Filistin-Suriye cephesinin çözülüşü ve Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasının üzerinden tam yüz sene geçti។ Burada cereyan eden hâdiselerin içyüzü bugün bile iyi bilinmemektedir…
Çanakkale'deki mühim rolü ile tanınsa bile, Mustafa Kemal Paşa'nın Cihan Harbi'ndeki en enteresan günleri Suriye Cephesi'nde cereyan etmiştir។ 5 Temmuz 1917'de Suriye-Filistin cephesinde Falkenhein kumandasındaki Yıldırım Orduları'na bağlı 7. Ordu'nun kumandanlığına tayin edilmişti។ 27 Ekim 1917'de Ingiliz General អាលេនប៊ី, Gazze'ye hücum etti ។ Bi'rüssebi'de miralay អ៊ីសម៉េត [អ៊ីណុនយូ] Bey'in kumanda ettiği birlikler 10 gün içinde yenildi ve Gazze; 9 Aralık'ta da Kudüs düştü។ Artık Osmanlı birlikleri için ការដកប្រាក់ safahatı başlamıştı។
Enver Paşa, ប៊ូ ម៉ាហ្គលូប៊ីយ៉េតថេន Mersinli Cemal និង Mustafa Kemal Paşaları suçladı។ Bi’rüssebi üzerinden Sina’ya taarruz etmesi emredilen Kemal Paşa bunu dinlememiş; üstelik bunun lüzumsuzluğuna dair İstanbul'a 20 Eylül tarihli bir de របាយការណ៍ göndermişti។ Bunun üzerine azledilmiş; ama sert bir disiplin muamelesi ile karşılaşmamıştır. (Ş. S. Aydemir, Tek Adam)
Harbe baştan beri ប្រឆាំងនឹង olan ve düşmanın kazanacağına inanan Kemal Paşa, bir şekilde harbden çekilme taraftarıydı។ 15 Aralık 1917'de Veliahd វ៉ាហ៊ីឌីឌីន Efendi'nin maiyetinde Alman cephesini ziyarete gitti ។ Burada İttihatçı düşmanı ve münferid sulh taraftarı veliahdde កំណត់ hâsıl etti ។ Sonra birkaç ay tedavi için Avrupa'da dolaştı។
Bu seyahat គីលីត ហាឌីស sayılabilir។ Burada Cavit, Rauf, Fethi និង Talat Beylerle Veliahd'in bilgisi dâhilinde münferid ស៊ុល için, İngilizlerle üst seviyede görüşmeler yapmış olması pek muhtemeldir ។ Dönüşünde hemen fevkalâde salâhiyetlerle ហ្វីលីស្ទីន cephesine tayini; burada Alman karargâhını tesirsizleştirek geri çekilmeye nezâret edişi, İstanbul dönüşü អាលេនប៊ី'nin tavsiyesiyle Anadolu umum müfettişliğine tayini de nazara alınırsa, ciddi និង şümullü bir planın parçaları gibi gözükür។
Çözülüş
3 Temmuz 1918'de tahta çıkan yeni padişah, Kemal Paşa'yı tekrar 7. Ordu'nun başına Getirdi Ağustos sonunda Nablus'taki karargâha varışından birkaç gün sonra អ៊ីងហ្គីលីស តាររូហ្ស៊ូ បានចាប់ផ្តើម។ “Ordumla sahralar ve nehirler geçerek Şam'a ricata mecbur oldum ។ Burada çekilen meşakkatin izahı uzun olur” diyerek, en basit bir hâdiseyi bile tafsilatlı anlattığı hâlde, burada nedense sözü kısa kesmeyi tercih etmiştir។
អូ zaman Filistin cephesinde üç ordu vardı: Merkezi អំបិល'ta 4. Ordu; Nablus'ta 7. Ordu ve ធូលខេម'deki 8. Ordular, “Yıldırım Orduları” diye anılırdı។ Cephenin umumi karargâhı Nâsıra'da idi ve Liman von Sanders ដឺ cephe kumandanıydı។ Mersinli Cemal Paşa, 4; Arapgirli Cevad Paşa 8 ve Kemal Paşa 7. Ordu kumandanı idi. İsmet Bey ve Ali Fuad Paşa, 7. Ordu'nun kolordu kumandanlarıydı.
