თურქეთის მმართველი „სამართლიანობისა და განვითარების პარტიის“ (AK Parti) ლიდერმა, ერდოღანმა, რომელმაც წარმოადგინა თავისი პარტიის 2023 წლის პოლიტიკური ხედვა და შეეხო საგარეო პოლიტიკის მრავალ საკითხს, არ ახსენა თურქეთის ევროკავშირში ათწლიანი გაწევრიანების პროცესი, მიუხედავად იმისა, რომ მისი გამოსვლის მომზადებულ ტექსტში, თუმცა მცირედი, მინიშნება იყო.2009 წელს გამოსვლისას ერდოღანმა ნათლად განაცხადა, რომ სირთულეების მიუხედავად, თურქეთი ევროკავშირისკენ მიმავალ გზას გააგრძელებდა და თურქეთში სტანდარტების ასამაღლებლად რეფორმების გატარებას გააგრძელებდა. ევროკავშირის მიმართ მისი კრიტიკა შემოიფარგლებოდა თურქეთის მიერ პოპულისტური პოლიტიკის საფუძველზე მოქმედი გარკვეული ევროპული ქვეყნების მიერ განცდილი უსამართლობის შესახებ შენიშვნებით.
ისეთი მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მიზნების ხსენება, როგორიცაა რეფორმები და ევროკავშირში გაწევრიანება, მართლაც მიიპყრო ყურადღება და პრემიერ-მინისტრმა მიესალმა ქვეყნებს ავსტრალიიდან ბრაზილიამდე და იაპონიიდან კანადამდე, თუმცა არცერთი ევროპული ქვეყანა არ დაასახელა.
მეორე მხრივ, კონგრესს ძირითადად ახლო აღმოსავლეთის ლიდერები ესწრებოდნენ, მათ შორის ეგვიპტის პრეზიდენტი მოჰამედ მორსი, ჰამასის ლიდერი ხალედ მაშაალი და ქურთისტანის რეგიონული მთავრობის (KRG) წარმომადგენელი მასუდ ბარზანი. გერმანიის ყოფილი კანცლერი გერჰარდ შრიოდერი იმ მცირერიცხოვან დასავლელ სტუმრებს შორის იყო, რომლებიც ესწრებოდნენ.
ექსპერტები ამტკიცებენ, რომ უცხოელი სტუმრების პროფილი და ერდოღანის გამოსვლა, რომელიც ძირითადად ახლო აღმოსავლეთის საკითხებს ეხებოდა, თურქეთის ახლო აღმოსავლეთისადმი მზარდი ინტერესისა და ევროკავშირისგან დისტანცირების ნიშნები იყო. თუმცა, ექსპერტების აზრით, თუ თურქეთს რეგიონში როლის თამაში სურს, ის ევროკავშირის მიზნებისგან დისტანცირებას არ უნდა ახდენდეს.
„თუკი თურქეთი რეგიონში თავისი მნიშვნელოვანი როლის დაკარგვის რისკის წინაშე აღმოჩნდება, ის ევროპას დაშორდება და რეგიონში ცალმხრივი პოლიტიკით თამაშის პარალელურად ევროკავშირისკენ მიმავალ მიზნებს გადადებს“, - განუცხადა ანკარის საერთაშორისო სტრატეგიული კვლევების ორგანიზაციის (USAK) ანალიტიკოსმა მუსტაფა ქუთლაიმ „Today's Zaman“-ს.
ქუთლაიმ დასძინა, რომ ევროკავშირის წვლილი თურქეთში დემოკრატიული სტანდარტების განვითარებაში არ უნდა იყოს უგულებელყოფილი. „მართლაც, ევროკავშირმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა თურქეთის, როგორც მისაბაძი მაგალითის წარმატებაში ახლო აღმოსავლეთში. ევროკავშირთან ურთიერთობები არ უნდა განიხილებოდეს ემოციური ან კონიუნქტურული მიდგომის კონტექსტში, არამედ გრძელვადიანი, სტრუქტურირებული მიდგომის კონტექსტში“, - თქვა ქუთლაიმ.
თურქეთმა ევროკავშირთან გაწევრიანების მოლაპარაკებები 2005 წელს დაიწყო, თუმცა მას შემდეგ პროგრესი ნელია კვიპროსის დავისა და ზოგიერთი წევრი ქვეყნის, მაგალითად, საფრანგეთისა და გერმანიის, მხრიდან თურქეთის წევრობისადმი წინააღმდეგობის გამო. 35 თავიდან, რომლებიც ნებისმიერ კანდიდატ ქვეყანას წევრობის პირობად უნდა წარუდგინოს, თურქეთმა მხოლოდ 13 გახსნა, 17 დაბლოკა და ოთხი ჯერ არ გახსნილა - მხოლოდ ერთია დროებით დახურული, მეცნიერებასა და კვლევასთან დაკავშირებული.
„პირველ რიგში, ნებისმიერ შემთხვევაში, ერდოღანს ევროკავშირის ხსენება მოუწია, რადგან ევროკავშირის პროცესი არ არის ისეთი რამ, რისი უგულებელყოფაც შეიძლება ევროპაში მიმდინარე კონიუნქტურული მოვლენების გამო. დღეს ევროპელმა ლიდერებმა შეიძლება არ დააფასონ თურქეთის მნიშვნელობა და თურქეთ-ევროკავშირის ურთიერთობები შესაძლოა რთულ პერიოდს გადიოდეს, მაგრამ მაინც, თუ თქვენ საუბრობთ თქვენს 2023 წლის ხედვაზე, როგორც პარტიას, არ შეგიძლიათ ევროკავშირის იგნორირება. 2023 წლის პოლიტიკური ხედვები სტრატეგიული მიზნებია და არ უნდა ეფუძნებოდეს კონიუნქტურულ მოვლენებს“, - თქვა ქუთლაიმ და კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ ერდოღანს თავის გამოსვლაში ევროკავშირი უნდა ახსენა.
