Bu pazar Bosna Hersek'te seçim yapıldı. Seçim deyince kazananın yönetimi ele alacağını sanmayın, iktidar asla muktedir olamaz Bosna'da.
Şöyle ki: Seçimler dört yılda bir yapılır ve üç ayrı Başkan seçilir aynı anda. سیرپ، هیروات و بوشناک. بونلار ۸ آیلیک آرالارلا کولتوغا اوتورلار. Elbette ilk işleri bir evvelki dönemde alınan kararları veto etmek olur ve icraata geçemeden zil çalar. Ülke içinde Banyaluka merkezli bir Sırp Cumhuriyeti (8 میلیون 1 bin), bir Boşnak Hırvat Federasyonu (228 میلیون 2 bin), Brçko adlı bir özerk bölge (220 bin) vardır. Federasyon on kantona bölünmüştür, bunların da mebusları bulunur ayrıca.
Bosna Hersek Parlamentosu، “Milletler” و “Temsilciler” olmak üzere iki ayrı meclisten oluşur. Meclis başkanlıkları da münavebe ile yürütülür. Misal sıra Sırp’taysa birer Boşnak ve Hırvat yardımcı katılır yanlarına.
Anayasa Mahkemesi, askerî işler komitesi ve merkez bankası da nöbetleşe yönetilir, tahterevalli gibi ine çıka.
Özetlersek 5 cumhurbaşkanı, 14 başbakan, 180 bakanı ve bunların yardımcıları, danışmanları, bekçiler, odacılar, teşrifatçılar, koca koca binalar… Bütçenin %40'ı ulufeye gider ortalama.
هپسینین وزرینده دی بیر AB کومسری اوتورور عیار وریر تارافلرا. Salahiyeti o kadar büyüktür ki, başkanları bile vazifeden alabilir icabında. Sen seç ben yöneteyim, sistem değil matruşka!
Bu seçimde 67 siyasi partiden binlerce aday، devlet، entite ve kanton kurumlarındaki makamlar için yarıştı. Ne diyelim، hayırlısı olsun haklarında.
BAŞLARINA BUYRUKLAR
بوسنا هرسک اورتایا کاریشیک بیر دولت، سیرپ و هیروات پولیسلری ائری ونیفورما گییر، مرکزی کاله آلمازلار. Ülkede üç ayrı sular idaresi, üç ayrı elektrik kurumu ve üç ayrı posta teşkilatı vardır. Apartmanın bir dairesi parasını Boşnaklara yatırır, bir dairesi Sırplara. آیری آیری مکبوزلار، اوردو اورده ممورلار.
İşte bu üretmeyen kalabalıklar bütçeyi zora sokar, tekerlek bir türlü dönemez, çabalarlar çukurda. Ekonominin hâli içler acısıdır, işsizlik %60 civarında.
سیرپ باشکانی میلوراد دودیک، یونیتیغی ولکئی بولمه چالیشان بیر آیریلیکچیدیر و بونو ساکلاماز. Rusya ile yakın münasebetleri vardır, Putin ve Lavrov ile sıkça görüşür, sözlerinden çıkmaz.
Hırvatlar ise siyasetle birlikte ticareti de ellerinde tutarlar kolonilerini kurar, açıkça Zagrep’e çalışırlar. زاتن بوشناکلار سیرپلاردان زیاده هیرواتلاردان چکینیر، اینی صفتا دورورکن صفرا سالدیریا اوغرایابیلیرسینیز. Gülüyorlarsa ihtiyatlı olun، her an bir çorap örebilirler başınıza.
Hem Mostar Köprüsü’nü yıkacak hem de rantına sarkacak kadar pişkindirler. توحاف بیر شیماریکلیک، ای ارکالاریندا واتیکان اولونجا…
Hasıl devlet gemisinin dumeninde üç ayrı el asılır, her biri çeker kendi tarafına. Bir evet, bir hayır, bir çekimser “olmaz” demektir, ayağını sürüyen kazanır Bosna’da.
