Түркия, Австралия жана Жаңы Зеландия тарабынан 2010-жылы башталган биргелешкен археологиялык изилдөө долбоору Дарданелл согушу учурунда курулган баш калкалоочу жайлардын жерлерин картага түшүрүү үчүн иштеп жатат. Долбоордо түрк жана Анзак архивдери, ошондой эле GPS технологиясы колдонулган.
Гелиболу жарым аралынын тарыхый улуттук паркында Түркия, Австралия жана Жаңы Зеландиянын биргелешкен археологиялык долбоору менен Түркиянын жана Анзак архивдеринен алынган маалыматтар менен 1915-жылы Дарданелл согушу учурунда курулган баш калкалоочу жайлардын жерлеринин картасы түзүлүүдө.
Чанаккале Онсекиз Март университетинин (ÇOMÜ) Ататүрк жана Дарданелл согуштарын изилдөө борборунун (AÇASAM) директору профессор Митхат Атабай, үч өлкөнүн өкмөттөрү Арыбурну согуш талаасында биргелешкен тарыхый жана археологиялык долбоор боюнча 2010-жылы ишти баштаганын айтты. Быйыл 5-сентябрдан 28-сентябрга чейин тогуз австралиялык, алты түрк жана бир жаңы зеландиялыктан турган изилдөө тобу карта түзүү долбоорунун үстүндө иштөөнү улантуу үчүн чогулушту.
«2009-жылы октябрь айында түрк жана чет элдик илимпоздор менен ЧОМУда жолугуп, үч өлкөнүн биргелешкен долбоору боюнча келишимге жетишкенбиз. Маданият жана туризм министрлигинин Маданий экспонаттар жана музейлер башкармалыгынын уруксаты менен Лозанна келишиминин 129-беренесинде айтылган аймакта иштөөнү чечтик. Биринчи жолу 15-жылдын 30-октябрынан 2010-октябрына чейин, анан дагы 12-жылдын 27-сентябрынан 2011-сентябрына чейин жумушка чогулдук», - деди Атабай.
Атабай быйылкы изилдөөлөр Жалгыз Карагай, Мехмет Чавуш, Чесареттепе жана Кескинсырт майдандарында жүргүзүлгөнүн айтты. «Биз алгач баш калкалоочу жайлардын жайгашкан жерин аныктоонун үстүндө иштедик. Андан кийин биз DGPS [дифференциалдык глобалдык позициялоо системасы] аркылуу талаалардагы баш калкалоочу жайларды, баррикадаларды жана бункерлерди картага түшүрдүк. Изилдөөдө согуш учурундагы баш калкалоочу жайларды көрсөткөн карталар колдонулган. Биз түрк жана Анзак архивдеринин жардамы менен баш калкалоочу жайлардын так жерлерин аныктай алдык. DGPS системасы бизге 15 сантиметрлик ката чегинде аймактын бардык деталдарын берет. Биз быйыл геофизикалык ыкмаларды да колдондук жана талааларда бир катар туннелдерди жана дренаждарды, ошондой эле 47-полктун командири Тевфик Бейдин мүрзөсүн таптык».
Бүткүл дүйнөлүк кызыгуу
Долбоор бүткүл дүйнөлүк коомчулуктун кызыгуусун жаратканын айтты Атабай жана АКШда чыгуучу Archeology журналынын редактору Самир Пател Түркияга келип, иштин жүрүшү менен таанышты. «Изилдөө журналдын кийинки санына негизги тема катары чыгарылат»,- деген Атабай, изилдөөнүн жыйынтыгы 2015-жылы Кембридж университетинин басмасынан да китеп болуп чыга турганын кошумчалады.
Долбоордун Гелиболудагы карта түзүү иштери кийинки жылы да улантылат.
(Анадолу маалымат агенттиги)
