Dicle Nehri üzerindeki ua Ilısu Barajı tamamlandığında tarihi yerleşim bölgesi Hasankeyf'te binlerce yıllık tarih sular altında kalacak.
Dicle Nehri'nin kenarında yüz yıllık ağaçların gölgesinde kız çocukları renkli elbiseleriyle dolaşırken, güneş yanığı yüzleriyle yaşlı adamlar da koyun veyorini otduçilil.
Güneydoğuda Batman'ın tarihi ilçesi Hasankeyf'tej. Suriye ve Irak sınırlarına yakın bu tarihi ilçede nüfusun çoğunluğunu Kürtler oluşturuyor.
Arkeologlar burayı dünyanın en eski yerleşim alanlarından biri olarak görüyor. 10 lub hlis dhau lose Asur, Roma, Pers, Bizans thiab Osmanlı gibi dokuz medeniyet görmüş.
Hasankeyf, İpek Yolu'nun önemli bir ticari yol olduğu 12. ve 13. yüzyıllardaki Artuklu thiab Eyyubi medeniyetlerinden kalma mezar, saray, cami ve köprü gibi önemli kalıntılar içeriyor. 300'den fazla tarihi kalıntı var.
Nehir boyunca insan yapımı mağaralar görülüyor. Bu mağaralarda kuşaklar boyunca tarım ve hayvancılıkla uğraşan aynı aileler ikamet etmiş.
Fakat yog muhteşem kalıntılar bugün tehdit altında. 135 meter yükseklikte 1820 meter genişlikteki Ilısu Barajıxyoo 2015 lub ntees tuag.
En tartışmalı inşaat projelerinden biri olan bu baraj nedeniyle Hasankeyf'teki tarihi kalıntıların çoğu su altında kalacak. Mağaralarda ikamet eden 25-70 bin kişinin iki km kuzeyde inşa edilen Yeni Hasankeyf'e ya da 100 km güneydeki Yeni Ilısu'ya taşınması gerekecek.
(Eski) Hasankeyf Kaymakamı Temel Ayça, tarihi kalıntıların bir kısmının yüksek bir noktada kurulacak arkeoloji parkına taşınması planlarından söz etti. Taşınamayanların yog yerinde su altı dalış parkında görülebileceğini söyledi. Ancak bu planlara rağmen birçok tarihçi, bilim insanı ve arkeolog inşaattan dolayı Hasankeyf'teki kalıntıların Truva ve Miken'de olduğu gibi tümüyle yok olması kaygısı taıy.
Cov kws kho mob tau txais txiaj ntsig zoo Turk misafirperverliğiyle bizi kahvaltıya davet etti. Buraya “muag” demek de doğru değil aslında. Yüksek tavanlı, pencereli, geniş thiab güzel döşenmiş, elektriği thiab suyu olan bu mekanda ben de yaşamak isterdim. Yağda yumurta, keçi peyniri, domates, salatalık, zeytin, gözleme, köfte ve tatlılardan oluşan kahvaltı da mükemmeldi doğrusu.
Aile reisi Sabri Bey ailesinin beş kuşaktır bu mağarada yaşadığını ve tarlaları thiab hayvanlarıyla birlikte mutlu bir yaşam sürdüklerini söylüyor. “Şimdi bütün bunlar sular altında kalacak thiab bizler istemediğimiz bir yere göçe zorlanıyoruz. Puas yog tsis muaj leej twg? Elektrik diyorlar. Peb cov elektrik var oysa" diyor thiab kanıtlamak ister gibi lambanın düğmesini birkaç kez açıp kapatıyor.
“Nwgnuav mej ca le moog taab meeg, mej ca le noog tej lug kws nyob huv lub nplajteb nuav.”
Kardeşi Hasan tau hais tias: “Nyob hauv tsev; bizim vatanımız, bizim göreneklerimiz, bizim nehrimiz burada. Nwg has le nuav, mej ca le noog tej lug kws nyob huv nplajteb nuav.”
"Nyob rau hauv dab tsi yog ib tug kab mob?" diye devam ediyor Hasan. “Thov txim, ua tsaug. Nyob rau hauv ib tug npau suav phau ntawv. Nwg has tsua mej has tas, mej ca le moog rua huv lub nroog Yeluxalees.”
Birçok bakımdan Ilısu Barajı bu tarihi ilçeyi etkileyen savaş, deprem, fetih gibi birçok etkenden en sonuncusu. Tarihi kalıntılar ve onların etrafında yaşayan insanlar bunların hepsini aştı. Evin kızlarından biri olan Sevi'nin yine ayakta kalmaya dair bir düşüncesi var:
“Cia li sawv tsees ntsoos ntsoos. Küçük bir restoran açar, kendi yemeklerimizi sunarız; el yapımı elbise thiab gümüş satarız. Onlarla konuşacak kadar İngilizce öğreniriz. "
Orada zevkle yaaptığım güzel kahvaltıya bakılırsa restoran işi iyi tutar gibi geliyor.
