Hani Fatih'i çox severiz de, Fatih'e Bizans'ı aldıran gücün, Bizans'ı İstanbul'a galebe çaldıran gücdən fərqli olduğunu sanırız. eynisidir.
Medeniyetlerin bir qisimi akla, bir qisim kalbe dayanir, onu esas alır.
Kayıp medeniyetimizde kalple düşünür, akıl ile hareket ederdik…
Allahın işini, öz yaparak yargılamak cüreti, Kulun yapması lazım olan işi de Allah'a havale etmekten ibaret hayatlardan çıxan rabıta deyil.
“Rabıta” olmadan, “mertebe” gözləmək; ekmeden, biçmek demektir.
Rabıtanın fərqli yollarından ilerler medeniyetler.
Kimisi de rabıta kaybeder.
Evreni Allah yaratdı, Mədəniyyəti insan yaradır.
Zamanı Allah yaratdı, Tarixi insan meydana gətirir.
Əgər, Bugün, Türk-İslam coğrafyasında zülümlər bitmiyorsa, hala topluca sürünmeyi bile erdem olaraq görürsək, biraz da “ben neredeyim?” deyin.
Nə din bizi mütləq "terakki" etmək üçün var.
Ne de Allah, fərdi hesaplarda teraziyi lehimize çevirmək üçün bir güctür.
Yeni gelişen dindarlık algılarında, İnsanı dışlayan ama necəsə Allah'la rabıtayı davam ettirme çabasında olan bir anlayış da var.
Allah'ı her yerde görməkle, Allahın kullarını onun bir varlıq nişanesi olaraq görmək birbirini tamamlayan bir anlayış.
Zelzeleyi, ruhunda yaşar da insan, hâlâ yerin sarsılması sanır onu da.
Zelzele sahi nedir?
Hz. Ayşə ilə Əli arasında, Osman ilə Əli arasında sıxıntılar da öyleydi.
Ebu Zer'i çöle daldıran da əslində fitne qorxusuydu.
Muhteşem Endülüs Medeniyetini bitiren, dışarıdan da çok içeride “Allah bizimledir” diye inanarak birbirini kıran müsəlmanlarla oldu.
Eski Yahudilikte, “Tanrı hep Yahudilərin yanında” idi.
Haçlı seferlerinde de Haçlılar da müsəlmanlar da öyle inanıyordu.
Bir başqa konu da, yapılan şeylerde, “Allahın bizimle” olduğu algısıdır.
Allah, dininə baxmadan, doğru olanın yanında deyil mi?
Allah'ı dünyada göremeyenlerin, ahirette aramalarına gerek yoxdur əslində.
Dünya gözü, eləsine bir algıdır. Dünyanın gözüylə fərq etmək.
Demek ki, İyi yönetim varsa, bizlərin yaxşılığının aynası, pisləri varsa bizim kötülüğümüzden algısı, suistimale açıqdır.
Dahası, Hastalıkların, afetlerin ceza oluşmasına dair algılama yönetimlerle de ilgilidir.
“Nasılsanız, öyle yönetirsiniz!” şərhə açıqtır.
Gayb, dediğimiz, temelde bir şeyin bilinebilirliğinden öte, onun ne amaca binaen olduğuyla ilgilidir.
Ödül mü ceza mı, bilemeyiz yani!
Allahın tarix daxilində "etkin" un olmaması, onun kültürü eyni deyil.
Dahası, Allah eyni şeyi, həm artı həm eksi olaraq edilə bilər.
Xəstəliklərin da, “Allahın bir cəzası, ya da kefaret olduğu” da ayrı bir konudur.
Bırakalım, xəstəliklər, ruh xəstəliyimiz olmasın.
Tefsir ile tevil arasında fark da zaten budur.
Tefsirde “metnin kendi” esastır.
Tevilde ise, “metnin yorumcusunun niyeti”.
Hani bəzi tefsirimsi yazılar, sözlər var ki,sanırsan insanlar, “aslında Allah burada şunu demək istədi, amma tam öyle olmadı.” tərzində.
Deprem ve Tufan'daki illiyetin her tufan ve depremde olmadığı açıktır.
Ayrıca bu konularda, afet mağduru olmayanların daha yaxşı olması muhal.
Zilzal Süresinin muhataplarının neden depremle cezalandırıldığı, Nuh Tufanının neden ortaya çıxdığı Kur'an da açıqça belli oldu.
TR'de depremler olduqda, bir kəsim insan, depremzedelere günahkârlık atfedip, adeta geri qalanlara masumiyet, masuniyet izafe etmesi yanlıştır.
Zelzele konusu kadar, tufan ve sel ve benzeri afetler de eyni kateqoriyada algılanır.
faktiki xəstəlik və belalara məruz qalmak da.
Eski müfessirler, Tevil deyil tefsir edirdi.
Yalnız mütləq, en doğrusunu "Allah bilir" diye de eklerdi.
Sonrakiler öyle deyil.
Zilzâl Suresi, bilen bilmeyen tərəfindən meşrebine, niyetine, kime vurmak istediğine binaen kullanılan surelerden oldu.
Hayırlı gecələr, dostlar! Zelzelesiz geceler ve gündüzler dilerim.
Yalan dünyada, Gerçek insan ve değerler aramak sevdasıdır.
Beyhude olan da yalanla gerçeğin nöbetleşe qarşımızda eyni şəkildə durması.
Eski Türkiyə, Yeni Türkiyə derken, Eski Türklərlə, Yeni Türkleri de bir danışmak lazım.
Mekân ve milletten anlamlı olan hangisi?
Yokluğun varlığı olmadığı üçün, Varlığın eksikliğinden bəhs etmək lazımdır.
Çokluk da bir başqa yokluk ifadesi.
Kendini kaybeden birlik.
Dünya ilə ahiret arasında bir bənzərlik: İkisinde demokrasi yoxdur.
Birinde liyakat esas alınır.
Diğerinde genelde hamakat ağır basar.
Miraç perdelerin aralanması ile Kalpte birikenlerin arınması vesilesi.
Biriken ne derseniz, “Hüzün”dü, Hz. Peygamberin hissetdiyi. Yüktü.
“Bağış” kelimesi de çok maraqlı kelimelerden.
Cehenneme koşar kimi gider insan, ama cennete talip olur.
Bağ ve bağış ilişkisi de orada çıxar.
Cennet cehennem ötesi baxış ahirete kamil münasibəti ifade eder.
Eyni gerçeğin fərqli tezahürleridir gözlediklerimiz. Öyle de xoş, belə de.
Süleyman Çələbi Mevlidin bir bəhrində, “Bir avuç toprağa minnet m'eyledin?” deyər.
Çok tatlı bir anlatımla.
Ve nasıl insan, daxilindəki melek və şeytanı barındırır və ikisi ötesinde olursa insan olur.
Cennet cehennem ötesi baxışta ahireti ifade eder.
Cennet sevdalarında da eyni şey var.
Kaybın getirdiği, yeniden kazanma yuxu ve meşakkati.
Cehennem olmasa cennet olmazdı yani. Anlam elə.
Gaipten gələn səs, Farkında olmadığımız səs olduğu üçün, anlamadığımız üçün gaipten. Ama içimizde olan, içselleştirdiğimiz ses.
Ve gayba inanmaq, Kaybımıza inanmaq kimi de.
Neyi kaybettik neyi ararız da eyni soru da gizli.
Qeyb ilə Kayıp arasında kök olaraq fərq yoxdur.
Bəlkə də Var'dan başqa var olan olmadığı üçün, dəyər de əslində varlıqla deyil yoklukla ortaya çıxır.
Anlam qazanır.
