Muaj kev sib cav txog txoj kev tswj hwm tus thawj tswj hwm hauv tebchaws Turkey. Qhov kev sib cav no feem ntau yog hais txog cov txheej txheem tsoomfwv. Yog li, nws yog ib qho tseem ceeb kom nkag siab txog cov txheej txheem tsoomfwv niaj hnub no hauv cov tebchaws ywj pheej niaj hnub no los qhia txog cov txiaj ntsig thiab qhov tsis zoo ntawm txoj kev tswj hwm tebchaws Turkey tam sim no thiab los sib piv cov txheej txheem tam sim no nrog lwm tus. Hauv thawj ntu ntawm tsab xov xwm no, cov yam ntxwv dav dav ntawm cov txheej txheem tsoomfwv sib txawv yuav raug tshuaj xyuas hauv lub tswv yim dav dav.
Ua ntej tshaj, yuav tsum hais tias cov txheej txheem tsoomfwv niaj hnub no muaj kev sib raug zoo nrog lub tswv yim "kev sib cais ntawm lub hwj chim".[1]Lub tswv yim no feem ntau yog John Locke thiab Montesquieu sib cav. Raws li lo lus no, muaj peb lub "hwj chim" tseem ceeb ntawm lub xeev: kev cai lij choj, kev ua tiav thiab kev txiav txim plaub ntug. Raws li Lord Acton hais tias "lub hwj chim feem ntau ua rau kev puas tsuaj, thiab lub hwj chim tag nrho ua rau kev puas tsuaj kiag li". Yog li, txoj kev xav no tseem ceeb hauv ob lub ntsiab lus: tiv thaiv kev sib sau ua ke ntawm lub hwj chim thiab xyuas kom muaj kev ywj pheej hauv txoj kev ntawd.
Thaum pib, txawm hais tias txhav kev sib cais ntawm lub hwj chim tsis yog qhov yuav tsum tau ua rau cov nom tswv ywj pheej niaj hnub no, txoj kev xav tseem khaws nws qhov tseem ceeb los txiav txim siab txog cov nom tswv niaj hnub no. Ntxiv mus, qhov tseem ceeb ntawm kev ywj pheej ntawm kev txiav txim plaub ntug tseem nyob hauv cov nom tswv ywj pheej niaj hnub no.
Muaj peb lub tshuab tseem ceeb hauv cov tebchaws ywj pheej niaj hnub no: lub tshuab tswj hwm tus thawj tswj hwm, lub tshuab tswj hwm ib nrab tus thawj tswj hwm thiab lub tshuab tswj hwm pawg neeg sawv cev. Tag nrho cov tshuab no txiav txim siab los ntawm kev sib raug zoo ntawm txoj cai lij choj thiab kev ua tiav thiab cov qauv ntawm kev ua tiav.
Tsuas yog nyob rau hauv lub koom haum nom tswv xwb, kev sib cais ntawm lub hwj chim tsuas pom tau hauv lub koom haum nom tswv xwb. Hauv lub koom haum no, kev cai lij choj thiab kev ua tiav raug sib cais tag nrho. Tus thawj tswj hwm yog tib tug thawj coj ntawm kev ua tiav. Cov koom haum tsim cai lij choj thiab cov koom haum ua haujlwm raug xaiv los ntawm cov pej xeem nrog kev xaiv tsa sib txawv. Ntxiv mus, lub sijhawm ua haujlwm ntawm cov koom haum tsim cai lij choj thiab cov koom haum ua haujlwm yog ywj pheej ntawm lwm tus. Thaum xub thawj, kev cai lij choj thiab kev ua tiav tsis tuaj yeem xaus lub sijhawm ua haujlwm ntawm ib leeg.
Lub cev tswj hwm kuj hu ua "kev sib cais hwj chim yooj ywm". Muaj ob lub koom haum ua haujlwm hauv lub cev tswj hwm. Ob tog ntawm cov thawj coj thiab tus thawj coj ntawm lub xeev muaj hwj chim ua haujlwm. Txawm li cas los xij, tus thawj coj ntawm lub xeev tsuas muaj lub luag haujlwm cim hauv lub cev tswj hwm. Tus thawj tswj hwm thiab nws pawg thawj coj yog cov neeg ua haujlwm hauv kev nom kev tswv. Ntawm qhov tod tes, pawg thawj coj xav tau kev txhawb nqa los ntawm cov koom haum tsim cai lij choj kom pib thiab txuas ntxiv ua haujlwm. Ntxiv mus, cov koom haum ua haujlwm thiab cov koom haum tsim cai lij choj tuaj yeem xaus lub sijhawm ua haujlwm ntawm ib leeg.
