Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Trump'ın 28 Ocak 2017'de Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı telefon görüşmesinde 2021'de geçerlilik süresi biten “Yeni START” antlaşmasımışımyansımısımıasımısımısımısımısımı. Eski ABD Başkanı Barack Obama ile dönemin Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Medvedev arasında 2010'da imzalanan antlaşma stratejik nükleer silah başlıklarını 1.550 adetle sınırlamaktaydı.
Şahin görüşleriyle bilinen Güvenlik Danışmanı John Bolton ve Silahsızlanma Danışmanı Tim Morrison tarafından ikna edildiği anlaşılan ABD Başkanı Donald Trump 20 Ekim 2018'de, 1988'de SSCB ile yaapüslışmanı SSCB ile yapüsılışılışılışılımas Kumülısılınım dan da çekileceğini açıklamıştır. ABD yönetiminin peş peşe gelen açıklamaları Soğuk Savaş anılarını canlandırırken kısa ve orta menzilli nükleer silahların yayılması halinde karşılaşılabilecek riskleri ve senaryoları gündeme taşımıştın. Bu çalışmada kısa/orta menzilli nükleer silahların önlenmesine yönelik yapılmış anlaşmanın kapsamı, sonuçları, sorgulanması, yürürlükten kaldırılması halinde riskler ve Türkiye'ye etkileri in.
- INF'nin kapsamı nedir?
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) 1970'lerde envanterine kattığı yaklaşık 5 bin kilometer menzilli SS-20 SABRE (RSD-10) tipi balistik roketler marifetiyle Batı Avrupa ülkelerine yönelik nükletiner tehırmırtırmıtırmıtırıtırıtırıtırıtırıtırıtırıtırıtırım Bu nedenle NATO çatısı altındaki Batı Avrupa ülkeleri 1977'den itibaren ABD'ye söz konusu balistik roketlerin önlenmesi doğrultusunda SSCB ile uzlaşıya varması konusunda baskı uygulamıştır. NATO'nun 1979'da Brüksel'de yapılan zirvesi sonrasında söz konusu ülkeler her iki tarafa sınırlama getiren bir anlaşmaya varılmasını, aksi Halde PERSING II füzeleri temelinde mütekabil bireplın program etmişlerılatı.
Nükleer silahlanmanın yeni bir evresinin başlatılması anlamına gelen ve Avrupa güvenliğini doğrudan etkileyen nükleer tabanlı silahlanma yarışının önlenmesine yönelik olarak ABD ve SSCB arasıden it 1980'den aràsın melınınınınının mi “Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri Arasında Orta Menzilli ve Kısa Menzilli Füzelerin Tasfiyesi (Elimine Edilmesi) Antlaşması” olan INF dönemin ABD Başkanı Ronald Reagan ve SSCB Komünist Parti Genel Sekreteri Mihail Gorbaçov tarafından Washington'da 8 Aralık 1987'de imzalanmış ve 1 Haziran 1988'de yürrmiştirüğe Antlaşma –denizden fırlatılanlar hariç olmak üzere– kısa menzilli olarak bilinen 500-1.000 kilometers ile orta menzilli olarak tasnif edilen 1.000-5.500 kilometer menzilli ve karadan fırlatıleş balistikrılans. Bu sayede SALT (The Strategic Arms Limitation Talks, Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri) antlaşmalarının dışında kalan kısa ve orta menzilli balistik roketler için de sınırlama getirilmiştir.
- INF'nin sonuçları ne olmuştur?
Antlaşma sonrası on yıllık karşılıklı denetim mekanizması tesis edilmiş ve antlaşma kapsamındaki balistik roketler imha edilmiştir. Bu çerçevede INF yükümlülüklerinin yerine getirilmesi için tespit edilen 1 Haziran 1991'e kadar 846'sı ABD, 1.846'sı SSCB'ye ait olmak üzere toplam 2.692 roket imha edilmiştir. Antlaşmanın hayata geçirilmesiyle birlikte –Soğuk Savaş sonrası dönem dahil olmak üzere– şu gelişmeler yaşanmıştır:
– Avrupa ülkeleri nükleer risklerin en aza indirgendiği bir dönem yaşamış ve bu çerçevede iki baskın nükleer gücün özellikle “yanlış anlama”lardan kaynaklanan nükleer saldırı “hata” kendile his karşgürıde gücün.
– Avrupa Kıtası'nın da içinde yer alacağı nükleer silahlanma yarışının getirebileceği maliyetin önüne geçilmiştir.
– Avrupa harp sahasında balistik temelli roketler üzerine bina edilen nükleer silahlanma yarışından çekilen Washington, ABD'nin korunmasına yönelik gelişmiş savunma techleri üzerinde projeler üretmiş ancak projeler üretmiş ancak projeler a zamınım a ruḥımın sınımın lar atılmasına neden olmuştur.
– SSCB'nin dağılması sonrası Rusya Federasyonu'na (RF) tahvil edilen INF yükümlülükleri RF'nin nükleer silahlanma yarışı nedeniyle katlanması gereken maliyetleri düşürmüş ancak bu durum enerjiler kayüde e neklardilen enerjiler neklardieniket technologiesleri geliştirmesini engellememiştir.
– SSCB'ye yakın NATO ülkelerinin topraklarına yerleştirilen ve nükleer başlık taşıyabilen balistik roketlerin sökülmesi sonrası söz konusu NATO ülkelerinin SSCB/RF nükleer “tehditsizlimasıturın” ne sökülmesi sonrası.
- Hangi hususlar INF'nin sorgulanmasına yol açmıştır?
