თურქეთის პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა სამშაბათს, მას შემდეგ, რაც მისმა მმართველმა პარტიამ, „სამართლიანობისა და განვითარების პარტიამ“, პარლამენტს საპრეზიდენტო სისტემის შექმნის შესახებ წინადადება წარუდგინა, ძალაუფლების გაფართოებისკენ გადადგა ნაბიჯი.
ერდოღანი, რომელიც თურქეთის პოლიტიკაში 2002 წელს პარტიის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ დომინირებს, ფართოდ აღიქმება, როგორც ადამიანი, რომელსაც სურს თავისი პოზიციის განმტკიცება 2014 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში სახელმწიფოს მეთაურად გახდომით.
თუმცა, გეგმამ ოპოზიციის კრიტიკა გამოიწვია, ერთ-ერთმა პოლიტიკოსმა კი განაცხადა, რომ ამან შესაძლოა თურქეთი „ბნელ დიქტატურამდე“ მიიყვანა.
მოქმედი სისტემის მიხედვით, პრეზიდენტი ძირითადად ცერემონიალური ფიგურაა. „სამართლიანობისა და განვითარების პარტია“ ახალი კონსტიტუციის ფარგლებში აღმასრულებელი საპრეზიდენტო ხელისუფლების შექმნას ისახავს მიზნად, რაც, მთავრობის თქმით, თურქეთის დემოკრატიზაციას შეუწყობს ხელს.
ერდოღანის გეგმებს პარლამენტში სხვა პარტიები დაუპირისპირდებიან, რომლებიც შიშობენ, რომ ასეთი რეფორმა მას ძალიან დიდ ძალაუფლებას მიანიჭებს. თუმცა, პარლამენტში „სამართლიანობისა და განვითარების პარტიას“ დიდი უმრავლესობა აქვს, რაც მას რეფორმის გასატარებლად ძლიერ პოზიციაში აყენებს.
„ჩვენ პარლამენტის სპიკერის ოფისს წარვუდგინეთ ეს ღონისძიება. მასში შედის „სამართლიანობისა და განვითარების პარტიის“ წინადადება საპრეზიდენტო სისტემის ჩამოყალიბების შესახებ“, - განაცხადა რეფორმის წამყვანმა დამცველმა, ვიცე-პრემიერმა ბექირ ბოზდაგმა.
„ჩვენ ვფიქრობთ, რომ სწორია თურქეთის საპრეზიდენტო სისტემაზე გადასვლა, რომელსაც შეუძლია ძლიერი ლიდერობის დამყარება და სტაბილურობის შექმნა მომავალ წლებში დავების ნაცვლად“, - თქვა მან.
ეს ნაბიჯი დაემთხვა ერდოღანის განცხადებას, რომ ადგილობრივი არჩევნები 2014 წლის მარტში, დაგეგმილ ვადაში ჩატარდებოდა. მან უარი თქვა არჩევნების ხუთი თვით ადრე გადადების მცდელობაზე, მას შემდეგ, რაც ვერ შეძლო გეგმისთვის საკმარისი პარლამენტის მხარდაჭერის მოპოვება.
ადგილობრივი არჩევნების უფრო ადრე დანიშვნა მას 2014 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებისთვის მოსამზადებლად მეტ დროს მისცემდა.
„სამართლიანობისა და განვითარების პარტიის“ წინადადების თანახმად, პრეზიდენტი დანიშნავდა მინისტრებს, რომლებიც არ იქნებოდნენ პარლამენტის წევრები და აღარ იარსებებდა საპარლამენტო მექანიზმები, როგორიცაა ნდობის ვოტუმი და უკმაყოფილების ხმები, განაცხადა ბოზდაგმა.
წინადადება, რომელიც პარლამენტს ორშაბათს საღამოს წარედგინა, სავარაუდოდ, გაეგზავნებოდა გასული წლის არჩევნების შემდეგ შექმნილ ყველა პარტიისგან შემდგარ საპარლამენტო კომისიას ახალ წესდებაზე სამუშაოდ.
ოპოზიციური პარტიები მკაცრად აკრიტიკებდნენ.