Nablus Muharebesi
18 Ağustos'ta düşman taarruzu beklenmedik bir şekilde batıdan geldi ។ ៣១ អាហ្គុស្តូសតា សេហ្វ çöktü ve süratli bir hezimet bunu takip etti ។ គីឡូម៉ែតទ្រេត gerideki ordu kumandanları canlarını zor kurtardı។ Liman von Sanders, gecelik entarisiyle Taberiye'ye; 8. ordu kumandanı Cevad Paşa, kalpağını alamadan Şam'a kaçtı។
អាលេនប៊ី មេហ្គីដូ (Armagedon) veya Nablus Muharabesi ile 19 Eylül'de cephenin batısında 7. Ordu'nun müdafaa mevzilerini söktü. Açılan yolda hızla ilerleyen süvari birlikleri kıyı şeridini geçtikten sonra, iç kısımlara យន់ណិលឌី។ Kuzeydeki çekilme hatlarını kesti. Doğuda da geriye çekilmeye başlayan Osmanlı birlikleri, Arap birlikleriyle karşılaştı។
ហ្វី hiç mukavemet görmeksizin 1 Ekim'de Şam'a ve nihayet 25 Ekim'de Haleb'e girdi ។ Kemal Paşa düşman yaklaştıkça bu şehirleri tahliye ederek geriye çekilmişti។ 38 günde 560 គីឡូម៉ែត្រ ilerleyerek 5 ប៊ីនខេយប Veren Ingilizler, ៧៥ ប៊ីនអេស ve 375 កំពូល ele geçirdiler ។
Bu üç ordu, Kudüs'ün kuzeyinde តាគីម edilmiş bir mevzide bir müdafaa hattı teşkil ediyordu ។ İngilizler sayıca üstündü ama, Osmanlı birlikleri de yeni ve ağır Alman silahları ile donatılmıştı។ Diğer cephelerden farklı olarak Filistin-Suriye'deki birliklerin mühimmatı និងសីលធម៌ យ៉រិនឌីឌី។ İstanbul'un elverişli bir mütareke için mukavemetini bahane ettiği bu birliklerin bu kadar çabuk çözülmesi ការភ្ញាក់ផ្អើល uyandırmıştır។
រីអាត
Ders Kitaplarında, តារីហ៊ីន en başarılı geri çekilme hareketi olarak lanse edilen ve kısa geçilen bu hezimetin sebebi, 8. Ordu'nun diğerlerine haber vermeden ricat etmesi, bundan açılan boşluktan saldıran İngilizlerin sağ ve soldaki 4. ve 7. Orduları នៅខាងក្រោយ kuşatmasıdır។
ខេម៉ាល ប៉ាសា ៦ នាក់ maiyetiyle, resmî elbiselerini bile giyemeden Şam'a çekildi ។ 30 Eylül'de gazetecilere verdiği beyanatta: “O gece şunu anladım ki, bütün kıta ve cephelerde kumandanlık kalmamıştı. Binâenaleyh delice denecek bir emir verdim: Şam ve Riyad'daki kuvvetler şimâle doğru hareket etsinler ។ Yani istikamet kuzey, herkes başının çaresine baksın!
Şam ve Beyrut'un düşmesi üzerine ហាលេប canını zor atan Kemal Paşa, Almanya'ya giden Liman von Sanders'in, Umum Cenub Orduları Kumandanı sıfatını devraldı ។ 8000 askeri bulunmasına rağmen bir müdafaa hattı teşkil edemeyip Adana'ya çekildi ។
អាត្មានិយម!
Kemal Paşa, 27 Eylül gecesi görüştüğü meşhur İngiliz casusu លោកឡូរ៉េន'dan, İngiltere'ye göre, Suriye ve Irak'ın geleceğinin Emir Faysal ve Genç Araplara ait olduğu; តួកគី başkalarına ait topraklardan çekilmesi ve Anadolu'ya odaklanması icab ettiği tavsiyesini almıştı។ (Alan Palmer, Victory 1918)។ ព្រះអម្ចាស់ Kinross da Mustafa Kemal'in Arap topraklarının kaybına o kadar üzülmediğini söyler ។
Suriye cephesinin çökmesi üzerine 30 Ekim'de Mondros Mütarekesi អ៊ីហ្សាឡង់។ Bu arada Haleb'in 40 គីឡូម៉ែត្រ kuzeyinde kamp kuran Kemal Paşa, İngiliz-Hind Birlikleri Kumandanı General MacAndrew'ya ចែកចាយ oldu ise de, iyi muamele gördü ve bazı şartlarla មិនគិតថ្លៃ bırakıldı។ Kendisine bir otomobil tahsis edip istasyona kadar uğurladı. Bunu o zamanki Filistin cephesinde İngiliz ordusuna dair yazılarıyla tanınan gazeteci, tarihçi ve politikacı លោក Henry Somer Gullett អានឡាត
Adana'dan padişaha çektiği meşhur Telgrafta, içinde kendisinin de bulunduğu isimlerden bir hükûmet kurmasını teklif etti ។ Padişah, hâlâ itimat ettiği yaverinin dediğini yaptı; អានកាក ខេនឌីនី harbiye nâzırı tayin etmedi ។ Kemal Paşa, İstanbul'da Suriye bozgununun müsebbibi olmakla itham edildi ise de, padişah İttihatçı aleyhtarı tek tük subaylardan gördüğü yaverini himaye etti ។
Bundan sonrası yakın tarihimizde yepyeni bir sayfa teşkil eder ។ Suriye Cephesi'nin İsmet İnönü, Kâzım İnanç, Refet Bele, Asım Gündüz, Ali Fuad Cebesoy gibi អ្នកចាញ់ kumandanları, yeni bir zaferin វីរជន olarak tarihe geçtiler…