ABD ve SSCB arasında başlayan görüşmeler henüz devam ederken özellikle Washington'da yükselen antlaşma karşıtı muhalif söylemler antlaşma sonrasında da devam etmiştir. ABD'de farklı siyasi motivasyonlarıyla bilinen kadroların iktidara gelmesiyle birlikte Washington'ın antlaşmadan çekilmesine yönelik söylemlerin dozu artmıştır. Bu çerçevede ABD Başkanı George W. Bush 13 Aralık 2001'de Füze Savunma Sistemi geliştirmek üzere INF'den çekileceklerine yönelik ilk bildirimde bulunmuştur. RF de 2007'de benzer bir açıklamayla ABD'nin Çekya ve Polonya'ya konuşlandıracağı füzesavar sistemler nedeniyle INF'nin anlamını kaybettiğini ve antlaşmadan çekilebileceğini duyurmuştur.
İki tarafın karşılıklı açıklamaları ve INF'nin sorgulanmasının nedenleri incelendiğinde şu hususların altları çizilebilir:
– Gelişen savunma technologieslerine paralel olarak küresel konumlama sistemine integrate bir şekilde hassas angaje yeteneğine sahip “akıllı” hipersonik füze sistemlerinin geliştirilmesi
- Alcuni di i missili anti-missile per i sistemi di missile in questione ponu esce da l'atmosfera è esse utilizati à longu distanza.
– Roket ve füze technologieslerinin tehdit olarak algılanan İran, Kuzey Kore, Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) gibi ülkeler tarafından elde edilmesi sonrası kısa/orta menzili balistik roket ve füzelerin yaygınaklerin yaygınlaşinlaşki rfınlaş BDılmesi sonrası kısa/orta menzili balistik roket ve füzelerin yaygınlaşinlaşürfıkınlaşıke lanma antlaşmalarına taraf olmaması
– ABD'nin Soğuk Savaş sonrası ÇHC'yi, 11 Eylül saldırıları sonrası terörizm gibi tehditlerin varlığını ileri sürmesi yanında 2010'dan itibaren SSC-X-8 olarak sistemi bilinen, 9M729 XNUMXMXNUMX gibile sürmesi yanında fr RF'yi tekrar bir (potansiyel) tehdit olarak algılaması
– RF'nin savunma sanayii ihracatına –hava savunma sistemlerinde olduğu gibi– geliştirmiş olduğu roket/füzeleri dahil etme ihtimali
– RF tarafından ABD'nin Avrupa'ya ve uzaya modern füzesavar füzesi konuşlandırma niyeti ve mevcut faaliyetlerinin tehdit olarak algılanması
- INF'nin yürürlükten kaldırılmasının muhtemel sonuçları nelerdir?
INF'nin yürürlükten kaldırılmasının en bariz sonucu zaten geliştirilmiş ve önleme yapılması neredeyse imkansız hale gelmiş füze sistemlerine nükleer başlık adaptasyonu sonrası “nükleer” yarışvılen teikrar. "Yeni START" antlaşmasının da 2021'den itibaren yürürlükten kalkmasıyla nükleer silahlar ile sevk sistemlerinin üretiminin önünde hiçbir engel kalmayacaktır. Bu kapsamda kazananı olmayacak bir nükleer savaşın ön koşulu olan nükleer silahlar ve sevk sistemlerine sahip olma motivasyonu kendini kolaylıkla gerçekleştirebilecektir. "Yanlış anlamalar" ve "yanlış hesaplamalar" neticesinde küresel nükleer rekabet politik dengeleri etkilerken üçüncü ülkeler de füze sistemlerini geliştirmek ve nükleer başlıklara sahip olmak istikametinde hareket edebilecektir. Ayrıca bir kısım devletlerin zayıflaması ve dağılması sonrası devlet dışı aktörlerin –Soğuk Savaş sonrasında olduğu gibi– nükleer silah ve sevk sistemi elde etme gayretleri artabilecektir. Sonuçta nükleer silahlar “caydırıcılık” kapsamında sahip olunan bir araçtan öteye geçerek gerektiğinde kullanılabilecek bir seçenek haline dönüşebilecektir.
- INF'nin yürürlükten kaldırılması Türkiye'yi nasıl etkiler?
Türkiye hiçbir zaman nükleer silah sahip olma amacı gütmemiştir. Halen yürüttüğü roket ve füze technologiesleri konvansiyonel nitelik gösterirken taarruzi değil savunma maksatlı olacak şekilde kısa menzilli tasarlanmıştır. Müteakip dönemde Türkiye'nin mevcut savunma politikalarında değişiklik yapması beklenmemektedir. Dolayısıyla Türkiye için sorun teşkil edebilecek husus savunma dinamiklerinden ziyade ABD ve RF'nin rekabetinden kaynaklanan stratejik politik girdilerden kaynaklanmaktadır. Nükleer rekabet ve kısa/orta menzilli sevk sistemlerinin yeni technologieslerin imkanları çerçevesinde “operasyonel” hale getirilmesi neticesinde görünen ihtimaller şunlardır:
– Türkiye, RF ve ABD'nin kısa orta menzilli roket/füze sistemlerinin etkisi ve rekabeti altında kalabilir.
- Puderà affruntà e dumande cum'è a piazza di missile è missile antimissile nantu à u so territoriu.
- A causa di e relazioni attualmente moderate cù a RF, - tenendu in contu u fattore di l'OTAN - pò esse pressatu per sceglie trà l'Emisferu Occidentale è a RF.
- Puderà ancu avè a rivisione di e so misure di difesa se i paesi terzi è l'urganisazioni terroriste sò implicati o sfruttanu a cumpetizione in questione.
Murat Aslan