„თურქეთი ბნელ დიქტატურაში გადავა“, - განაცხადა რიზა თურმენმა, ოპოზიციური რესპუბლიკური სახალხო პარტიის დეპუტატმა.
„თურქეთი უკვე ამ გზაზეა. პარლამენტი ვერ ასრულებს თავის მოვალეობებს საპარლამენტო სისტემაშიც კი. სასამართლო არ არის დამოუკიდებელი, პრესა არ არის თავისუფალი“, - განუცხადა მან „როიტერსს“.
ნაციონალისტურმა მოძრაობა „მშპ“-მ (MHP) ასევე უარყო საპრეზიდენტო მმართველობაზე გადასვლა და საპარლამენტო სისტემის გაძლიერებისკენ მოუწოდა.
ერდოღანი კონსენსუსის „იმედს კარგავს“
„სამართლიანობისა და განვითარების პარტიას“ ჯერ არ დაუკონკრეტებია, თუ რა რეფორმების გეგმა აქვს, თუმცა, მოსალოდნელია, რომ ერდოღანი 2014 წლის არჩევნებში საპრეზიდენტო არჩევნებში მიიღებს მონაწილეობას, რადგან პარტიის წესების თანახმად, მას 2015 წელს ვადის ამოწურვის შემდეგ პრემიერ-მინისტრობის კანდიდატად ხელახლა კენჭისყრა არ შეუძლია.
გავრცელებული ინფორმაციით, მან გასულ პარასკევს განაცხადა, რომ კარგავდა იმედს, რომ კონსტიტუციური რეფორმებისთვის პარტიებს შორის მხარდაჭერის მოპოვებას შეძლებდა, თუმცა მტკიცედ ჰქონდა გადაწყვეტილი, რომ გეგმები წინ წაეწია.
მისმა ისლამისტური ფესვების მქონე პარტიამ, რომელმაც ოპოზიცია სამ საპარლამენტო არჩევნებში დაამარცხა, ათწლიანი მმართველობის განმავლობაში თურქეთი გარდაქმნა, შექმნა უპრეცედენტო კეთილდღეობა და დამორჩილდა მტკიცედ სეკულარული სამხედრო ძალები.
სექტემბერში, პარტიის ყრილობაზე ერდოღანმა განაცხადა, რომ ის შექმნის კონსტიტუციას, რომელიც ხელს შეუწყობს პოლიტიკურ თავისუფლებას და დემოკრატიას და ჩაანაცვლებს კონსტიტუციას, რომელიც სამი ათწლეულის წინ სამხედრო გადატრიალების შემდეგ შეიქმნა.
მან ოპოზიციური პარტიები კონსულტაციებზე მიიწვია, თუმცა ოპონენტები შიშობენ, რომ ახალი სისტემა ძალიან დიდ ძალაუფლებას გადასცემს ადამიანს, რომლის განსხვავებული აზრის მიმართ შეუწყნარებლობაც სულ უფრო შეშფოთებით აღიქმება თურქეთსა და მის ფარგლებს გარეთ.
ასობით აქტივისტი, იურისტი, პოლიტიკოსი, სამხედრო ოფიცერი და ჟურნალისტი დაკავებულია მთავრობის წინააღმდეგ შეთქმულების მოწყობის ან კანონით აკრძალული ქურთი მებრძოლების მხარდაჭერის ბრალდებით.
ერდოღანის საპრეზიდენტო ამბიციების ერთ-ერთი დაბრკოლება შეიძლება თავად მოქმედი პრეზიდენტი იყოს.
სექტემბერში თურქული საზოგადოებრივი აზრის კვლევის სააგენტო MetroPOLL-ის მიერ ჩატარებულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ თურქები მომავალ პრეზიდენტად მოქმედ აბდულაჰ გიულს ამჯობინებენ.
ორ მამაკაცს, რომლებმაც 2001 წელს სამართლიანობისა და განვითარების პარტია თანადააფუძნეს, თუმცა თეორიულად შეუძლიათ ერთმანეთს საპრეზიდენტო არჩევნებში დაუპირისპირდნენ, საჯაროდ სულ უფრო მეტი უთანხმოება ჰქონდათ.
(Reuters)
