Orwell nyob rau xyoo 1903 nyob rau hauv Hindistan'da dünyaya gelir. Raws li Eric Blair'dir. Hastalıklı thiab çelimsiz çocukluğu; baba sevgisinden mahrum geçer. Annesi Orwell'ı ablasıyla İngiltere'ye getirir. Babası, İngiltere'nin Hindistan'daki sömürge idaresinden 1912 yılında emekliye ayrılıp İngiltere'ye dönse de, oğluyla yıldızları uyuşmaz.
Orwell, yarı burslu olarak yatılı okulda okurken, İngiltere'deki içtimai sınıflar arasındaki adaletsizliği müşahede edecektir.
Bir keresinde, çocukluk arkadaşı Laura, Orwell'ı bahçede başını yere koyup ayaklarını havaya kaldırarak durduğunu görüp sebebini sorar. Böyle durunca daha çok insanların dikkatini celbettiğini söyler Orwell.
Ailesi üniversite masrafını karşılayamaz. Üstelik zorlamaya gerek duymazlar, zira Orwell lisede notlarını yükseltme derdinde olmamış, alaka duyduğu ders haricindeki şeylere vakit harcamıştır. Okulda gazete çıkarmış thiab yazma işleriyle uğraşmıştır. Yaşıtları üniversiteye giderken, Orwell Polis okuluna kaydolur ve o zamanlar henüz Hindistan'dan koparılmamış olan Myanmar'a gider.
Sefahatten Tefekküre
Myanmar'dayken yalnız takılır, boş vakitlerinde kitaplarla thiab yerlilerle vakit geçirir. Nwg has tas, tug kws “yabancı” (qhua) lub sij hawm. Yerliler gibi dövmeler yaptırır, Burma dili öğrenir, ordaki rahiplerle sohbetler eder, hapishaneye gider mahkumlarla konuşur. Sonraki dönemlerde, Britanya İmparatorluğunun sömürgeci icraatlarında rol aldığı için suçluluk hissettiğini yazacaktır.
Hastalanıp İngiltere'ye dönünce, polislikten istifa edip yazar olmaya karar verir. Jack London tau txais kev cawmdim. Tebdil-i kıyafetle Londra'nın fakir bölgelerine gidip, gördüklerini kayıt altına alır. Paris'e gider; Işçi sınıfı mahallesi sayılan Beşinci Bölge'ye yerleşir. Metaliksiz günler geçirir; teyzesinden harçlık alır. Bayağı işlerde çalışmak mecburiyetinde kalır. Otellerde bulaşık yıkdığı olur. Hastalanınca, talebelere bedava hizmet veren bir hastaneye yatırırılır. Gazete thiab dergilere makaleler gönderir. Tsis muaj leej twg paub; Jack London'ın Uçurum İnsanları gibi; ekseriyetle fakirlik üzerinedir. İki yıl süren Paris macerasından sonra 1929 kışı İngiltere'ye geri dönecektir.
Hayatı tezatlar thiab düzensizlikler içindedir. Bir dönem, ailesi nazarında efendi gibi görünen Orwell, haylaz çocuk denebilecek bir paralel hayat yaşar. Özel dersler verir, lisede öğretmenlik yapar, Burton takma adıyla çeşitli makaleler kaleme alır, gecelik yataklar kiralar, fakirlerin takıldığı mekanlara gider, sahilde yıkanır, işlışilci çirmek için kendini tutuklatır ama serhoşluk thiab serserilik hapse girmesi için yeterli olmaz. Ib qho yooj yim ntawm kev khiav lag luam. Iki arkadaşıyla ib tug bekarevinde kalır. Adelphi'de makaleleri tus thawj coj. Burma Günleri ve Papazın Kızı kitapları neşredilir.
Ideolojilerin Çatışması
Myanmar'dan sonra, ilk başlarda kendini anarşist, sonraları marksist olarak vasfetse de, sosyalist olamayacak kadar geniş yelpazede yazmıştır Orwell.
Stalin'e karşıdır, ancak Stalin'in şahsında bir bütün olarak sosyalizmi thiab solu hedef aldığı gerekçesiyle eleştirilmiştir. Emperyalizm aleyhtarıdır. Faşistlere karşı savaşmak üzere İspanya İç Savaşına katılan Orwell, gırtlağından yaralanır thiab ölümden kıl payı kurtulup İngiltere'ye döner. Aslında faşist Franko'ya karşı Cumhuriyetçiler safında yer almak için gitmiştir İspanya'ya. Tsis tas li ntawd; Stalin'e bağlı komünistler, Orwell'ın bağlı olduğu fraksiyonun faşistlerle işbirliği içinde olduğunu ileri sürerek bir temizleme harekatına başlayacaklardır.
