Soğuk Savaş sonrasında; Американын гегемониясында тек кутуплу түзүмдөн же АКШ лидерлигинде Батыш менен Россия/Чин арасында бир кутуплаш ыктымалынан сөз болмок. Ancak yaşanan gelişmeler, Doğu-Batı şeklinde iki kutuplu değil, чок кутуплу дүйнө düzeni ihtimali daha ağır basmakta.
Трамп башкаруунун ачыктаганы жана Европаны чиледен чыгарган ithalat tarifeleri, dünya düzenini temelinden değiştirecek potansiyele sahip. ABD – AB ортосундагы мамилелердин rekabetten öteye gideceği çok belliydi.
Dünya haritasını önümüze алып, hâdiseleri ABD/İngiltere – Fransa/Almanya zıtlaşması pertevinde okumaya ишибизде; Volkswagen krizinden Ukrayna savaşına, Orta Doğu'dan Kuzey Kore'ye kadar, cereyan etmekte olan pek çok işlemin arkasında yatan dinamikler daha net yerli yerine oturuyor.
AB, Almanya ve Fransa'ya dünya düzenindeki oyun kurucular arasında yer almaları үчүн müthiş imkanlar bahşediyor. Гитлер жана Наполеондун куралы менен зордук-зомбулук жасаган Германия жана Франция бир болуп, Европа Бирлиги шемсиясы астында sulh ичинде yapmıyorlar mı? Beş yüz milyon nüfusluk pazar, beşerî sermâye, geniş topraklar, stratejik derinlik, madenler, hammadde… AB her bakımdan Fransa ve Almanya için büyük nimet.
Кач жылдан бери жазган макалаларда жана өзгөрүү шарттарда ifade ettiğim gibi, Американын гегемониясын коркутуп, эң чоң потенциал күч ne Rusya'dır, ne de Çin.
Rusya, oligarşik bir devlettir. Хер шей бир avuç multimilyarderin элиндедир. Halkın ekseriyeti fakirdir. Orta sınıf yoktur. Yüz kırk беш milyon civarında nüfusu olan ülkede, Moskova ve Petersburg haricindeki şehirlerin ekseriyeti nüfusu bir milyon civarındaki kocaman köyler gibidir. Демографиясы heterojendir. Etnik grupların merkeze bağlılıkları son derece zayıftır. Sovyetler Birliğini Rusya Federasyonuyla karşılaştırmak; uluslararası ilişkiler, diplomasi tarihi ve Rusya hususunda cehaleti gösterir.
Бүгүн Путиндин лидерлигинде Россия Федерациясы күчтүү болуп көрүнүүдө. Чындыгында “güç” gibi эмес, “öcü” сыяктуу көрсөтүп курала harcadığı парайы мешрулаштык жана коркунуч кылган душман бармыш алгысы түзүү үчүндир. Yoksa Rusya'nın kâğıttan каплан экенин же эң аз эле эки кутуплу бир дүйнөнүн башына бир кутбу боло албасын АКШ де зык жакшы билүүдө.
China Halk Cumhuriyetinin askeri ve üretim/ekonomik gücü bilhassa Soğuk Savaş'tan кийин олуттуу түрдө arttı. Факат бир бучук миллиард нпуслу девлетин дучар олдугу музмин ичтимаи дертлер саймакла битмез. алардын башында, Kuzey – Güney arasında gelişmişlik/ekonomik dengesizlik ve gelirdeki adaletsizlik gelmektedir. Memnuniyetsiz, sefil ve aç kitleler çoğunluktadır. Doğu Türkistan, Hong Kong, Tayvan ve Tibet gibi kendini Çin'in bir parçası kabul etmeyenlerin bir yana, kendilerini sistemden dışlanmış kabul eden alt etnik gruplar da mevcuttur.
