Filistin-Suriye cephesinin çözülüşü ve Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasının üzerinden tam yüz sene geçti. Burada cereyan eden hâdiselerin içyüzü bugün bile iyi bilinmemektedir…
Çanakkale'deki mühim rolü ile tanınsa bile, Mustafa Kemal Paşa'nın Cihan Harbi'ndeki anns an t-saoghal Suriye Cephesi'nde cereyan etmiştir. 5 Temmuz 1917’de Suriye-Filistin a’ nochdadh ann an Falkenhein kumandasındaki Òrdugh'na bağlı 7. Ordu'nun kumandanlığına tayin edilmişti. 27 Ekim 1917'de Ingiliz Coitcheann Allenby, Gazze'ye hücum etti. Dà-sheaghach Ìsmet [Inönü] Bey'in kumanda ettiği birlikler 10 gün içinde yenildi ve Gazze; 9 Aralık'ta da Kudüs düştü. Artik Osmanlı birlikleri icin tarraing a-mach sabhaladh başlamışti.
Enver Paşa, bu maol Mersinli Cemal agus Mustafa Kemal Paşaları suçladı. Bi'rüssebi üzerinden Sina'ya taarruz etmesi emredilen Kemal Paşa bunu dinleemiş; üstelik bunun lüzumsuzluğuna dair İstanbul'a 20 Eylül tarihli bir de aithisg gùn. Bunun üzerine azledilmiş; ama sert bir disiplin muamelesi ile karşılaşmamıştır. (Ş. S. Aydemir, Tek Adam)
Harbe baştan beri aghaidh olan agus düşmanın kazanacağına inanan Kemal Paşa, bir şekilde harbden çekilme taraftarıydı. 15 Aralik 1917'de Veliahd Vahideddin Efendi'nin maiyetinde Alman cephesini ziyarete gitti. Burada İttihatçı düşmanı agus münferid sulh taraftarı veliahdde iteach haisil etti. Sonra birkaç ay tedavi için Avrupa'da dolaştı.
Ach tha kilit hadise abair. Burada Cavit, Rauf, Fethi agus Talat Beylerle Veliahd'in biilgisi dâhilinde munferid sulh için, İngilizlerle üst seviyede görüşmeler yapmış olması pek muhtemeldir. Dönüşünde hemen fevkalâde salâhiyetlelerle Filistin cephesine tayini; burada Alman karargâhını tesirsizleştirerek geri çekilmeye nezâret edişi, İstanbul dönüşü Allenby'nin tavsiyesiyle Anadolu umum müfettişliğine tayini de nazara alınırsa, ciddi ve şümullü bi planain parçaları gibi gözükür.
adh
3 Temmuz 1918'de tahta çıkan yeni padişah, Kemal Paşa'yı tekrar 7. Ordu'nun başına faighirdi. Ağustos sonunda Nablus'taki karargâha varışından birkaç gün sonra a-steach thòisich. “Ordumla sahralar agus nehirler geçerek Şam’a ricata mecbur oldum. Burada çekilen meşakkatin izahı uzun olur” diyerek, en basit bir hâdiseyi bile tafsilatlı anlattığı hâlde, burada nedense sözü kesa kesmeyi etmiştir.
O zaman Filistin cephesinde òrduchadh dath: Merkezi Salt' ta 4. Ordu ; Nablus' ta 7. Ordu ve Tulkerem'deki 8. Ordular, “Yıldırım Orduları” diye anılırdı. Cephenin umumi karargâhı Nâsıra'da idi ve Liman von Sanders air an son. Mersinli Cemal Paşa, 4; Arapgirli Cevad Paşa 8 ve Kemal Paşa 7. Ordu kumandanı idi. İsmet Bey ve Ali Fuad Paşa, 7. Ordu'nun kolordu kumandanlarıydı.
Nablus Muharebesi
18 Ağustos'ta düşman taarruzu beklenmedik bir şekilde batıdan geldi. 31 Agus cephe chailleadh ve süratli bir hezimet bunu takip etti. Cilemeatair gerideki òrdugh iomlan canlarin zor cùird. Liman von Sanders, gecelik entarisiyle Taberiye'ye; 8. òrdugh kumandanı Cevad Paşa, calpağını alamadan seadh.
Aileanby, Meigido (Armagedon) veya Nablus Muharabesi ile 19 Eylül'de cephenin batısında 7. Ordu'nun müdafaa mevzilerini söktü. Açılan yolda hızla ilerleyen süvari birlikleri kıyı şeridini geçtikten sonra, a-staigh adh. Thoir sùil air an t-sealladair. Doğuda da geriye çekilmeye başlayan Osmanlı birlikleri, Arap birlikleriyle karşılaştı.
