A Matter of Life and Tech nwere ọtụtụ olu sitere n'aka ndị na-etinye aka na teknụzụ Africa n'ọdịnihu. N'izu a, David Edelstein, onye ndu na ekwentị mkpanaaka maka oghere mmepe, na-arụ ụka na netwọk mmadụ bụ ihe dị mkpa maka ekwentị mkpanaaka iji meziwanye ndụ ndị ogbenye.
Ọnụ ọgụgụ ndị a na-ekwu n'onwe ha: Taa, e nwere ihe karịrị ijeri ekwentị mkpanaaka na mba ndị ka na-emepe emepe na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu akara ekwentị mkpanaaka maka onye ọ bụla toro eto na Sub-Saharan Africa. Ụdị ọwa ahụ kpọmkwem na nke dị ọnụ ala adịtụbeghị mbụ, a na-etokwa ekwentị mkpanaaka ugbu a dị ka ngwá ọrụ siri ike iji wepụ ọtụtụ nde mmadụ n'ịda ogbenye.
Ka ọnụ ọgụgụ ha na-abawanye, otu ahụ ka ọtụtụ ojiji ha na-esikwa. Were ụlọ ọrụ a na-akpọ Sproxil, bụ nke guzobela usoro SMS nke ejirila ihe karịrị nde mmadụ abụọ jiri chọpụta ma ha na-azụta ọgwụ adịgboroja. Ma ọ bụ ọrụ M-Pesa nke Safaricom, nke nyela ihe karịrị nde ndị ọrụ 15 na Kenya ụzọ dị mma iji zipu ego n'ụlọ na kwụọ ụgwọ site na iji ekwentị mkpanaaka ha.
Mgbalị ndị dị otú a na-anọchi anya nzọụkwụ mbụ dị egwu. Otú ọ dị, ilekwasị anya na nkà na ụzụ na-egosi eziokwu a na-aghaghị ịghọta ma ọ bụrụ na anyị ga-agafe nke a ma jikwaa ezi ikike nke mkpanaka. Iji mee mgbanwe n'ezie na ndụ ndị ogbenye ụwa, ekwenyere m na anyị ga-emeju netwọkụ mkpanaka ndị dị na netwọkụ mmadụ ahaziri nke ọma.
Kedu ihe m na-ekwu site na netwọk mmadụ? Iji ghọta ihe ha bụ na mmetụta ha nwere ike inwe, netwọk anyị nke ihe karịrị 850 Community Knowledge Workers (CKWs) na Uganda na-enye ezigbo ihe atụ.
A na-ahụkarị CKW bụ onye obodo, na-abụkarị onye ọrụ ugbo, nke obodo ha họpụtara. Ejiri ekwentị - ma zụọ ya ka esi eji ya eme ihe nke ọma - ha na-eji akụkụ nke ụbọchị ọ bụla na-eleta ubi ndị ọrụ ugbo ndị ọzọ. A na-akpọku ha ka ha nyere aka chọta ozi gbasara ọrịa ihe ọkụkụ na anụmanụ, nye ọnụ ahịa ahịa ma nye ntụzịaka maka otu a ga-esi na-ebuli mkpụrụ. Ha na-anakọta ozi sitere n'aka ndị ọrụ ugbo - dị ka ihe ọkụkụ na-eto na nke a na-atụ anya na ha ga-amịpụta - n'aha òtù dị iche iche sitere na mmemme nri Worldwa ruo Great Lakes Coffee (onye na-azụ kọfị mpaghara) nke na-enweghị ụzọ dị ọnụ ala iji nakọta ụdị granular, ezigbo- oge ozi. Netwọk mmadụ a na-enyere ndị ọrụ ugbo aka ịbawanye nrụpụta ma na-enwetakwu ego maka mbọ ha na-enye ozi dị mkpa maka ndị otu na-arụ ọrụ na ndị ọrụ ugbo a.
A pụghị ilele mkpa etiti nke netwọkụ mmadụ. Ndị obodo a tụkwasịrị obi na-arụ ọtụtụ ọrụ dị egwu. Nke mbụ, ha na-enyere ndị mmadụ aka ịchọpụta na ozi ma ọ bụ ọrụ nke enwerebu naanị site n'ụzọ ndị ọzọ dị ugbu a n'aka ha. Nke abụọ ha na-akụziri ndị mmadụ otu esi eji ọrụ ndị ahụ. Na, n'ikpeazụ, ha na-enwe ike inyere ndị mmadụ aka itinye ihe ha mụtara n'ime nsogbu na ndụ ha.