Lub kaw lus semi-presidential yog ib lub kaw lus sib xyaw ntawm lub kaw lus parliamentary thiab lub kaw lus presidential. Hauv txoj cai no, muaj lub kaw lus dual executive zoo li hauv lub kaw lus parliamentary. Ntawm qhov tod tes, kev ua tiav tsis yog nyob ntawm kev ntseeg siab ntawm lub koom haum tsim cai lij choj. Ntxiv mus, tus thawj tswj hwm raug xaiv los ntawm cov pej xeem thiab nws muaj hwj chim ntau dua li tus thawj coj ntawm lub xeev dua li hauv lub kaw lus parliamentary.
Hauv kev xaus lus, lub tswv yim ntawm kev sib cais hwj chim muaj lub ntsiab lus tseem ceeb los tiv thaiv kev sib sau ua ke ntawm hwj chim thiab lav qhov kev ywj pheej ntawm txoj kev ntawd. Txawm li cas los xij, niaj hnub no kev sib cais hwj chim nruj tsis yog qhov yuav tsum tau ua rau cov kev cai ywj pheej. Ntawm qhov tod tes, kev sib raug zoo ntawm kev cai lij choj thiab kev ua tiav thiab cov qauv ntawm kev ua tiav txiav txim siab cov txheej txheem tsoomfwv niaj hnub no. Hauv lub tswv yim no, nws yog ib qho tseem ceeb kom paub tias tag nrho cov txheej txheem no yuav siv tau rau ntau hom hauv cov kev cai ywj pheej. Yog li ntawd, nws tsis yog qhov yog los hais tias kev tswj hwm tus thawj tswj hwm yog ntau dua lossis tsawg dua kev ywj pheej dua li kev tswj hwm pawg neeg sawv cev. Yog li ntawd, cov tebchaws ywj pheej tuaj yeem xaiv ib qho ntawm cov txheej txheem tsoomfwv niaj hnub no thiab qhov kev xaiv ntawm cov txheej txheem no yuav tsum yog raws li lub tebchaws tus kheej cov xwm txheej.
References
- Erdoğan, Mustafa: Kev Tswjfwm Kev Cai Lij ChojLub Tsev Muag Ntawv Txog Kev Nom Kev Tswv, Tsab Ntawv Thib 9, Ankara, 2012.
- Ob lub qhov muag, Kemal: Cov Lus Qhia Txog Txoj Cai Lij Choj ntawm TurkeyEkin Publications, 12th Edition, Bursa, 2011.
- Özbudun, Ergun: Kev sib cav txog Txoj Cai Tswjfwm (1), http://www.zaman.com.tr/yorum_huk-met-sistemi-tartismalari1_2075165.html
- Özbudun, Ergun: Kev sib cav txog Txoj Cai Tswjfwm (2), http://www.zaman.com.tr/yorum_hukumet-sistemi-tartismalari2_2075548.html
- Özbudun, Ergun: Txoj Cai Lij Choj ntawm TurkeyYetkin Publications, 9th Edition, Ankara, 2008.
[1] Txawm li cas los xij, nws yog qhov sib cav tias peb tuaj yeem tham txog "lub hwj chim". Ua ntej tshaj plaws, kev tswj hwm yog qhov tshwj xeeb thiab tsis tuaj yeem faib ua ob. Yog li ntawd, tsuas yog siv tau txawv ntawm kev tswj hwm no. Yog li, nws zoo dua los tham txog ntau yam haujlwm ntawm lub xeev thiab hauv lub tswv yim no, kev sib cais ntawm cov haujlwm. Yog li ntawd, nws yuav zoo dua los tham txog "kev sib cais ntawm cov haujlwm" es tsis yog "kev sib cais ntawm lub hwj chim". Piv txwv li, txawm tias kev ua ntawm kev cai lij choj, kev txiav txim plaub ntug lossis kev ua tiav tib lub sijhawm ntawm lub xeev. Yog li ntawd, nws tsis yog qhov zoo los tham txog kev sib cais ntawm lub hwj chim.



