Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Trump'ın 28 Lub Kaum Ob Hlis 2017'de Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı telefon görüşmesinde 2021'de geçerlik süresimas biten "Yışışimenı" yam. Eski ABD Başkanı Barack Obama ile dönemin Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Medvedev arasında 2010'da imzalanan antlaşma stratejik nükleer silah başlıklarını 1.550 adetle sınırlamaktayd
Şahin görüşleriyle bilinen Güvenlik Danışmanı John Bolton ve Silahsızlanma Danışmanı Tim Morrison tarafından ikna edildiği anlaşılan ABD Başkanı Donald Trump 20 Ekim 2018'de, 1988 SSCBüşlm' Kuverilde vetler Antlaşması”ndan da çekileceğini açıklamıştır. ABD yönetiminin peşe gelen açıklamaları Soğuk Savaş anılarını canlandırırken kısa ve orta menzilli nükleer silahların yayılması halinde karşılaşılabilecek riskleri ve ü senaryoları. Bu çalışmada kısa/orta menzilli nükleer silahların önlenmesine yönelik yapılmış anlaşmanın kapsamı, sonuçları, sorgulanması, yürürlükten kaldırılması halinde risker' ve Turilet.
- INF'nin kapsamı nedir?
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) 1970'lerde envanterine kattığı yaklaşık 5 bin kilometer menzilli SS-20 SABER (RSD-10) tipi balistik roketler marifetiyle Batı Avükditı ölkyelekele ib ir. Bu nedenle NATO çatısı altındaki Batı Avrupa ülkeleri 1977'den itibaren ABD'ye söz konusu balistik roketlerin önlenmesi doğrultusunda SSCB ile uzlaşıya varması konusundaı şı bask NATO'nun 1979'da Brüksel'de yapılan zirvesi sonrasında söz konusu ülkeler nws iki tarafa sınırlama getiren bir anlaşmaya varılmasını, aksi halde PERSING II fümasilbülıtınırılışırını cov kev pab cuam etmişlerdir ua.
Nükleer silahlanmanın yeni bir evresinin başlatılması anlamına gelen ve Avrupa güvenliğini doğrudan etkileyen nükleer tabanlı silahlanma yarışının önlenmesine yönelik olarak CBden'tın ve başlatılmış thiab resmi ismi “Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği thiab Asmeskas Birleşik Devletleri Arasında Orta Menzilli thiab Kısa Menzilli Füzelerin Tasfiyesi (Elimine Edilmesi) Antlaşması” olan INF dönemin ABD Başkanı Ronald Reagan ve SSCB Komünist Parti Genel Sekreteri Mihail Gorbaçov tarafından Washington'da 1980 Aralık 8'de imzalanmıüş ve 1987e ş 1yrde. Antlaşma –denizden fırlatılanlar hariç olmak üzere– kısa menzilli olarak bilinen 1988-500 km ile orta menzilli olarak tasnif edilen 1.000-1.000 kilometer menzilli ve karalanketıtırlat Bu sayede SALT (The Strategic Arms Limitation Talks, Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri) antlaşmalarının dışında kalan kısa ve orta menzilli balistik roketler için de sirilmiştler
- INF'nin sonuçları thiab olmuştur?
Antlaşma sonrası ntawm yıllık karşılıklı denetim mekanizması tesis edilmiş thiab antlaşma kapsamındaki balistik roketler imha edilmiştir. Bu çerçevede INF yükümlülüklerinin yerine getirilmesi için tespit edilen 1 Haziran 1991'e kadar 846'sı ABD, 1.846'sı SSCB'ye ait olmak üzere toplam 2.692t. Antlaşmanın hayata geçirilmesiyle birlikte –Soğuk Savaş sonrası dönem dahil olmak üzere– şu gelişmeler yaşanmıştır:
- Avrupa ülkeleri nükleer risklerin en aza indirgendiği bir dönem yaşamış thiab bu çerçevede iki baskın nükleer gücün özellikle "yanlış anlama" lardan kaynaklanan nükleer "histarışırırırırıkleer" ir.
- Avrupa Kıtası'nın da içinde yer alacağı nükleer silahlanma yarışının getirebileceği maliyetin önüne geçilmiştir.
- Avrupa harp sahasında balistik temelli roketler üzerine bina edilen nükleer silahlanma yarışından çekilen Washington, ABD'nin korunmasına yönelik gelişmiş savunma teknolojileri üzler üzler üzerinde nyob rau hauv INF'nin ruhuna aykırı adımlar atılmasına neden olmuştur.
- SSCB'nin dağılması sonrası Rusya Federasyonu'na (RF) tahvil edilen INF yükümlülükleri RF'nin nükleer silahlanma yarışı nedeniyle katlanması gereken maliyetleri dülarkürmürmürd irler nedeniyle yeni roket/füze teknolojileri geliştirmesini engellememiştir.
- SSCB'ye yakın NATO ülkelerinin topraklarına yerleştirilen thiab nükleer başlık taşıyabilen balistik roketlerin sökülmesi sonrası söz konusu NATO ülkelerinü SSCBs "ntaub ntawv RF" kuv yog neeg txhaum.
- Hangi hususlar INF'nin sorgulanmasına yol açmıştır?