Ngwakọta ọrụ a ga-abụ naanị ndị obodo nọ n'ala ga-arụ ọrụ nke ọma - ndị na-edozi oghere “kilomita ikpeazụ”, hụ na ọ dị mkpa ma merie ihe mgbochi nke agụghị akwụkwọ na ọtụtụ asụsụ iji rute ndị ogbenye nke ọma.
Na-eme ka netwọk mmekọrịta mmadụ
Ozi ọma ahụ bụ na e nwere ọtụtụ ụdị netwọkụ mmadụ dị iche iche na Sub-Saharan Africa. N'ebe a na Grameen Foundation, anyị na ndị ọrụ ahụike Ghana na-arụkọ ọrụ ọnụ na netwọk nke "Ndị ọrụ ahụike obodo" ka ọ dịkwuo irè na ịrụ ọrụ nke ọma na ịnye ọrụ ahụike. Anyị na-enyocha ụzọ okike iji gbasaa netwọk nke isi ihe "ego-in na cash-out" nke onye na-ahụ maka ego mkpanaaka na Uganda na-eji ruo omimi n'ime pyramid mmekọrịta ọha na eze. Mana, iwulite na ibuga ọrụ na azụmaahịa na-aga nke ọma site na netwọkụ ndị a bụ nnukwu ihe ịma aka nke chọrọ ọtụtụ iberibe iji gbakọta ọnụ.
Iji malite, a ghaghị ịghọta nke ọma ihe ịma aka na nsogbu ndị mmadụ na-enwe ná ndụ ha na-adị kwa ụbọchị n’ebe ha bi na n’ebe ọrụ. Enweghị ike ịmepụta ngwaahịa na ọrụ ga-aga nke ọma na Seattle ma ọ bụ London; kama, a ga-ahazirịrị, nwalere, nyochaa ma kwalite ha n'ọhịa na netwọkụ mmadụ na ndị na-ege ha bu n'obi. Ewubere ụdị CKW site na ala na Uganda ma na-aga n'ihu na-ebugharị na mpaghara, dabere na ezigbo mkpa na ahụmịhe nke ndị ezigbo mmadụ.
A ghaghị iji nghọta a nke ndụ kwa ụbọchị họrọ nkà na ụzụ kwesịrị ekwesị. Ọ bụ ezie na ngwaọrụ ndị ọzọ ọkaibe na-adịwanye ma dịkwa ọnụ ala na Sub-Saharan Africa, ọnụ ahịa data ka dị elu yana ekwentị nwere igodo 12 (cheta ekwentị mbụ gị?) ga-aga n'ihu na-eji ya ruo ọtụtụ afọ na-abịa. Ọzọkwa, dịka anyị chọtara na ọrụ Midwife Mobile anyị nke na-enye ndụmọdụ ndị nne dị ime, n'ọtụtụ oge ụdị nkwurịta okwu kachasị dị irè nwere ike ịbụ site na olu ederede kama ederede ma ọ bụ webụ. Ndị CKW na-eji smartphones, mana anyị mere mkpebi a naanị mgbe nyochachara mbara igwe na ihe akaebe siri ike na ikpe azụmaahịa siri ike site na arụmọrụ na-abawanye.
Agbanyeghị, ịghọta nsogbu na mkpa anaghị ekwe nkwa ịga nke ọma, ọkachasị n'ime ogologo oge. Iji mepụta ọrụ na-adigide, a ga-emeso ụlọ ọrụ ahụ dị ka azụmahịa site na mmalite. Dịka ọmụmaatụ, ụdị CKW anyị na-adabere, n'otu akụkụ, na nnukwu mmadụ ole na ole, na-akwụ ndị ahịa ụgwọ maka nchịkọta data iji kwụọ ụgwọ ndị ọrụ anyị n'ọhịa. Mgbalị ndị ọzọ achọpụtala ụzọ okike iji kwụọ ụgwọ ụzọ ha. Dịka ọmụmaatụ, Datadyne nwere ụdị “freemium” na-aga nke ọma maka nyocha ekwentị ya na Sproxil dabere na nnukwu ụlọ ọrụ ọgwụ iji kpuchie ụgwọ ọrụ njirimara ọgwụ adịgboroja ya.
