puku afọ atọ gara aga, Duke nke Zhou setịpụrụ China ihe atụ na-egbuke egbuke. N'ụzọ dị mma, ọ kpọpụtara nkà ihe ọmụma nke onye ọchịchị kwekọrọ na eluigwe nke kpaliri Confucius, wee bịa mejupụta oghere echiche nke Onye isi oche Mao hapụrụ.
Confucius dere afọ 2,500 gara aga, sị: “E nwere ike iji onye na-achị ọchịchị site n’ịdị mma ya tụnyere kpakpando pola nke dị n’ebe ugwu bụ́ nke na-edobe ọnọdụ ya, kpakpando nile na-atụgharịkwa n’ebe ọ nọ,” ka Confucius dere afọ XNUMX gara aga.
Ka ọ na-ede okwu ndị a, ọ ga-abụrịrị onye Duke nke Zhou n'uche, ma eleghị anya onye mbụ n'ezie gafere n'ókè nke akụkọ ifo n'ime akụkọ ihe mere eme China.
"Confucius, n'okwu nke ya, kwuru, sị: 'Ehee, na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ana m agbaso Duke nke Zhou'," ka ọkà mmụta ihe ochie bụ Wang Tao na-ekwu.
"Eji m n'aka na ọ gbalịsiri ike iweghachi ihe a na-akpọ ọgbọ ọla edo, ma ọ bụ ọchịchị ọla edo nke usoro ndị eze Zhou, karịsịa na ọchịchị Duke nke Zhou."
"Malite Quote
Ọtụtụ n'ime akụkọ ihe mere eme nke China, onye ọ bụla yiri ka ọ na-akpa àgwà ọjọọ "
Na narị afọ nke ise BC, Europe nwere Socrates na China ka nwere Confucius. Ma ndị ọkà ihe ọmụma chesiri ike banyere ụkpụrụ omume, na ezi mmekọrịta dị n'etiti onye na steeti.
Anyị na-echekarị banyere Confucius dị ka ntọala ntọala nke nkà ihe ọmụma ndọrọ ndọrọ ọchịchị China, ya mere ọtụtụ ndị China na-eme. Ma ọ nọ na-ebugharị echiche ụwa bụ́ nke na-adọrọ adọrọ kemgbe ọtụtụ narị afọ.
"Onye ọ bụla gụnyere Confucius n'onwe ya na-ekwu mgbe niile: 'Duke nke Zhou bụ dike m, o hiwere ntọala n'ezie, karịsịa ntọala omenala China," Tao na-ekwu.
Anyị amaghị ọtụtụ ihe gbasara Duke nke Zhou.
Ọ bụ òtù nzuzo karịa mmadụ. Ma mkpụrụ nke òtù nzuzo ahụ dị na ezigbo akụkọ ihe mere eme na ihe ndị mere eme. Onye isi ahụ nyeere nwanne ya nwoke aka ikpochapụ onye ọchịchị rụrụ arụ wee chọta usoro ndị eze Zhou na narị afọ nke 11 BC.
Ugbua ugwu China nwere obodo, ọrụ ọha na ego. E nwebeghị alaeze dị ugbu a, ma ọbụna ịchị alaeze chọrọ nkà na aghụghọ.
Dịka akụkọ ihe mere eme bụ onye akaebe m
- Onye nta akụkọ BBC mbụ na Beijing bụ Carrie Gracie na-ewepụta usoro nwere akụkụ iri na ọnụ ọgụgụ sitere na akụkọ ntolite China nke na-ekpughe ihe gbasara China taa.
- Enwere ike ịnụ mmemme kwa ụbọchị na BBC Radio 4 na 13:45 BST
- N'aka nke ọzọ, gee ntị ọzọ na BBC iPlayer
Mgbe nwanne ya nwoke nwụsịrị, Duke nke Zhou rụrụ ọrụ dị ka onye na-achị isi, mgbe nwa nwanne ya tolitere, ọ nyefere ọchịchị.
“Ọ dịla ka ọ dị nwanne nna onye ọ bụla hụrụ n'anya. N’ihi na n’ụzọ magburu onwe ya o si nyefee nwa nwanne ya ọchịchị—n’ụzọ ziri ezi—ọ ghọwo ihe na-egosi ịdị mma n’akụkọ ihe mere eme nile nke China,” ka Frances Wood, bụ́ onye na-ahụ maka nchịkọta ndị China nke Ọ́bá Akwụkwọ Britain na-ekwu.