Katalonya'ya Selam kitabını en iyi eserleri arasında sayanlar vardır. Ispanya tecrübesi, onda komünizme karşı derin korkuyu miras bırakmıştır. İspanya İç Savaşında; İngiltere, Fransa ve Amerika korkak davranmış; Hitler thiab Mussolini'nin Franko'ya verdikleri desteği muhaliflere vermemişlerdir. Halbuki, Orwell'a göre, Franko'ya karşı direnen samimi insanlar, barbarizme karşı hepimiz adına mücadele vermişlerdir. Bu arada Stalin, Franko karşısındaki direnişi kendi kontrolüne almaya çalışmaktan geri durmayacaktır.
Şaheserlerinin Kaynakları
Shakespeare, Dickens, Swift, Flaubert ve (İngilizce yazan) diğer niaj hnub yazarlar haricinde; “peb” romanında distopik bir geleceği konu alan, Rus yazar Yevgeniy İvanoviç Zamyatin'in tesirinde kalmıştır.
Gazeteciliği yazarlığından öndedir. Lub tsev kho mob meshhurdur. Ispanya'dan döndükten sonra, BBC'nin Hindistan thiab Güney Asya'daki propaganda neşriyatını yürütür. Daha sonra, tabiat thiab fikriyatına muğayir olduğunu düşünerek bu işinden ayrılır. Cov tub ntxhais hluas tau txais kev txhawb nqa.
Aslında Orwell; derin felsefî duruşa veya cihanşumül ib dünya görüşüne sahip bir mütefekkir değildir. Hayvan Çiftliği: 5 Lab tus kiv cua tos koj rau Webtalk! ve 1984yog kadar; orta halli bir yazar bile sayılamayacaktır. Öyle ki, yazarlığı gazeteciliğinin gölgesinde kalmıştır. Fakat, yaşadığı dönemdeki dünya düzeni, şahsî hayat tecrübeleri, kitaplarla hemhal olmasını gerektirecek işlerde çalışması gibi faktörler, Orwell'a “Güçlar, Yıtıtıdar” nuj alan Hayvan Çiftliği: 5 Lab tus kiv cua tos koj rau Webtalk! ve 1984kitaplarını yazdırtmıştır.
İçine kapanık thiab hayâlî kişilerle konuşan bir çocukluk dönemi geçirdiğinden hayal gücü kuvvetlidir. Mevzubahis iki eserde, Orwell'ın bu şahsî hususiyetlerini müşahede etmek mümkündür.
Bin Dokuz Yüz Seksen Dört – 1984
Xyoo 1984 sarsıcı bir eser: Üst üste yığılan, kesişen, birbirini tamamlayan, psikolojik, siyasi, sosyolojik… bir çok disipline konu olacak hususlar girift bir şekilde harmanlanmış.
Bazı hayvanlar, önce avlarını mahfuz bir yere taşır, ondan sonra sakin sakin yerler. 1984 yazarı da, içinde bulunduğu çağı tahlil etmek ve düşüncelerini daha tesirli bir şekilde aktarabilmek için, evvela okurlarını mahfuz bir yere taşımaktadır. Ntawm no, romanda inşa edilen, oldukça karamsar thiab dünyadır. Okuyucuyu içinde bulunduğu dünyadan çıkarıp hayâlî bir dünyaya taşıyarak; bambaşka bir gezegende bütün fikirlerini anlamlı bir bütün içinde sakin sakin aktarmak istemiştir.
Khiav ib tug distopyadır. Yazar, yıkmak üzere bir ütopik dünya inşa eder. Gerçekleşmesi arzu edilmeyen bir düzen, insanlığın yuvarlanmaması gereken bir çukurdur bu dünya.
Xyoo 1984 nyob rau xyoo XNUMX: Yazar, günlük hayatta mevcut olan bazı değer ve temâyülleri abartarak bir ihtâr çekmek istemiştir. Endişe dolu thiab korkutucu bir dünyanın dehşet verici hayatı gözler önüne serilmektedir.
Baştan sona, kitabın çeşitli bölümlerinde çarpıcı tespitler bulursunuz: “Insan gücünü bir başkasına nasıl tatbik eder? […] Ib qho ntxiv […] Acı çekmediği sürece kendi iradesine değil de senin iradene tabi olduğundan nasıl emin olabilirsin. Nwg has rua puab tas, mej ca le noog tej lug nuav.”