Nke a apụtaghị na dollar enyemaka anaghị arụ ọrụ dị oke egwu. A na-eji ha nke ọma iji dozie "ọpụpụ ahịa" ma ọ bụ "ọdịda ahịa", ọnọdụ nke ihe ize ndụ azụmahịa dị elu, ma otú ahụ ka enwere ike ịme mgbanwe mmekọrịta mmadụ na ibe ya. N'ọtụtụ ọnọdụ, ngwọta na-adigide ogologo oge bụ nke ndị ọrụ nzuzo ma ọ bụ gọọmentị nwe ya. Iso ha na mbụ na-arụkọ ọrụ na netwọk mmadụ dị adị na-aga n'ihu na-eme ka ọ nwee ọganihu.
Layer na oyi akwa
Mana ọ bụrụgodị na otu nzukọ na-agbaso usoro ndị a, ọ nweghị ike zuru ike. Ọbụna ụdị ihe ịga nke ọma na-achọ ihe ọhụrụ mgbe niile. Ozugbo e guzobere netwọk mmadụ na-arụ ọrụ mkpanaka nke nwere ụdị azụmahịa na-adịgide adịgide, a na-enwekarị ohere dị ukwuu maka mgbasawanye mmepụta ihe - ma ọ bụ inye ụdị ọrụ ndị ọzọ metụtara ya ma ọ bụ ịkwaga na ngalaba ọhụrụ kpamkpam.
N'ikpeazụ, azụmahịa ahụ ga-anọgide na-eji data dị adị na-emeghachi omume na mgbanwe ahịa, ghọta omume na mmasị onye ọrụ ma mezie ihe nlereanya ya. Data dị otú ahụ dịkwa oke mkpa iji ghọta ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya ma gbanwee atụmatụ n'ụzọ dị adị n'ezie iji nweta nsonaazụ mmekọrịta ka mma. Site na ekwentị mkpanaaka dịka akụkụ nke ngwọta, ịnakọta data a kwụ ọtọ.
Usoro a, nke emepụtara n'ime afọ iri gara aga, amalitela igosipụta ikike ekwentị nwere. N'ime afọ ndị na-abịanụ, ndị ọrụ ahụike obodo, ndị ọrụ ịgbatị ọrụ ugbo, ndị na-ahụ maka ego na ọnụ ọgụgụ na-arịwanye elu nke ntinye ego na ntinye ego maka ego ekwentị ga-enwewanye ike site na mkpanaka. N'aka nke ya, ha ga-enye ọrụ nye ọtụtụ narị nde mmadụ n'ofe Sub-Saharan Africa bụ ndị nwere ekwentị mkpanaaka, mana ka na-amalite ịghọta uru nke ekwentị mkpanaaka.
Ọgbọ ọhụrụ nke ndị ọchụnta ego na ndị na-emepụta ihe n'ofe Africa ga-akwalite mmepe a, yana ụlọ ọrụ na òtù mba ụwa na azụmahịa obodo. A rụzuwo ọrụ siri ike nke iwulite netwọkụ mkpanaka, ọbụlagodi n'ime ime obodo. Anyị nwere ohere ugbu a iji bulie uru mmekọrịta ha na-abawanye - ịkparịta ụka n'igwe mmadụ n'elu nke mkpanaka iji rite uru na ndị mmadụ site na nnukwu obodo ruo n'ime ime obodo gafee Sub-Saharan Africa.
Ọ bụrụ na ị ga-achọ ikwu okwu na akụkọ a ma ọ bụ ihe ọ bụla ọzọ ị hụrụ na Future, gaba na anyị Facebook page ma ọ bụ zitere anyị oziTwitter.
David Edelstein na-eduzi mmemme zuru ụwa ọnụ nke Grameen Foundation ma na-eduzi mbọ ụlọ ọrụ lekwasịrị anya na teknụzụ.
(Akụkọ BBC)
