Robert Mugabe ebidola mwakpo jọgburu onwe ya megide ndị mmegide ya n'okwu mbụ ọ na-ekwu n'ihu ọha kemgbe o meriri ntuli aka onyeisiala Zimbabwe.
N'ịjụ nkwupụta PM Morgan Tsvangirai na ezuru votu ahụ, o kwuru na ndị na-emegide ya nwere ike "gagidere".
Mazị Tsvangirai's Movement for Democratic Change (MDC) kwụsịrị okwu a.
Ndị MDC etinyela aka n'iwu megide nsonaazụ nke "ntuli aka zuru ezu", na-achọ ka emegharịa ya.
Mugabe meriri 61% nke votu na ntuli aka ahụ na 31 Julaị, ebe Mr Tsvangirai ji 35% bụrụ nke abụọ na onye Welshman Ncube nke atọ nwere 3%, dịka nsonaazụ gọọmentị si kwuo.
Ndị otu Zanu-PF nke onye isi ala nwetakwara ọnụ ọgụgụ ndị omeiwu karịa ụzọ abụọ n'ụzọ atọ, merie 160 n'ime oche 210.
N'okwu ụbọchị ndị dike ya, nke kwuru gbasara ọtụtụ ihe gbasara mba, Mr Mugabe lekwasịrị anya n'otu oge na mmeri ntuli aka ya ma kpọọ oku maka emume.
"Ndị meriri na ntuli aka nwere ike igbu onwe ha ma ọ bụrụ na ha chọrọ. Ọ bụrụgodị na ha anwụọ, nkịta agaghị afụ ozu ha,” ka o kwuru.
"Anyị na-ebunye ọchịchị onye kwuo uche ya na efere efere. Anyị na-asị nara ya ma ọ bụ hapụ ya, mana ndị mmadụ anapụtala ọchịchị onye kwuo uche ya.
Ọ gbakwụnyere, "emenyela ndị na-akparị ndị ọdịda anyanwụ Zimbabwe" ihere. "Anyị agaghị alaghachi azụ na mmeri anyị."
A na-eji otu ndị na-abụghị ndị gọọmentị mee ntuli aka na 2008, o kwuru, mana Zanu-PF akwụsịbeghị ime atụmatụ kemgbe ahụ wee "lie ndị ohi n'etiti anyị".
“Anyị hụrụ na anyị na ndị ohi nọ na-eri nri ma na-ekerịta ihe ndina anyị. Anyị agaghị enye ndị ohi ikike ịchị.”
Onye isi ndoro-ndoro ochichi Mr Mugabe Mr Tsvangirai meriri agba nke mbụ nke ntuli aka onye isi ala n'afọ 2008, mana nsonaazụ gọọmentị kwuru na ya emeribeghị nke ọma.
O mechara wepụ n'agba nke abụọ n'ihi mbuso agha megide ndị na-akwado ya, na n'ikpeazụ a rụpụtara nkwekọrịta ikekọrịta.
Rifts miri emi
Ụbọchị ndị dike bụ emume a na-etu ọnụ na Zimbabwe kwa afọ, mgbe mba ahụ na-echeta ndị nwụrụ n'oge 1970 ọgụ maka nnwere onwe, onye nta akụkọ BBC Mark Lowen na Johannesburg na-akọ.
Mazị Mugabe na-ekwu okwu na National Heroes' Acre, ihe ncheta dị n'isi obodo ebe e liri ụfọdụ n'ime ndị ahụ e gburu.
Mazị Tsvangirai na mbụ kpọrọ oku ka obi dajụọ, na-ekwu na enweghị mmemme mba maka ụbọchị ahụ kama "mba na-eru uju".
Na nkwupụta, nke akwụkwọ akụkọ Newsday bipụtara, Mr Tsvangirai kwuru na ọtụtụ ndị Zimbabwe "ka na-awụ akpata oyi n'ahụ maka etu e si zuo votu ha".
“Anyị niile kwesịrị ịnọ jụụ ka anyị na-eme ememme ụbọchị ndị dike. Ama m na anyị ga-abụ ndị dike mgbe niile. "
Nkwụsị nke ndị MDC mere emume ncheta mba ahụ ekpughere ọgbaghara dị n'etiti obodo a nwere nsogbu, onye nta akụkọ anyị kwuru.
Edobebeghị Mr Mugabe n'ọchịchị nke ugboro asaa, ebe ọ bụ na mkpesa a na-aga n'ihu. Ọ na-ekwusi ike na ya na Zanu-PF meriri ntuli aka n'efu na ezi.
Ndị MDC ekwuola na ha nwere "ihe akaebe siri ike nke mmegide ntuli aka", gụnyere iri ngo, ime ihe n'ụzọ na-ezighị ezi "ịme ntuli aka enyemaka", na ịmegharị akwụkwọ ntuli aka.
Ndị nleba anya n'Afrịka na mpaghara toro ntuli aka ahụ maka ịdị n'udo mana ha achọpụtala ụfọdụ ezighi ezi.
Mana otu ndị na-eleba anya n'ime obodo, Zimbabwe Election Support Network (Zesn) na netwọk nke ndị na-ekiri 7,000, kwuru na ihe dị ka otu nde ndị ntuli aka - tumadi n'ime ime obodo - bụ ndị a "napụrụ n'usoro n'usoro" site na ịhapụ ya n'akwụkwọ mpịakọta ndị ntuli aka ma ọ bụ tụgharịa.
A na-atụ anya ka Ụlọikpe Na-ahụ Maka Ọchịchị dị mmadụ itoolu ga-ekwurịta mkpesa ahụ n'izu a. Ọ nwere ihe ruru izu abụọ iji kwupụta ikpe ya.
Mana na ọtụtụ ndị ọka ikpe bụ ndị na-akwado Mr Mugabe, onye nta akụkọ anyị kwuru na ọ bụ mmadụ ole na ole na-atụ anya na ịma aka MDC ga-amịpụta mkpụrụ.
N'ime mmepe dị iche na Sọnde, redio steeti kwuru na ministri nke ogbunigwe gọnarịrị akụkọ dị n'akwụkwọ akụkọ Times na ha ekwekọrịtala ire uranium Iran maka mmemme nuklia ya.
E hotara nkwupụta ozi na-ekwusi ike na akụkọ a bụ "ụgha ọjọọ na nke pụtara ìhè", na ọ nweghị ikikere mbupụ.
Minista mba ofesi Iran gọnarị akụkọ a.
BBC
