Սուլթան Աբդուլհամիդ, Düyûn-ı Umumiye idaresini kurmakla dış borçları indirtmeye ve fâizlerini kaldırtmaya muvaffak oldu. Böylece devleti mutlak bir uçurumun kenarından aldı…
«Borç yiğidin kamçısıdır» դերլեր. Հալբուկի Հազրեթ-ի Պեյգամբեր, «Borç, azaptan bir parçadır» buyurduğuna ve İslâmiyete ihtiyacı olana borç vermek çok sevab olduğu hâlde, zaruretsiz borç almak kötülendiğine göre, bu söz. züğürt tesellisi olsa gerek. Evvela iç borç Osmanlı Devleti asırlarca Քենդին Մահսուս muntazam bir iktisadî sistem tatbik etmiş; geliri kadar harcamış; kendi yağıyla kavrulmuştur. Bitmeyen Rus harbleri üzerine 1775'te iç borçlanmaյա գիդիլդի. Gümrük, maden, liman gibi hazine gelirleri (mukâtaalar) hisselere ayrılarak, kâr getiren tahviller gibi halka satıldı.Ama beklenen faydayı temin edemedi. Bu ara bir Müslüman hükümet olan Fas Sultanlığı'ndan borç alınmak istendiyse de, vazgeçildi. Սուլթան II. Mahmud zamanındaki siyasî hâdiseler ve harbler sebebiyle devlet iyice malî sıkıntıya düştü. Հալեֆի Սուլթան Աբդուլմեքիդ zamanında 1839'da bir dâhilî istikraz (iç borçlanma) olarak ilk defa. kâğıt պարբ (kâime) çıkarıldı. Bu aslında yıllık %8 kârlı bir hazine tahvili idi. Borcu borçla ödemek Kırım Harbi'nin mâliyeye getirdiği յուք sebebiyle Ռեշիդ փաշա'nın sadrazamlığı sırasında 1854'te ilk defa bir. hâricî istikraz (dış borçlanma) yapılarak devletin bazı gelirleri karşılık gösterilmek suretiyle İngiltere ve Fransa'dan. բորչ alındı. Bu meblağ 3 մլն sterlindir.Yaygın kanaatin aksine, dış borçlar, Dolmabahçe gibi saraylara harcanmış değildir. Բու մասրաֆ, 5 միլիոն լիրա տուտան emisyon farkından karşılanmıştır Metal paranın, անվանական değeri ile baskı masrafı arasındaki emisyon farkı, hazinenin geliridir. Böylece memleket bir Սանաթ Էսերի kazanmış; bu kadar para milletin cebine girerek binlerce ailenin yüzü gülmüştür. Saray yapmak bir israf değil, ihtiyaçtır.Sultan Aziz zamanında. askerî masrafların gittikçe artması üzerine devletin muntazam borçları 200 մլն lirayı bulmuştur. Bunun için senede 14 միլիոն re'sü'l-mal akçesi (bir nevi fâiz) ödenmektedir. Bütçe açığı da 5 մլն liradan fazladır.Artık borcu borç ile ödemekten başka bir şey yapılamamaktadır. Hâricî istikraz bulunamadığı zaman, Galata bankerlerinden ağır şartlarla borç alınmaktadır. Bilhassa Bosna ve Hersek isyanı, hazinenin köküne կիբրիտ սույու էկտի. Ve iflas ilanı Rusya taraftarlığı sebebiyle Նեդիմոֆ diye anılan ve siyaset icabı zaman zaman hükûmete getirilen Sadrazam Mahmud Nedim Paşa, 1876 senesi Ramazan ayında, Ռուս սեֆիրի İgnatief'in telkini ve Adliye Nâzırı Midhat Paşa'nın teşvikiyle bir tenzil-i fâiz kararı aldı.Midhat Paşa ve ekibi, o gece, sarraflarıyla anlaşıp elindeki konsolidi külliyen. satmış; 2 saat sonra iflas kararı ilan olunduğunda bir հարստություն kazanmışlardır. Diğer nâzırlar da böyle hareket etmiş; sadece Սուլթան Ազիզ bu şerefsizlikten uzak durarak 2 միլիոն լիրա kaybetmiştir.Ռամազան Կարառնամեսի ile dış borç faizlerinin yarısı 5 sene müddetle թենզիլ էդիլմիշ; bu 7 milyonun 5'i bütçe açığına, 2'si askerî masraflara tahsis olunmuştur. Halbuki devletin vaziyeti geri kalanı bile ödeyecek hâlde değildi. O zaman için böyle bir tedbir belki zarurî idi ama, alâkadar devletlerle alacaklıların resmî ve yazılı. muvafakati alınmadan bu yola gidilmesi felâket olmuştur.Devletin iflâsının ilanı demek olan bu մորատորիում üzerine, bilhassa baş alacaklılar İngiltere ve France olmak üzere, Avrupa'da büyük անիրավ doğdu. İçeride ve dışarıda Osmanlı hisselerini almış olanlar iflâs etti. Bu da devlet ve -sanki mesul oymuş gibi- padişah hakkında bir ատելություն hâsıl etti. Devletin dünya nezdinde zerre kadar itibarı kalmadı. Borç alma imkânı da kalmadı. İgnatiyef böylece maksadına kavuşmuş օլույորդու. Bu vesileyle global sermaye, Sultan Aziz'i tahtından ve canından etmiştir. İndirilen borçՄիդհաթ փաշա'nın memleketi sürüklediği 1877-78 Osmanlı-Rus Harbi (93 Harbi) sebebiyle. Գալաթա Սարաֆլարի ve Osmanlı Bankası'ndan borç alındı. Սուլթան II. Abdülhamid, gerek bu harb ve gerekse amcasının