Kısa bir zaman içinde, Rusya ve/veya Çin'de Renkli Devrimler veya Arap Baharına benzer halk hareketleri meydana gelirse katiyen şaşırmamak керек. Her iki ülkede, zorbalıkla sustulan yığınlar vardır. Zira, böyle bir ayaklanma, beraberinde on yıllar sürecek istikrarsızlık, iç savaş жана darmadağın болуу менен бирге келет. Çin ve Rusya; vatandaşlarının memnuniyetsizliklerini siyasete tercüme edebilecek demokratik mekanizmalardan mahrumdurlar. Bunun kuvvetle muhtemel olduğu kanaati, bu iki ülkeye gerçekleştirdiğim müteaddit seyahatten sonra hâsıl oldu.
Almanya veya Fransa için böyle bir ihtimalden bahsetmek kabil değildir. Bu iki devlet derin demokratik devlet geleneğine sahiptir.
Sosyal medyayla ufak kıvılcımların büyük içtimai yangınlara dönüştüğü bir dönemde yaşıyoruz. Demir yumruk Putin'le veya Komünist Parti disipliniyle, бирок belli bir yere kadar halkın memnuniyetsizliğini baskı altına кармап аласыз. Eninde sonunda büyük öfke şeklinde size geri dönecektir. Hele bir de böyle bir memnuniyetsizlikten yeri geldiğinde çok iyi su-i istifade etmeye hazır ABD gibi rakipleriniz varsa işiniz daha da zor demektir.
Olur da Avrupa Birliği; Almanya/Fransa liderliğinde bir Avrupa Birleşik Devletleri veya ona yakın bir yapıya dönüşecek olursa, ABD'ye hakiki mânada kök соктурат. Bunun bir kitap hacminde içtimai, siyasi, diplomatik, iktisadi, tarihi… sebepleri sayılabilir.
Türkiye Ne Yapmalı?
Çok Kutuplu dünya düzeni, Türkiye үчүн чоң мүмкүнчүлүктөр demektir: Denge siyaseti izleyerek, bir aktörü башкага каршы пайдаланып, өз ресурстарын колдонуу менен өз ресурстарын колдонууга мүмкүнчүлүк берет. Тюркистан, Балканлар, Кафкася ве Орта Догу Тюркиенин эн табии хинтерланды.
Türkiye'nin nüfuzunu ilerletmesi gereken en mühim bölge Turkistan'dır. Türkistan, (bütün lehçeleriyle) Türkçe konuşulan her yerdir.
Sadece Osmanlı'nın hükümferma болгон topraklara öncelik vermek олуттуу ката болот. Советтик Бирлиги чоктуктен кийин, Россия Федерациясынын жеринде жашаган элдер дахил болуу үчүн, бүтүндөй Түрк элдери бир маданий боштукка түшүп калды. Rusya Federasyonu dahi Түркстандын бир бөлүгү кабыл алынышы керек. (Bu hususu teferruatıyla izah ettiğim şu макаланы окууңуз: Bir Rusya İdealiniz Var mı?)
Elbette ki; cihan devleti olmak için bütün dünyayla alakada olmak gerekir. Бирок; lisan, inanç, kültür, iktisat, güvenlik ve coğrafya olarak bize stratejik derinlik kazandıracak en mühim saha Turkistan'dır. Türkiye'deki münevverler ve karar vericiler bu hakikati ne kadar erken idrak ederlerse, o kadar iyi olacaktır. Osmanlı yıkılmıştır. Yeni-Osmanlıcılık veya İslam Birliği gibi söylemler биздин үчүн en hafif tabirle zaman жоготуп жатат. Ne Osmanlı yeniden kurulabilir, ne de bizim tahayyül ettiğimiz bir Ислам dünyası mevcuttur.
Ruslar, Turkistan'daki azınlık; Türkiye ise Türkistan'ın ta kendisidir.
Türkiye; ehmmiyetine ылайыктуу бөлүктөрүнүн тизмеси келсе, кандай кароодон еле алынса болот; Türkistan listde en başta yer alacaktır. bu; kuru Türkçülük veya köhne Turancılık değildir. Türkiye'nin âli menfaatlerinin (Realpolitik) gereğidir.
