaksiyasını gözləyirdilər. Ancaq bir neçə bəyanatdan başqa heç bir həlledici addım olmadı.
Pompeonun Vaşinqtonda çağırdığı görüş münaqişənin həllinə aparan yol bir yana qalsın, atəşkəsə də gətirib çıxarmadı. Strateji baxışın və böhranı həll etmək öhdəliyinin olmaması ilə biz siyasətçilərin bəyanatlar verməyə və mübahisə ilə bağlı daxili narahatlıqlarını ifadə etməyə başladığını gördük. Bəzi siyasətçilər bu bəyanatların və reaksiyaların ABŞ-ın uzunmüddətli maraqlarına ciddi ziyan vura biləcəyindən xəbərsizdirlər.
Bu gün ABŞ-da prezident seçkiləri keçirildiyindən hər iki namizəd müəyyən addımlar atmağa söz verdikləri üçün ölkənin xarici siyasətinin gələcəyi ilə bağlı sual işarələri həddən artıq çoxdur. Lakin hər hansı tədbir görülməzdən əvvəl ABŞ-ın müttəfiqlərinin gözündə ölkəni daha proqnozlaşdırıla bilən və etibarlı edəcək hərtərəfli xarici siyasət strategiyası olmalıdır. Təəssüf ki, indiki məqamda namizədlərin heç biri bu strateji perspektivə malik deyil.
KILIÇ BUĞRA KANAT