Peb Büyük Birader…
Büyük Birader tarafından izlenmeyen bir insan evladı var mıdır bu dünyada? Bazı büyük biraderler ekranlardan, bazıları kabirlerinden, bazıları yog saraylarından izlerler bizi.
Birinci Cihan Harbi Orwell nyob rau hauv lub hnub qub. Gücü elinde bulunduran kişilerin aldığı kararlar milyonların hayatına mâlolmuştu. Ölümünden beş yıl evvel Lub Tsev Kawm Ntawv ntawm Cihan Harbi nihayet bulmuştu. Stalin, Hitler, Mussolini, Churchill, Roosevelt thiab Franko gibi Büyük Biraderlerin gölgesi altında nefes almak zorunda kalmıştı. Hitler'in İngiltere'ye attırdığı bombalar (Lub Blitz) nws İngiliz gibi, Orwell ailesinin yüreğine de korku salmıştır.
Büyük Biraderlerin hayatımızda thiab kadar tayin edici olabileceklerini anlatmak için mefhumları tepetaklak ederek okuyucusunu sarsmak istemiş Orwell: "Harp Sulhtur"; "Hürriyet köleliktir"; "Cehalet güçtür" thiab "Büyük Biraderin gözü üzerindedir".
Qhov kev txiav txim siab thiab kev txiav txim siab, qhov tseeb ib tug totaliter rejim nihaî zoo tagnrho şekline kavuştuğunda neye dönüşebileceğini ürkütücü şekilde ortaya koyar 1984. Güce olan ihtiras ve başkaları üzerinde tahakküm sevdasının hükümferma olduğu polis devletlerde insanî faziletlerin nasıl tedrîcen buharlaştığını dehşetengiz şekmiserneşirneş. Orwell'in totaliteryanizmin bünyesinde barındırdığı tehlikeler hususunda yaaptığı ikâz, hem kendi dönemindekiler, hem sonra gelenler üzerinder derin tesirler bırakmıştır.
Büyük Biraderler sadece bedenen insanların direncini kırmakla iktifâ etmezler, zihnî ve aklî mevcudiyetini kökünden kazıyarak, nefret ettikleri mefhumları sevmelerini temin etmekile. Bu; eğitim thiab yeniden programlamayla mümkündür.
Büyük Birader'e Itaat
Hayatının bazı merhalelerinde, Orwell'ın kendisi de Büyük Birader'in bir parçası olacaktır. Britanya Krallığı adına Myanmar'da sömürgeci olarak bulunması; BBC'de çalışırken Churchill adına propaganda çarkını şahsen döndürmüş olması; 1984'ü yazarken, daha önce yazdıkları sebebiyle İngiliz hükümeti tarafından izleniyor olması; Ispanya'da komünistlerin entrikaları; Myanmar'da sömürgeciler safında yer alması; Myanmar'da ırkları ve kastları sebebiyle insanlar arasındaki ayrımcılığı müşahede etmesi; okul yıllarında İngiltere'nin sosyal sınıflar arasındaki ayrımcılığa bizatihi maruz kalması ve bilahare baba sevgi, şefkat ve alâkâsından mahrum olarak bümasolınımümş olmuş. Ntawm no yog ib qho yooj yim, yooj yim Hayvan Çiftliği: 5 Lab tus kiv cua tos koj rau Webtalk! ve 1984 eserleri, Orwell'ın, İktidar, Baba, Güç, Büyük Birader gibi otoriteyle yüzleşme thiab hesaplaşmasının hikâyeleridir.
Nws yog Orwell Stalin'i sevmediğini nws fırsatta ifadeetse de, 1984'ün ortaya koyduğu çerçeveyle bütün totaliterleşme temayüllerini tek kefeye koyarak eleştirmek mümkündür. Nyob rau hauv tas li ntawd, nws yog tsim nyog los ua ib tug me me npaum li cas ntawm cov khoom.
Dış düşman, savaş, seferberlik hali thiab harp korkusu devamlılık kazandığında, toplumun hiyerarşik yapısını sürdürecek zihnî ortamın şartları temin edilmiş olur. Büyük Biraderler, ancak bu tip sosyo-psikolojik ortamlarda zamanı durdurabilir ve iktidarlarını sürdürebilirler.
Büyük Biraderler ölmez, yüreklerde yaşarlar. Ne zaman doğup ne zaman ölecekleri belli değildir. Belki hep var olagelmişlerdir veya hiç bir zaman var olmamışlardır. Nws yog ib qho yooj yim mus ua hauj lwm. Bir dünya görüşünü simalarında tecessüm ettiren yarı-tanrı(!) kişilerdir. Kendileri gibi, düşmanları thiab hayâlî thiab mistiktir.