İyi de bu deli gömleğini kim giydirdi؟
İşte oraya geleceğiz. دیتونا
Boşnaklar Tito zamanında da bihuzurdur. 2. Cihan Harbi’nde Partizanların değil Ustaşilerin (Hırvat Faşitlerinin) yanında yer almışlardır zira. سیکینتیلار اولور اما کاتلیام یاشامازلار. Tito Yugoslavya’yı kristal küreye benzetir، “Ben” der، “onu nefesimle tutuyorum havada. Öldüğüm gün düşecek، paramparça…”
Dediği de çıkar. Tito’nun ardından başa gelen Miloseviç militanca davranır ve dağılma başlar. İlk kopan Slovenya olur, kolayca ayrılır, arkasında Almanlar vardır zira. Makedonya’nın da doğumu nispeten ağrısız olur. هیرواتلارلا سورتا چهارپیشیرلار اما نه زمان کی، بوسنا دا عینی یولا گیرر، کاتلیام خوبلار.
بلگراد هم رسمی ordusuyla saldırır hem de Bosna Sırplarını (Çetnikleri) silahlandırır, üstlerine salar. میلیسلر، کان دوکوچو و یاغماچیدیرلار. O hengamede 150 bin Boşnak ölür, 2,2 میلیون insan yurdudan ocağından kopar, bir kısmı yurt dışına çıkar.
BÜYÜK SIRBİSTAN ADINA
Sırp ordusu minareleri yıka yıka ilerler ve gelir dayanır Saraybosna’ya. Üç yıl süren kuşatmada nefes aldırmaz. Şehri 300 tankla döver, keskin nişancılar zevk için sivil avlar. Altyapı tamamen yok olur، Sırplar bilhassa fırınları، pazar yerlerini، çeşme başlarını vururlar. سارایبوسنا کوتوفانسینی (on binlerce el yazmasıyla dünyanın sayılı kütüphanelerinden biridir) cayır cayır yakarlar.
بوشناکلار سو بورولاریندان یاپتیکلاری اویدوروک سیلهلارلا دیرنمیه چالیشیر. نه زمان کی بی ام الندکی هاوالانینین آلتیندان 800 مترلیک بیر تونل کزارلار، دنگه دغیشمیه خوبلار. Müslümanların da eline silah geçer, mukabelede bulunurlar.
بوشناکلار یوگسلاوی ordusuna alınmamıştır, tanka topa yabancıdırlar. Ancak savaşçıdırlar, hızla teşkilatlanır, rakiplerini zorlamaya başlarlar. Saraybosna’yı kurtarmakla kalmaz taşraya yayılırlar. Sırplar panik içinde çekilmektedir ki ABD devreye girer, buyurun der Dayton’a.
BİN BİLİNMEYENLİ DENKLEM
Bill Clinton’un temsilcisi Richard Hoolbruke marifetiyle bir taslak sunulur ki Bosna Hersek sakat doğacak، asla mustakil devlet olamayacaktır bundan sonra. Sırbistan Cumhurbaşkanı Slobodan Miloşeviç ile Hırvatistan Cumhurbaşkanı Franjo Tudjman keyifle imzalar. Aliya İzzetbegoviç yorgun ve tecrübesizdir, yalnızdır kimse yoktur yanında.
Evet savaş durur ama sadece o kadar, yara kaşımaya müsait bir zemin çıkar ortaya. Avrupa’da Müslüman devlet istemeyen Batı، Boşnakları، Sırpların ve Hırvatların sultası altına sokar. سیربیستان صفرا سربرنیتسا ایچین اوزور دیلر آما بوسنا هرسک هوکومتی بیر کینما یایینلایاماز. Mümkün mü üç başkan gelsin bir araya?
Bosna Hersek güya BM üyesidir ama üç başlı yönetim yüzünden Müslümanların lehine oy kullanamaz. Mesela Filistin ve Kudüs davasında tavır koyamaz.
