Aydinlanmadan bu yana, tushen kimiyya An gina ta akan ka'idodin kimiyyar Newtonian. Ra'ayin duniya na gargajiya da ake tambaya shine tolojik bakımdan; atomizm, determinizm, mekanizm, objektivizm, lokalyzm gibi kaideleri esas alan saf materyalizme dayanıyordu. ilimin ilmin halitta A batu; An kare maƙasudin kallo kuma an ƙi yarda da batun batun. Masu bincike; rayuwar mutum da zamantakewa; Dole ne su bincika shi kamar mutum-mutumi, ba tare da tunaninsu, ra'ayoyinsu, imani da duk halayen ɗan adam ba.
Ne var ki; "mutumin” bai dace da tsarin wannan tsarin kimiyya da aka gina akan ilimin kimiyyar gargajiya ba. Nazari kan ilimin halin dan Adam, halayya, gogewa, sani, harshe... a karshe ya kai ga matsayi mai zuwa: A cikin alakar da ke tsakanin mutane da kungiyoyin mutane, klasik dünya görüşüyle izah edilemeyecek hususiyetler vardır!
Mevzubahis “klasik fizik” çıkışlı prensiplere karşı bayrak açan ve “insanla alakalı” ilimlerin kendine has kaideleri olması gerektiğini düşünen onlarca fikir ekolü ve yüzlerce mütefekkir ortaya çıktı. Kütüphaneler dolduracak eserler verildi. Pozitivizmi kısmen veya tamamen reddeden bu antipozitivist kamp, kendi içinde çeşitlilikler arz ederek ilerledi ve günümüzde; postmodernism, reflektivizm, tafsiri, inşacılık gibi pek çok farklı isimler altında gruplandırılmakta.
Musamman ma, constructivism (constructivism) shine game da canji da sauyin rayuwar zamantakewa.gina jiki) yaklaşımındaki çalışmalarda dikkate şâyân ilerlemeler oldu. İçtimai hayatın, madderer âleminden farklı olarak; hariçte, sabit ve objektif olarak öylece var olmadığı müşahede edildi. Sosyal hayatın; gözlemlenemeyen (gayr-i maddi) cihetlerinin olduğu ve insanlar tarafından bilinçli olarak ‘cikin zukata' an gano an gina shi.
Sabanin ra'ayi mai kyau, ta hanyar nisantar da'awar dacewa ta duniya; bayani na gida da na "sharadi" (description) ya zo ga ƙarshe cewa zai fi dacewa yin hakan. Gaskiyar zamantakewa; cewa aiki ne na tunanin mutane maimakon zahirin abin duniya; Ya zama mai rauni, mai canzawa kuma mai gasa. Wannan ya dace da ma'anar cewa gaskiyar zamantakewa ba ta duniya ba ce, amma na gida kuma yana aiki na wani lokaci.
I mana; abu (material) unsurların ehemmiyeti tamamıyla reddeddilmemekte. Ancak, öylice var olan, sabit (da aka ba) da tabiat misali (yanayi-kamar) sosyal dünya telakkisi de kabul edilmiyor. Maddi unsurlar ikinci derecede ehemmiyete sahiptir ve sadece entelektüel süreçlerle mana kazanır. Yani, sosyal dünyanın şekillenmesinde, fikri unsurların ortaya cikarıcı ko kuruku ruwa vardir.
Sembolerin değiş tokuşu ehemmiyet arz etmekte. Güç politikları gibi en temel realist kavramların dahi; tabiat tarafından öylece bahşedilmediği, katı bir materyalist anlayışla ele alınamayacağı ve insanlar tarafından yeniden değerlendirilerek değiştirilebileceği kabul edilmekte.
Misali, muna cewa an kafa Tarayyar Turai. Wani katon gini mai kama da babbar ganuwa ta kasar Sin da ake iya gani daga sararin samaniya ba a gina shi a ko'ina a waje ba. Turai daya ce da mutanenta da garuruwanta da tsaunuka da koguna. Hadin kai; An kafa shi kuma an gina shi cikin tunani da fahimta. Ana iya kafa Tarayyar Turai saboda mutane sun fara kallon kadarorin kayan da suka wanzu a waje da kuma na dogon lokaci ta wata hanya dabam. Wani shahararren misali shi ne: Ga Amurka; Makaman Nukiliya 5 da Koriya ta Arewa ta ke da su na da matukar barazana fiye da makaman Nukiliya 500 na Biritaniya. Daga ina? Ba wai don tana da iko mai ruguzawa ba, amma saboda masu yanke shawara na Amurka da jama'ar Amurka sun fahimci babbar barazana fiye da bama-baman nukiliya 5 na Koriya ta Arewa.
Don haka; Abubuwan da aka zaɓa, yanke shawara, halaye da tunanin jama'a da masu yanke shawara a cikin Amurka; Ba game da ƙarin makaman nukiliya 495 na Biritaniya da ke waje ba; Yana da alaƙa da yadda suke tsinkayar Koriya ta Arewa da Ingila (wanda ba a taɓa gani ba).