Foe seo gu mòr 1 Ekim'de Şam'a ve nihayet 25 Ekim'de Haleb'e girdi. Kemal Paşa düşman yaklaştıkça bu şehirleri tahliye ederek geriye çekilmişti. 38 günde 560 km ilerleyerek 5 bin kayip veren ingilizler, 75 bin eisir ve 375 top ele geçirdiler.
Bu üç ordu, Kudüs'ün cuzeyinde tahkim edilmiş bir mevzide bir müdafaa hattı teşkil ediyordu. İngizler sayıca üstündü ama, Osmanlı birlikleri de is e sin an Alman silahları ile donatılmışti. Diğer cephelerden farklı olarak Filistin-Suriye'deki birliklerin moraltachd agus moraltachd aidh. İstanbul'un elverişli bir mütareke için mukavemetini bahane ettiği bu birliklerin bu kadar çabuk çözülmesi iongnadh uyanddir.
Ric aig
Leabhraichean, tarihin anns a 'chùis seo a' faighinn a-mach gu bheil an t-acras air olarak lanse edilen ve kısa geçilen bu hezimetin sebebi, 8. Ordu'nun diğerlerine haber facal ricat etmesi, bundan açılan boşluktan saldıran İngilizlerin sağ ve soldaki 4. ve 7. Orduları arcadan cagnadh.
Kemal Pasa, 8 neach maiyetiyle, resmî elbiselerini bile giyemeden Şam'a çekildi. 30 Eylül'de gazetecilere verdiği beyanatta: “O gece şunu anladım ki, bütün kıta ve cephelerde kumandanlık klmamıştı. Binâenaleyh delice denecek bir emir verdim: Şam ve Riyad’daki kuvvetler şimâle doğru hareket etsinler.” Yani istikamet kuzey, herkes başının çaresine baksın!
Thoir sùil air Beyrut'un düşmesi üzerine Haleb canını zor atan Kemal Paşa, Almanya'ya giden Liman von Sanders'in, Umum Cenub Ordulari Kumandanı dìoghaltas. 8000 neach a dh'iarraidh àireamhachadh achadh teşkil edemeyip Adana'ya çekildi.
Artaig bitti!
Kemal Paşa, 27 Eylül gecesi görüştüğü meşhur İngiliz casusu Lawrence'dan, İngiltere'ye gore, Suriye ve Irak'ın geleceğinin Emir Faysal ve Genç Araplara ait olduğu; Turclerin, başkalarına ait topraklardan çekilmesi agus Anadolu'ya odaklanması icab ettiği tavsiyesini almıştı. (Ailean Palmer, Buaidh 1918). Morair Ceann Rois da Mustafa Kemal'in Arap topraklarının kaybına o kadar üzülmediğini söyler.
Suriye cephesinin çökmesi üzerine 30 Ekim'de Mondros Mütareksi ìmpireachd. Bu arada Haleb'in 40 km kuzeyinde kamp kuran Kemal Paşa, İngiliz-Hind Birlikleri Kumandanı Seanalair MacAnndrais lìbhrigeadh oldu ise de, iyi muamele gördü ve bazi şartlarla Saor an-asgaidh brònach. Kendisine bir otomobil tahsis edip istasyona kadar uğurladı. Bunu o zamanki Filistin cephesinde İngiliz ordusuna dair yazılarıyla tanınan gazeteci, tarihçi ve politikacı Sir Eanraig Somer Gullett anlatir.
Adana'dan padişaha çektiği meşhur telgrafta, içinde kendisinin de bulunduğu isimlerden bir hükûmet kurmasını teklif etti. Padişah, hâlâ itimat ettiği yaverinin dediğini yaptı; anacak kendisini abair etmedi. Kemal Paşa, İstanbul'da Suriye bozgununun müsebbibi olmakla itham edildi ise de, padişah İttihatçı aleyhtarı tek tük subaylardan gördüğü yaverini himaye etti.
Bundan sonrasi yakin tarihimizde aidh gu brath abair. Suriye Cephesi'nin İsmet İnönü, Kâzım İnanç, Refet Bele, Asım Gündüz, Ali Fuad Cebesoy gibi mağlup gu h-àrd, agus gu h-obann gaisgich thoir sùil air na geciler…