საფრანგეთში ბოლო დროს ჩატარებულმა საპრეზიდენტო არჩევნებმა თურქეთის ევროკავშირში გაწევრიანების მცდელობებში ახალი იმპულსის იმედი გააჩინა. ყოფილმა პრეზიდენტმა ნიკოლა სარკოზიმ, თურქეთის ევროკავშირში გაწევრიანების მხურვალე მოწინააღმდეგემ, ხელახალი არჩევნები თავის სოციალისტ მეტოქესთან, ფრანსუა ოლანდთან წააგო, რომელიც, როგორც ცნობილია, თურქეთის ევროკავშირში გაწევრიანების მიმართ უფრო დადებითი შეხედულებით არის ცნობილი.
ევროპელი ლიდერების თქმით, თურქეთი სულ უფრო მეტად ცდილობს თავისი პოზიციის შეცვლას ახალი ახლო აღმოსავლეთის წესრიგის შესაბამისად და ამავდროულად რეგიონში უფრო დამოუკიდებელი როლის შესრულებას, განაცხადა ქუთლაიმ. „ევროპელები ფიქრობენ, რომ თურქეთმა დაკარგა ინტერესი ევროკავშირთან ურთიერთობის მიმართ, რადგან მას რეგიონში უფრო აქტიური როლის შესრულების სურვილი აქვს. სინამდვილეში, ასეთი შეფასება ევროპელების შორსმჭვრეტელობის ნაკლებობით არის განპირობებული. ევროპელები ყოველთვის მოკლევადიანი ინტერესების საფუძველზე ავითარებდნენ ურთიერთობებს თურქეთთან. ევროპას ასეთი პოლიტიკიდან სარგებელი არ შეუძლია“, - თქვა ქუთლაიმ.
კვირას, „ანატოლიის“ საინფორმაციო სააგენტოსთან ერდოღანის გამოსვლის კომენტირებისას, თურქეთის ევროკავშირის საქმეთა მინისტრმა და მთავარმა მომლაპარაკებელმა ეგემენ ბაღიშმა განაცხადა, რომ ევროპის ლიდერებმა, რომლებსაც შორსმჭვრეტელობა აკლიათ, ერდოღანის გზავნილი ყურადღებით უნდა წაიკითხონ.
„ჩვენმა პრემიერ-მინისტრმა ახსენა ჩვენი ერთგულება [ახალი] კონსტიტუციის მიმართ და გაგვიზიარა თავისი გზავნილი რეფორმებთან დაკავშირებით. აშკარაა, რომ ეს ვალდებულება დადებით გავლენას მოახდენს ევროკავშირში ინტეგრაციის პროცესზე. თუმცა, ასევე ცხადია, რომ პოლიტიკურ დონეზე კვლავ ვაწყდებით დაბრკოლებებს. ამიტომ, ევროპის ლიდერებმა, რომლებსაც შორსმჭვრეტელობა აკლიათ, ყურადღებით უნდა წაიკითხონ პრემიერ-მინისტრის გამოსვლა. მათ უნდა გაიგონ გზავნილი“, - თქვა ბაღიშმა.
ბაღიშმა ასევე დასძინა, რომ ევროკავშირის მიერ გამოყენებული ორმაგი სტანდარტების შედეგად, თურქეთის საზოგადოების ინტერესი ევროკავშირის მიმართ შემცირდა. „თუმცა, ჩვენ გადამწყვეტად გავაგრძელებთ ჩვენს პოლიტიკას ევროკავშირის სტანდარტების მისაღწევად“, - განაცხადა ბაღიშმა.
ბაღიშის კომენტარებს ეთანხმება და ქუთლაიმ დასძინა, რომ ევროკავშირის გარკვეული წევრები ვერ აფასებენ თურქეთს იმ ღირებულებისთვის, რომელსაც ის იმსახურებს. „ევროპელმა ლიდერებმა ვერ გაამართლეს თურქეთის მოლოდინები. ამ მხრივ, თურქი ჩინოვნიკების დამოკიდებულება გასაგებია. თუმცა, ერდოღანის გამოსვლა არ ემსახურება სტრატეგიას, რომელიც მიზნად ისახავს თურქეთის მნიშვნელობის გაზრდას ევროპელების თვალში. პირიქით, ჩვენ ისეთ დროში ვცხოვრობთ, როდესაც ევროკავშირთან ურთიერთობების მნიშვნელობა უკეთ უნდა იქნას ახსნილი, ვიდრე ადრე და ეს არ შეიძლება მიღწეული იქნას ევროკავშირის [ასეთ მნიშვნელოვან] გამოსვლაში ხსენების გარეშე“, - თქვა ქუთლაიმ.
საერთაშორისო სამართლის ექსპერტისა და გლობალური პოლიტიკური ტენდენციების ცენტრის დირექტორის მოადგილის, სილვია ტირიაკის თქმით, ევროკავშირის მნიშვნელობა თურქეთის პოლიტიკაში ბოლო დროს დაიკარგა. თურქეთის საზოგადოება ევროკავშირში წევრობაზე აღარ საუბრობს.
(დღევანდელი ზამანი)