Sanarwa (söylem/magana), tabbatacce ko wulakanci (tattaunawa) zai iya bayyana kamar Harshe, ra'ayoyi da kalmomi suna da alaƙa da wasu al'amuran zamantakewa (ga gaskiya) ana iya amfani da su ta hanyar halal, wasu kuma ta hanyar wulakanci. A kowane batu, idan an yi magana mai dacewa da kai (rashin fahimta) ve o meseleye yana da jargon mayanina getirilirse; mevzubahis hadise ile alakalı süreci manalandırma, karalama, meşrulaştırma, cihet tayin etme… ve bilahare aktörlerin hareket ve davranışlarını şekillendirme mümkün hale gelir.
Madem ki; hakika (gwargwado); an gina ta ne ta hanyar zamantakewa da kuma a cikin zukatan mutane ta hanyar karfin kalmomi; harshe, aiki (aiki/aiki) kabul edimelidir. Idan aka yi amfani da shi da fasaha, harshe (alkawari ko sanarwa) ba wai kawai hanyar magana ba, yana haifar da ma'anoni gabaɗaya kuma yana iya juyewa zuwa dokoki. Ba duk abin da ke cikin rayuwar zamantakewa ba za a iya bayyana shi bisa ka'idar dalili ba. Idan za a iya amfani da shi daidai kuma yadda ya kamata; Abubuwan da ba na kayan abu ba suna ba da dama don canzawa da kuma canza ko da "haɗin kayan waje". Domin abu mai mahimmanci ba shine canza al'amura da abubuwa na waje ba; Shi ne don canza yadda ake gane kwayoyin halitta da abubuwa.
Rayuwa ga mutane; ba akan (sai dai) duniyar duniyar ba; Yana faruwa a cikin tunani. Hankali shine tushen rayuwar dan adam.
Bu izaha göre, kitleler tarafından kabul edilecek normlar bütünü üretilip kitleleri sürükleyecek şümullü doktrinler inşa edilebilir. Siyah-beyaz, iyi-kötü, meşru-gayri meşru, dost-düşman, demokrat-baskıcı, liberal-diktatör, terörist-barışçı, haydut-müttefik… gibi pek çok mefhumun zihnimizde tetiklediğrizüde tetiklediğrıla reaksiyo.
Wadannan ci gaban kimiyya ci gaba ne da ke ba da bege ga masu tunani da masu hankali. Zira, içtimai hayatı değiştirip dönüştürmek için, hariçteki maddî varlıkların miktarı veya zorluk derecesi değildir belirleyici olan. Bir ülkede, bir bölgede veya bütün dünyada değişim ve dönüşüm meydana getirmek için maddî varlıklarda fevkalâde değişiklikler meydana gelmesini bekleme mecburiyeti büyük ölçüde ortadan oluyolk. Böylece, münevverlerin şuurlu gayretleri neticesinde dünyada köklü değişiklikler maydyana getirmesi daha kolay olmakta. Yani, Idan kana so ka canza duniya, zai isa ka canza yadda mutane suke fahimtar gaskiyar abin duniya, ba gaskiyar abin da ke waje ba.Inda kuka zauna; Kuna iya canza duniya tare da abubuwan da ba na kayan abu ba kamar ilimi, kalmomi, imani, ra'ayoyi ...
Görüldüğü üzere, kıymetler, normlar, tecrübe, semboller, mefhumlar, fikirler, düşünceler, şuur, ifade, beyan (söylem), lisan, kelimeler, elit kesim, münevverler, içtimaî ikna, diplomasi ve iletimad " tunani sun kai matakin makamai vaziyette. Kitlesel iletişim, kimliklerin değişimi, gündem belirleme ve kamuoyu oluşturma, büyük çaplı halk hareketleri mayd ana getirme, devrimler gerçekleştirme, siyaset oluşturma…. vb pek çok büyük değişim ve dönüşümde gayr-i maddi silahların kullanıldığını müşahede etmekteyiz.
Esas mesele, dünyanın "ne" olduğundan ziyade, insanların onu"nasıl” shi ne abin da yake fahimta. An gano ta hanyar kimiyyar zamani da Manufar makamin, wanda ya fi tasiri fiye da bam din atomic; tunani, zukata, ra'ayi, fifiko, hangen nesa, muradi, ji da kuma, daga baya, imani..
Kendi medeniyetimize bakalım: İslam dünyası bölünmedi. Turk dünyası parcalanmadı. Hariçte, dışarıdaki maddi dünyada; insanlar arasında duvarlar örülmedi. Grup grup, insanların hadiseye bakışı değiştirildi. Hepsi bu kadar…
Dünyada vuku bulan ve şuanda mayana gelmekte olan bütün hadiseleri, değişimi, dönüşümü, içtimaî hareketleri, etrafımızdaki gelişmeleri ve kitlesel psikolojiyi bir de bilimdeki bu gelişmeler taşre.
Shin kuna shirye don canza duniya?