son zamanlarından beri devam eden Rumeli isyanları yüzünden büsbütün artan bir. malî buhrana vâris olmuştu. Büyük bir müzâyaka (darlık) içindeki devlet hazinesinin içte ve dışta hiçbir itibarı kalmamıştı.Osmanlı hükümetine 93 Harbi'nden dolayı Rusya'ya. 74 միլիոն լիրա թազմինատ ödemesi kesilmişti. Padişah, bunun 40 milyonunu, Kırım Harbi'nde Rusya'nın ödemesi gereken, ancak o zamana kadar ödenmeyen tazminata mukabil tutulmak üzere indirtti; kalanının yılda 350 bin liralık taksitler hâlinde ve faizsiz ödenmesini kabul ettirdi.Padişah, hem hazinenin itibarını iade etmek, hem de harbi bitiren Berlin Muahedesi ile bir tesviye suretine bağlanacağı taahhüd edilen dış borçlar yüzünden devletin başına bir. gaile açılmasını önlemek istedi.1879'da Osmanlı Bankası ve Galata bankerlerinden bir heyetle anlaşarak, dış borçlara karşı senede 1.350.000 լիրա ödemek üzere. rüsum-i sitte denilen müskirat (ispirto), balık, tuz, harir (ipek), tütün ve evrak-ı sahiha (damga) vergilerinin hâsılâtını, mültezim (tahsildar) mevkiine geçen bu heyete bıraktı.Bir yandan da umumi borçlardan. hazine lehine tenzilat yapmak üzere ecnebi tahvil hâmillerinin gönderdiği mümessillerle müzâkereye girişti. 1881 senesinde, hicrî senenin ilk ayı içinde neşredildiği için. Մուհարեմ Կարառնամեսի adı verilen bir 6 maddelik taahhüdnâme ile borçlar birleştirildi. Ve Düyûn-ı Umumiyye O tarihe kadar devletin birikmiş dış borcu 252.801.885 Osmanlı lirası idi. Rüsum-i sitteye, Kıbrıs ve Şarkî Rumeli vergileri eklenerek, milletlerarası bir. Düyûn-ı Umumiyye idaresi kurulmasına mukabil, borçlardan 146.364.651 լիրա թենզիլ էդիլդի; teminat gösterildiği için umumi borçlar neredeyse üçte birine հնդկական Adı geçen vergilerin idaresi ile iç ve dış borçların tesviyesi, böylece. Düyûn-ı Umumiyye Müdürlüğü'ne bırakıldı. Բու, դևլետին malî istiklâline uygun olmamakla beraber, borç yekûnunun üçte birine inmesi, büyük bir müdahale vesilesinin ortadan kalkması ve nihayet. malî itibarın iadesi, müflis devlet için çok mühim ve hayırlı bir kazanç olmuştur.Düyûn-ı Umumiyye idaresinde, 1'er tanesi İngiltere, France, Avusturya, Rusya, Germany ve İtalya'dan, 2 de Osmanlı olmak üzere. 7 âzâ vardı. Âzâlık müddeti 5 sene idi. Bugün Cağaloğlu'nda Ստամբուլի տղաների ավագ դպրոց olan binada պրոֆեսիոնալ bir usulde faaliyet yürütürdü. 20'den fazla şehirde ekserisi Osmanlı 5 binden fazla memuru vardı. Osmanlı bürokratları, malî disiplini bu sayede öğrendiler.Gelirlerini arttırmak adına, Bursa'da ipekçiliğin inkişafı; balıkçılığın desteklenmesi; Gemlik, Mürefte, Mudanya limanlarının açılması, Konya ovasının sulanarak genişletilmesi gibi faydalı projeler de yürüterek memleketin kalkınmasında. müsbet rol oynamıştır. Maliyenin bozuk olması, ekonominin kötü olduğu manasına gelmez. İkisi ayrı şeylerdir. Դևլետին Հայսիեթի 1903 թ 32.738.772 ֆունտ borç kalmıştı. 30 senelik bu devirde dışarıdan alınan 59 միլիոն լիրա, eski borçların ödenmesi, bütçe açığının kapatılması, askerî ihtiyaçlar ve. demiryollarına harcandı.Սուլթան Աբդուլհամիդ, Düyûn-ı Umumiye idaresini kurmakla devleti uçurumun kenarından almıştır. Tahttan indirildiğinde (1908), diş ticaret %4,3 fazla վերմիշ; millî gelir %1,5 artmıştı. Տարիհչի Բեդիի Շեհսուվարօղլու der ki՝ «Düyûn-ı Umumiyye İdaresi, devletin haysiyetini korumak, միլետին yarınını emniyet altına alabilmek ve bu dağınık borçları բիր էլդե թոփլամակ için kurulmuştur»:İttihatçılar memleketi tekrar borç batağına sürükledi; 10 սեն içinde geride 45 milyonu dış borç olmak üzere 269 միլիոն լիրա borç taktılar!.. Լոզան ile bu borçlar, Osmanlı Devleti'nden ayrılan devletlere միջնորմ էդիլդի. Türkiye'ye düşen 107 միլիոն լիրա taksitլենդիրիլդի; սոնրա դա անգամ olarak ödenmesi kabul edildi.Yeni rejim, imparatorluğun her şeyini reddetmiş; ամա borçlarını kabullenmek zorunda kalmıştır. Բոլշևիկլեր, Rusya'da iktidarı ele geçirince, Չարլըք borçlarını üstlenmeyi reddetmişti. 1990 թթ. Ելցին zamanında Rus hükûmeti, diş dünya ile dostâne münasebet kurabilmek adına bu borçları ödemeyi kabul etmiştir.