Ọtụtụ n'ime akụkọ ihe mere eme China onye ọ bụla yiri ka ọ na-akpa àgwà ọjọọ. Ụmụnne nna ndị ọchịchị, ndị nne na nna dowager, ndị iko nwanyị, ụmụnna… ha niile na-emecha ihe ọjọọ. Skim na-agụ dynastic elu na mgbada nke alaeze ukwu China na ọ bụ egwu na-atụ egwu ọnwụ ọnwụ na-akọwaghị, isi ebipụrụ, ụmụ ọhụrụ nyagburu, ụmụnne tufuru ala olulu mmiri, ndị eze nsi, ezinụlọ dum gburu ma ọ bụ ndị na-ama aka adọka n'akụkụ aka. Mana ọ bụghị Duke nke Zhou.
Nke ahụ bụ ihe mere ya na ndị Confucian nwere mmasị na ya. N'ime obi nke nkà ihe ọmụma ndọrọ ndọrọ ọchịchị ha, ma dị mkpa karịa iwu ma ọ bụ nkwekọrịta, bụ ezi obi.
“N'ụzọ echiche ndị China, nke ahụ bụ ihe dị nnọọ mma ime, imezu nkwa gị,” ka ọkọ akụkọ ihe mere eme Xun Zhou nke Mahadum Hong Kong na-ekwu.
"Ọ bụ ikike eluigwe ka nwa nwanne ya ghọrọ eze, o wee mee nke ahụ."
Iwu nke eluigwe bụ nnukwu echiche Duke nke Zhou. Onye na-achị achị na-eji ihe atụ dị mma na-achị, bụ́ nke na-agbasa omume ọma n’ala ahụ dum, ma n’aka nke ya na-egosipụta nkwekọ ya na Chineke.
Ma e nwere ihe na-ekwu maka ndị nnupụisi. Ọ bụrụ na eze ahụ adaghị ịchịisi nke ọma, nkwekọ na-emebi emebi, a ga-enwekwa ike iweghachite naanị site n'iwepụ eze.
"Otu n'ime ihe ukwu banyere akụkọ ihe mere eme nke China bụ ụzọ ndị mmadụ si eme ka chi - na chi na ndị mmadụ na-agbanwe ntakịrị, na ndị mmadụ na-adịwanye ike karịa mmadụ. Echere m na Duke nke Zhou dị mma karịa mmadụ, "Frances Wood na-ekwu.
Echiche nke iwu nke eluigwe nwere n'ime ya echiche na ọ bụrụ na onye ọchịchị dị mma, eluigwe ga-enwe mmasị na ihe niile ga-aga nke ọma, Wood kwuru. Ọ bụrụ na onye ọchịchị emee ihe ọjọọ, eluigwe ga-eji ala ọma jijiji na ụdị ọdachi niile na-emere onwe ya gosi iwe ya, a ga-akwatukwa onye ọchịchị ahụ.
A na-ekwukwa na Duke nke Zhou bụ okike nke emume ndị eze - usoro nke Confucius kwadoro, onye nyere aka mee ka China bụrụ mba nke ememe. Ememe ndị a, nke ọtụtụ n'ime ha na-adị taa, na-egosipụtakarị ọnọdụ mmadụ n'ime ọha mmadụ, ma ọ bụ n'ime ezinụlọ.
Wood na-ekwu, sị: “Okpukpe Confucius siri nnọọ ike na [echiche ndị dị ka] na nwa nwoke aghaghị irubere nna ya isi, nwunye aghaghị irubere di ya isi.
Duke nke Zhou
- Amụrụ na 11th Century BC
- Aha onwe Ji Dan
- Ọchịchị Zhou chịrị ihe dị ugbu a na mpaghara Shaanxi - nke a maara dị ka ebe mmalite nke mmepeanya ndị China.
- A na-akpọ Duke ahụ dị ka "Chineke nke nrọ" - na akụkọ ifo, ọ na-eme ka ndị mmadụ mara site na nrọ mgbe ihe dị mkpa ga-eme ha.
- Ọ tọrọ ntọala obodo Luoyang ugbu a na mpaghara ọdịda anyanwụ Henan, na 1036 BC.
"Ememme dị n'ime ezinụlọ, usoro ịkwụ ụgwọ, ihe ndị ahụ niile bụ nke emebere."
Ịkwado ọrụ ndị ọzọ niile nke Confucian bụ ọrụ nke ndị dị ndụ na ndị nwụrụ anwụ. Nna nna ahụ nọ n'isi n'usoro ezinụlọ.
“Ofufe ndị nna ochie na China dị oké mkpa, n’ihi na ndị China enweghị okpukpe ọ bụla, ha ekweghị na Chineke,” ka Wang Tao na-akọwa.
Ma ha niile na-efe ndị nna ochie. Ọ bụrụ na ịchọrọ ịtọ onwe gị na ọha mmadụ, ị ga-enwe ezigbo nna ochie. Gị na nna nna ahụ ga-adịkwa ná mma.”
