Кытай өзүнүн эч бир душманы менен түздөн-түз антагонисттик жана чыр-чатактуу мамиледе эмес. Бул биринчи кезекте Кытай көтөрүлүп жаткандыктан жана анын аймактык жана глобалдык мамилелеринде туруктуулукка абдан муктаж. Кытайдын өнүгүүсүнүн кыймылдаткычы – экономикалык өсүш. Экономикалык өсүшкө коркунуч туудурган ар кандай көйгөй Кытайдын экономикалык өсүшү үчүн коркунучтуу болот.
Түркия да өсүүдө. Түркиянын өнүгүүсүнүн кыймылдаткыч элементи – экономикалык өсүү. Түркия коңшулары менен жакшы мамиледе болушу керек. Туруксуздук жана баш аламандык каптап турган болсо, эч бир өлкө экономикалык жактан алдыга жыла албайт. Тынчтык жана ырааттуулук түрк чечим чыгаруучулары үчүн өтө зарыл.
Бул мамиле чындыгында «Коңшулар менен нөл көйгөй» бренди менен өзгөчө Ахмет Давутоглу өкмөттө кеңешчи, тышкы иштер министри жана премьер-министр болуп иштеп турганда түзүлгөн.
Кагылышуу, согуш, террор, сепаратизм жана баш аламандык, козголоң жана өзгөчө Кавказ жана Жакынкы Чыгышта туруксуздукка жана баш аламандыкка себеп болгон бардык нерселер Түркиянын өсүү жана өнүгүү пландарын бузуп жатат. Аймакта зомбулук канчалык жогору болсо, Түркияда өсүү жана өнүгүү ошончолук жай болот. Туруктуулук Түркиянын күчтүү аймактык (жана глобалдык) актер катары көтөрүлүшүнө салым кошот, ал эми аймактык туруксуздук эч качан күчтүү Түркияны көрүүнү каалабагандарды канааттандырат.
Тынчтык деген кайдыгерликти, обочолонууну жана анын кабыгына толугу менен чегинүүнү билдирбейт. Анткени, биз аймакка ушул көз караш менен караганыбызда, аймакта туруксуздук басаңдабайт деп ишенем. Салыштырмалуу түрдө Түркия аймактагы мүмкүн болуучу туруксуздукка каршы алдын ала пландап, чара көрүшү керек. Аймактагы кагылышууларды жок кылуу мүмкүн болбогондуктан, Түркия мүмкүн болгон агымдарды өз кызыкчылыктарына бурушу керек.
Ар кандай регионалдык көйгөйлөр Түркиянын аймактагы таасирин токтотууга себеп болду деп айтуу өтө спекулятивдүү болот. Аймактагы ар кандай баш аламандык жана туруксуздук Түркияны күчтүү мамлекет катары көргүсү келбегендерге эң сонун кызмат кылды деп ишенимдүү түрдө айта алабыз.
Көбүрөөк макалалар Ahmed Necip YILDIRIM
* Оку: Күчтөрдүн жаңы глобалдык балансы
* Оку: Түркиядагы референдум: Өмүр-өлүм маселеси!
* Оку: Түркия жана Европа: Биз бири-бирибизге муктажбыз!
* Оку: Евробиримдик кыйрайбы?