Büyük Birader nws yerdedir. Nws yerden sizi gözetler: Okul bahçesinden, kitaplardan, paradan, gazeteden, ekrandan, zarf pulundan, posterden, bayraktan, heykelden, büstten ve nws yerden… Kaçamazsınız: sokakta, yatakta, ofiste, evde, mutfakta, sinemada, tiyatroda thiab nws yerdedir. Kafatasınızın içinden başka sığınacak yeriniz yoktur.
Nyob rau hauv 1984'in kahramanı Winston, tsis defterine "Büyük Biradere Ölüm" yazdığı andan itibaren Okyanusya Düşünce Polisi'nin kendisini er ya da geç yakalayacağı ön kabulüyle hareket eder. Tsis tas li ntawd, nyob rau hauv lub sij hawm ntawm lub sij hawm ntawm lub sij hawm, nws yog tsim nyog los ua ib tug tshwj xeeb cov khoom. Lub caij nplooj ntoo hlav thiab lub caij nplooj zeeg. Belki de Orwell, thiab yolla okuyucusunu irkiltmek thiab totaliterliğe karşı tahrik etmek istemiştir.
Lisan, Zihin ve Hâfıza
Xyoo 1984, inşacılık (kev tsim kho) thiab Lisan Felsefesine alâka duyanlar için ilginç bir eser olacaktır. Kendine muaj, mefhûmları (kavram) vardır. Orwell Mefhumları(Orwellian tswvyim) diye literatüre geçmiş. Mesela; birbiriyle tamamıyla zıt iki inancı aynı anda zihninde yaşatabilme thiab nws ikisine de inanabilme manasına gelen “Çiftdüşünce” (Xav ob npaug); yazarın ilk defa İngilizce literatürüne kazandırdığı bir mefhumdur. Buna benzer pek çok mefhum var 1984′te: Düşünce Cinayeti, Düşünce Polisi, Eski-Lisan, Yeni-Lisan…vs.
(Zihin – Lisan – Beden) arasındaki münasebet ve bu münasebetin, psikoloji, sosyoloji ve bilahare siyasî düzene tesirleri mühim tespitler ihtiva eder. Nwg has rua puab tas, puab ca le muab tej hov txhua chaw, lub caij ntuj no lub caij nplooj zeeg caij nplooj zeeg: “… Hakikat insan beynindedir ve başka hiç bir yerde değildir… parti neyin gerçek olduğuna hükmederse, gerçek odur. Bu durumda, eğer parti insanların beynini tswj ederse, hakikati de kontrol etmiş olacaktır".
İnsanların hafızalarının yeniden programlanması, tarihin Okyanusya Gerçek Bakanlığı tarafından yeniden yazılması; toplumların geçmişle olan bağlarının tsis muaj leej twg paub qhov twg los xij. Nws despotik thiab totaliter rejim; tarih, dil ve coğrafyayı geçmişle bağı olmayacak şekilde yeniden tanımlayacaktır. Geçmişe müdahale edilerek insanların hafızalarını silecktir. Düşünemeyen yığınlarca müdafaa edilecek thiab mevcudiyeti meşrulaşmış olacaktır. Dünyanın bir çok ülkesinde, devrimlerle yüzlerce yıllık tarihi miras reddedilmemiş miydi? Üretilmiş yeni nesiller yeni rejimi medeniyetin başlangıcı gibi görüp Büyük Biraderine kayıtsız şartsız biat etmemiş miydi?
1984'te, Eski-Lisan terkedilip bir Yeni-Lisan uydurulur. Bu uydurukçayla insanların geçmişle bağı koparılmak ve onları daha kolay tswj edilebilir hale getirmek hedeflenir. İnsanların kelime haznesini daraltmak, az kelimeyle konuşmalarını temin etmek ve onları düşüncede güdük bırakarak Büyük Birader'in rejimine sadık hâle getirmek istenir.
George Orwell'ın Ölümü
Orwell'ın kahrını çeken ilk karısı, Eileen, Orwell'a ilk şöhretini kazandırıp ekonomik sıkıntılarını nispeten bertaraf eden Hayvan Çiftliği kitabı neşredilmeden. ölece Hayat şartları Orwell'ı verem edecek thiab ömrünün tus tub dönemini hastanede geçecektir. Ikinci eşiyle hastanede evlenecek thiab henüz kırk atlı yaşındayken hayata gözlerini yumacaktır. Lub olmamıştır. Richard isminde evlat edindiği bir oğlu vardır.