تورکیه ده کلم اویناتان بازی کوشه یازارلاری دا “وای، سیزده می” در لاف گئچیریرلر آکیلاری سیرا.
Bilgeliğini bilemem ama böyle bir anlaşmayı imzalamak için kral olmak lâzım. Yoksa hesap veremezsin halkına.
Boşnaklar o kadar çaresizdirler ki cinayeti sabit militanlar hakkında dahi takibat başlatamaz. Adalet üç başlıdır zira. Son bir kaç yıldır otomobilleri çalıp Sırbistan'a kaçıran çete ortalığı kavuruyor. Şahıslar malum ama üzerine gidemiyorlar.
Peki Dayton mülteci ve göçmenlere topraklarına dönme hakkı tanıdı mı? Evet ama kâğıt üzerinde، Sırplar ve Hırvatlar ele geçirdikleri yerlerde Müslüman görmek istemiyor، silah kullanmaktan kaçınmıyorlar. Camiler taşlanıyor, şadırvanlara domuz kafaları bırakılıyor. Çocuklar azarlanıyor، liseliler hırpalanıyor، imamlar hakarete uğruyor. بیر مسلمونین بانجا لوکادا یاشاماسی کولای دغیل آما بیر سیرپ سارایبوسننین تدینی چیکارابیلیر راحاتلیکلا.
یاپانین یانینا…
Savaş yıllarında BM’nin “güvenli bölgeleri” vardır، asker yerleştirir mıntıkaya. Avrupalı komutanların zaman zaman Sırplarla anlaştıklarını biliyorsunuz. مسله هلندالی آلبای توم کارمانس، سربرنیتسائدا مسلمونلارین سیلهلارینی توپلار، ساوونماسیز اینسانلاری کاتیللرین اونونه آتار.
Ahmici (Ahmetçi) köyünde de benzer bir ihanet yaşanır. Burası küçük bir köy, nüfusu 500 civarında. On hane de Hırvat var aralarında.
15 نیسان 1993 günü bir fevkaladelik hissedilmez, hatta Hırvatlar “komşu nasılsınız” der, hâl hatır sorarlar. O gece sabaha karşı Hırvat milisleri köyü basar, Opera garip bir isim koyarlar “kül ve duman!” Katiller 5 saat boyunca yakar, yıkar, kurşun sıkarlar. Sadece 4 km ötede İngiliz birliği vardır ve bölge onlardan sorulmaktadır hesapta. 150 ev, 2 cami ve koca mektep yakılır, 116 mümin şehit edilir, hayvanlar bile öldürülür acımasızca. Cami duvarlarına küfürler yazarlar ayrıca. Hiçbir Hırvat evi hasar görmediğine göre köy içinden birileri kılavuzluk etmiş olmalıdır onlara.
Katiller işlerini bitirip gider, İngilizler 4 saat sonra görünürler. Duymamaları mümkün değildir çünkü minareyi uçurmak için kasa kasa patlayıcılar kullanılmış âdeta zemin sallanmıştır. Sadece bir evde 11 insan yakılmıştır ki bebekler de vardır aralarında. En küçükleri 3 aylık en ihtiyarı 82 yaşında. Cenazelerden 36 tanesi kayıptır, kalanlar Vitez şehrine defnedilir. Hiçbiri tanınacak hâlde değildir. کیملیکلر کاتلیامدان 13 سنه سونرا DNA بیضه ایله تسپیت ادیلبیلیر آنکا.
Biz bu Ramazan-ı şerifte Türkiye Diyanet Vakfının düzenlediği bir yardım programı vesilesiyle tanıştık onlarla. Köy yine Boşnak köyü yaşanan bunca acıya rağmen Hırvatları hoş tutuyorlar. Adamın evi ocağı sönmüş, çoluk çocuğunun cesedini görmüş ama öfkesini yutabiliyor. الله حواله ادیور، صابردیور.
Boşnaklar hakikaten bulunmaz insanlar. Tanıdıkça hayran oluyorsunuz onlara.
İrfan Özfatura
روزنامه ترکیه