Halihazırda, Türkiye'nin bu hususta kudreti dahilindeki her şeyi yaptığını söylemek doğru olmayacaktır. Her şeyden evvel Turkistan'ı algılama şeklimizi değiştirmemiz icap etmekte:
– Türkistan'la alâkadar olmak sizi kafatasçı yapmaz.
– Rusya'nın Türk Cumhuriyetleri üzerindeki tesiri sanıldığı kadar kuvvetli değildir. Sovyetler Birliğinin hiç olmazsa ичи boş da olsa dayattığı bir komünizmi vardı. Rusya Federasyonu devleti, Türkler şöyle dursun, kendi halkına dahi ilham verecek bir söyleme sahip değildir.
– Türkistan'da istifade edilecek en iyi enstruman, güç yumuşak unsurlarıdır. Bu çerçevede, tek yapılması gereken, ortak tarihimizi hatırlatmak ve ortak kıymetlerimizi açığa çıkarmaktır.
– Hariçte жашаган Түркстанлылар менен биздин башыбызда жашаган Түркстанлылардын бирбири менен эч бир алакасы жок. Türkiye'de son yüz yılda şekillenen Türk milliyetçiliği, Fransız İhtilaliyle ortaya çıkan milliyetçiliğin tesirindedir. Bizim bu milliyetçiliğe ihtiyacımız yoktur. Бизе Ахмед Йесеви, Шах-ы Накшибенд ве Туркистанлы эренлерин миллиетчилиги керек.
– Türkistanlıların ihtiyaç duyduğu ve bizden beklediği идеология эмес; manadır, ahlaktır, doğru itikattır. Казакстан Жумарбашканы Нурсултан Назарбаевдин айтканы сыяктуу, Түркстандын муктаждыктары, “Mevcut tehlikeli ve yıkıcı akımlardan farklı bir şekilde, салттуу Hanefi mezhebidir.” Башка айрым өлкөлөр tarafında Türkisan'a zerk edilmeye çalışılan dînî telakkilerin Turkistan'da tarihi zemini ve kökü yoktur.
– Türkistan'da tatbik edilecek Dış Politika; Батылы теория, стратегия жана мамилеге, тарыхыбыздан беслене турган анализдерге таянуу керек.
– системалык; дин жана мамлекет иштеринин биринен башка болушу башка бир нерсе; dış politikayı tespit ve tatbik edeceklerin dinî malumatla mücehhez olmaları ayrı bir şeydir. Turkistan'ı anlamak için, Turkistan'ı Turkistan yapan kıymetleri bilmek gerekmez mi? Acaba Turkistan diyarı, Hanefi mezhebine sahip olduu alim ve evliyaların kaçta kaçını armağan etmiştir?
Bu liste bu şekilde uzar gider. Kısacası, Çok Kutuplu Yeni Dünya Düzeninde; Türkiye, peyk değil, kutup yıldızı olmalıdır. Bunun da yolu, hangi toprakta neşvünema bulacağını akıllıca tespit etmektir.
Netice-yi Kelam
Yaşanmakta olan ticari harpte dikkatleri en зok celbeden husus, Batılı devletler арасында derin bölünme катары каршыбызга чыгат. Soğuk Savaş bittiğinden bu yana, Avrupa ve Amerika hiç bu kadar karşıya gelmemişti.
Бул да, Европа Бирлиги ичинде дагы көбүрөөк энтеграция жана hatta AB'nin NATO'ya alternativ askeri ve savunma tedbirleri almasına yol açması çok kuvvetle muhtemel.
Avrupalı yetkililer, hiç olmadığı kadar ABD aleyhinde beyanatlarda bulunmaktalar. Karşılıklı atishmalar gösteriyor ki, ABD/İngiltere – Almanya/Fransa arasındaki rekabet düşmanlığa kadar gitme potansiyel taşımakta.
Англиянын AB'den ayrılmış olması da; dünya dengelerini değiştiren mühim ундардан. Meksika ve Kanada gibi devletler, kurunun yaninda yanan yash tahtalar tarzida telakki edilebilir.