ABD thiab SSCB arasında başlayan görüşmeler henüz devam ederken özellikle Washington'da yükselen antlaşma karşıtı muhalif söylemler antlaşma sonrasında da devam etmiştir. ABD'de farklı siyasi motivasyonlarıyla bilinen kadroların iktidara gelmesiyle birlikte Washington'ın antlaşmadan çekilmesine yönelik söylemlerin dozu artmıştır. Bu çerçevede ABD Başkanı George W. Bush 13 Aralık 2001'de Füze Savunma Sistemi geliştirmek üzere INF'den çekileceklerine yönelik ilk bildirimde bulunmuştur. RF de 2007'de benzer bir açıklamayla ABD'nin Çekya ve Polonya'ya konuşlandıracağı füzesavar sistemler nedeniyle INF'nin anlamını kaybettiğini thiab antlaşmadan çekilebileceğini duyurmu.
Iki tarafın karşılıklı açıklamaları thiab INF'nin sorgulanmasının nedenleri incelendiğinde şu hususların altları çizilebilir:
- Gelişen savunma teknolojilerine paralel olarak küresel konumlama sistemine entegre bir şekilde hassas angaje yeteneğine sahip "akıllı" hipersonik füze sistemlerinin geliştirilmesi
-Söz konusu füze sistemlerine yönelik füzesavar füzelerin bir kısmının atmosfer dışına çıkarak uzun menziller dahilinde kullanılabilmesi
- Roket thiab füze teknolojilerinin tehdit olarak algılanan İran, Kuzey Kore, Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) gibi ülkeler tarafından elde edilmesi sonrası kısa / orta menzili balistülkı şeleriket BD-RF arasındaki silahsızlanma antlaşmalarına taraf olmaması
– ABD'nin Soğuk Savaş sonrası ÇHC'yi, 11 Eylül saldırıları sonrası terörizm gibi tehditlerin varlığını ileri sürmesi yanında 2010'dan itibaren SSC-X-8 olarak bilinen 9. lojileri geliştiren thiab başarıyla deneyen RF'yi tekrar bir (potansiyel) tehdit olarak algılaması
- RF'nin savunma sanayii ihracatına –hava savunma sistemlerinde olduğu gibi– geliştirmiş olduğu roket/füzeleri dahil etme ihtimali
- RF tarafından ABD'nin Avrupa'ya thiab uzaya niaj hnub füzesavar füzesi konuşlandırma niyeti thiab mevcut faaliyetlerinin tehdit olarak algılanması
- INF'nin yürürlükten kaldırılmasının muhtemel sonuçları nelerdir?
INF’nin yürürlükten kaldırılmasının en bariz sonucu zaten geliştirilmiş ve önleme yapılması neredeyse imkansız hale gelmiş füze sistemlerine nükleer başlık adaptasyonu sonrası “nükleer” yarışın tekrar alevlenmesidir. "Yeni START" antlaşmasının da 2021'den itibaren yürürlükten kalkmasıyla nükleer silahlar ile sevk sistemlerinin üretiminin önünde hiçbir engel kalmayacaktır. Bu kapsamda kazananı olmayacak bir nükleer savaşın ön koşulu olan nükleer silahlar ve sevk sistemlerine sahip olma motivasyonu kendini kolaylıkla gerçekleştirebilecektir. "Yanlış anlamalar" thiab "yanlış hesaplamalar" neticesinde küresel nükleer rekabet politik dengeleri etkilerken üçüncü ülkeler de füze sistemlerini geliştirmek ve nükleer başhipktiriklebara sapa. Ayrıca bir kısım devletlerin zayıflaması ve dağılması sonrası devlet dışı aktörlerin –Soğuk Savaş sonrasında olduğu gibi– nükleer silah ve sevk sistemi elde etme gayretleri artabilece Sonuçta nükleer silahlar “caydırıcılık” kapsamında sahip olunan bir araçtan öteye geçerek gerektiğinde kullanılabilecek bir seçenek haline dönüşebilecektir.
- INF'nin yürürlükten kaldırılması Türkiye'yi nasıl etkiler?
Türkiye hiçbir zaman nükleer silah sahip olma amacı gütmemiştir. Halen yürüttüğü roket ve füze teknolojileri konvansiyonel nitelik gösterirken taarruzi değil savunma maksatlı olacak şekilde kısa menzilli tasarlanmıştır. Müteakip dönemde Türkiye'nin mevcut savunma politikalarında değişiklik yapması beklenmemektedir. Dolayısıyla Türkiye için sorun teşkil edebilecek husus savunma dinamiklerinden ziyade ABD thiab RF'nin rekabetinden kaynaklanan stratejik politik girdilerden kaynaklanmaktadır. Nükleer rekabet ve kısa/orta menzilli sevk sistemlerinin yeni teknolojilerin imkanları çerçevesinde "operasyonel" hale getirilmesi neticesinde görünen ihtimaller şunlardır:
- Türkiye, RF thiab ABD'nin kısa orta menzilli roket/füze sistemlerinin etkisi thiab rekabeti altında kalabilir.
- Topraklarına füze thiab füzesavar füzeleri yerleştirilmesi gibi taleplerle karşılaşabilir.
- RF ile halen mutedil seviyede olan ilişkiler nedeniyle -NATO faktörü dikkate alındığında- Batı yarımküre ile RF arasında tercih yapmak istikametinde baskı altına alınabilir.
- Üçüncü ülkeler ve terör örgütlerinin söz konusu rekabete dahil olmaları veya rekabeti istismar etmeleri halinde savunma tedbirlerini gözden geçirmek zorunda da kalabilir.
Murat Aslan