Duke nke Zhou bụ ezigbo nna nna kacha mma. Ọ lekwasịrị anya n'azụ onwe ya n'ihu ndị nna ochie China, Tao na-ekwu, "na-eji nke ahụ guzobe mba ma ọ bụ omenala China".
Ma na 1949, mgbanwe mere. Omenala ndọrọ ndọrọ ọchịchị wuru gburugburu nsọpụrụ ndị nna ochie na ịmụta ihe site n'ọchịchị ha zuru oke tụgharịrị n'isi ya.
"Ike ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-esi na gbọmgbọm egbe pụta," Mao kwuru. Ị nwere ike ịgbalị ịkụziri ndị gị na ha na-ekwekọrịtaghị ihe, ma ọ bụrụ na nke ahụ adaba, ị ga-ebibi ha.
Ruo otu narị afọ, China anọwo na-akpagbu ókèala ndị Western na Japan na-achị achị. Na nke mbụ n'akụkọ ihe mere eme, mmepeanya siri ike nke maara onwe ya nwere mmetụta ịda ogbenye na azụ azụ.
Nye ọtụtụ ndị China, nkà ihe ọmụma oge ochie ha yiri akụkụ nke nsogbu ahụ. Ma mgbe ndị Kọmunist weghaara ọchịchị na 1949, a tụpụrụ Confucius na Duke nke Zhou n'oche ha.
"Oge ndị China gara aga bụ ndị iro! Ọ bụ ya kpatara ya,” ka Peter Bol nke Mahadum Harvard kwuru.
"Ọ bụrụ na China bụbu ikike dị ukwuu n'ụwa, ọ bụrụ na ọ bụbu isi iyi nke ihe atụ maka mpaghara ọwụwa anyanwụ Eshia, a na-eji oge gara aga kọwaa ihe kpatara na ọ dịghịzi adị, a ga-ebibikwa ya."
Mgbanwe Ọdịbendị nke Mao malitere ibibi Ochie anọ - Ochie Ochie, Omenala Ochie, Omume Ochie, na Echiche Ochie.
N'afọ 1966, ndị nche Red 11 nde, ndị agha na-eto eto nke Mao, rikpuru Beijing ma bibie ọtụtụ puku ihe ncheta na ụlọ arụsị - akụkọ ihe mere eme China niile nke ha nwere ike ịchọta.
Mana mgbe Onye isi oche Mao nwụrụ afọ 10 ka e mesịrị, Mgbanwe Cultural na mwakpo na akụkọ ihe mere eme nwụrụ na ya. Oge eruola maka China ịlaghachi na mmalite.
"Mgbe mgbanwe omenala gasịrị, ndị ọchịchị China, ndị mmadụ, na-achọsi ike echiche ọhụrụ, n'ihi na nkà ihe ọmụma ma ọ bụ echiche Mao emebiwo obodo ahụ, ndị mmadụ. Ya mere Confucianism batara nke ọma, iji mejupụta oghere ahụ, "Wang Tao na-ekwu.
"Ma Duke nke Zhou enwetaghachila ewu ewu ya, ọtụtụ ndị mmadụ na-ekwukwa ugbu a banyere Duke nke Zhou, ofufe nna ochie, ma ọ bụ iwu ụwa ochie nke eluigwe, n'ụzọ dị mma ugbu a. Echere m na ọ na-egosipụta mgbanwe nke ọha mmadụ. "
Confucius alọgharịrị dị ka enyemaka onwe ya
Ihe mere eziokwu ndị a dị mfe ji dịrị ndụ n'ime narị afọ iri bụ na ha enyerela ọgbọ ndị China aka ịghọta ọdịdị na omenala ndị kpụrụ ha, na ịghara ịla n'iyi, ọbụna mgbe nnukwu mgbanwe ọha na eze chere ihu na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ oke nhọrọ. .
Site na onye na-ere ahịa na nso nso a, Confucius sitere na Obi nke Yu Dan
Ya mere Duke nke Zhou na Confucius alaghachila n'ụkwụ ha. Na ndọrọ ndọrọ ọchịchị fashionable ọzọ.
Naanị otu ọnwa na-aga na-enweghị gọọmentị China emepere ụlọ akwụkwọ Confucius n'ebe dị n'ụwa, iji kuzie asụsụ na omenala na imepụta ike dị nro. Ugbua enwere ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 1,000 n'ime ha karịa mba 100.
Ọgbọ ọhụrụ nke ndị isi na-achị n'ọnwa na-abịa chọrọ ịsọpụrụ ndị nna nna ha niile, ndị Kọmunist na ndị Confucian.
N’ihi ya, nanị otu nkume a tụfuru n’isi ụlọ oriri na ọṅụṅụ, ihe oyiyi nke ọkà ihe ọmụma oge ochie na-ele anya nke ọma. Na ebe n'ime ụwa mmụọ, Duke nke Zhou ga-achị ọchị.
