Praesertim in re publica externa, tempore incursionis in Iraquiam a Civitatibus Foederatis Americae anno 2003, Turcia Vasingtoniam adversata est, dum civitates Arabicae tacuerunt aut earum auxilium defuit; cum Syria ab Occidente sancita est ob associationem cum nece Rafik Hariri, primi ministri Libanesis prioris, sola civitas Syriae proxima et favens erat Turcia, cum etiam Russia, socius traditionalis, procul aberat; Turcia sola civitas erat quae Hamas, anno 2006 in Palaestina electum, sustinuit et legitimitatem agnovit, dum omnes aliae civitates, etiam Arabicae, contra eam erant; cum Israel Libanum anno 2006 aggressus est et invasit, Turcia active dialogum cum omnibus partibus conexis instituit, dum civitates Arabicae tacuerunt et communem rationem evolvere neglexerunt; tempore incursionis Gazae anno 2008, Turcia sola civitas erat quae rationibus Israelis obstitit, cum civitates Arabicae coactae sint rationem activam et communem evolvere, etiam siluerunt et aggressiones Israelis contra Hamas sustinere perrexerunt. Cum Israel novem Turcos interfecisset impetum in navem Caeruleam Marmaram, navem Turcicam quae auxilium humanitarium (quae Gaza Freedom Flotilla appellatur) ad Gazam ferebat, mense Maio anni 2010, duces Arabici dubitaverunt Turciam adiuvare nec Tel Avivum damnare potuerunt (etiam cum Turcia legatum suum ex Israele retraxisset et exercitia militaria communia abrogavisset).
Ut in articulo diarii "Arab Times", qui responsa intellectualium Arabicorum illorum dierum collegit, dictum est, "Turcia ordines suos contra tragoediam Gazae coniunxit, dum Arabes in moderatos et extremistas dividuntur, sicut in scena comica quae non congruit cum tali genocidio contra populum Gazae commisso."
Simul, dum Turcia, una cum Brasilia, problema Iranicum, in contextu pacti permutationis nuclearis, mediabat, ut resolutionem pacificam sine interventione militari externa sustineret, et ad hunc finem contra decretum Nationum Unitarum de sanctionibus in Iraniam mense Iunio 2010 suffragabatur, civitates Arabicae, Aegypto ductae, tantummodo coetum Sunniticum firmare pergebant; et denique, Turcia interventioni NATO contra civitates Arabicas et Musulmanas, praesertim in Iraniam, per systema defensionis missilis, obstabat et civitates sodales coegit ne ullam civitatem specificam peterent. Haec omnia res intellectuales Arabicos, duces societatis civilis et opinionem publicam moverunt, quia haec sola civitas Musulmana democratia gubernata est. Inevitabiliter, duces politici in regione magis vituperari et postulari ut recta via mutarentur, ut politicam externam independentem sequerentur et oeconomiam prosperam haberent, necnon meliores condiciones vitae in civitate libera.
Hae res gestae, etsi ex parte, Turciae popularitatem in regione auxerunt, et ex altera parte, fidem ducum regionalium in oculis publicorum eroderunt. Incommoditas intellectualium Arabicorum et circulorum bureaucraticorum de eo quod duces regionales non convenissent tempore discriminis Davosiani anni 2009 et processus Gazae exeunte anni 2008 ad summum pervenit post haec incidentia. Exempli gratia, diebus Davosianis mense Iunio 2009, in Quataria eram et invitatus sum ut in statione televisifica Al Jazeera apparerem cum Abdulbari Atvan, praeclaro diurnario Arabico ex statione Al-Quds Al-Arabi Londinii sedente. Dum mutationes in politica externa Turcica explicare conabar, ille duces Arabicos acriter reprehendit et populum Arabicum hortatus est ut Turciam propter fortitudinem quam pro causa Arabica demonstraverunt revererentur.
Paulus Salem, director Centri Carnegie pro Medio Oriente, in articulo in carnegieeurope.eu anno proximo divulgato, haec dixit: "Popularitas Turciae post bellum Gazae mense Decembri 2008 et Ianuario 2009 crevit, cum Ankara bellum Israelis in Gazam, quod positio in mundo Arabico perpopularis erat, reprehenderet. ... Turcia in conscientiam Arabicam iterum intrat et multi homines Turciam tamquam exemplar culturale spectant. Primus Minister [Recep Tayyip] Erdoğan magis magisque tamquam propugnator causarum Arabicarum et Islamicarum habetur."
Observationes et affirmationes Amjad Atallah, tamquam intellectualis Arabici, sensum communem ducum societatis civilis Arabicae reflectunt. "Turcia, Turcia, Turcia... Hoc erat dictum in Foro Al Jazeera proximo fine hebdomadis Dohae in Quataria, et clara indicatio quis esset nova stella oriens in politica Orientis Medii. In conventibus et colloquiis privatis, analystae Arabes, Turci, Pakistani, Americani et Afghani, nationalistae Arabes veteris scholae, sodales coetuum resistentiae et diurnarii plerumque positive disputaverunt quomodo Turcia conaretur agere ut correctio vacui generalis ducatus inter civitates Arabicas, quomodo ageret ut Iraniam et Israelem tamquam hegemonias regionales aequaret, et quomodo conaretur compensare incapacitatem apparentem Civitatum Foederatarum ad fundamentaliter frangendum cum consiliis administrationis Bush, praesertim de pace Israelitico-Arabica et de Irania," scripsit anno proximo in articulo in Foreign Policy edito.
Cum Cuvaitum ineunte anno 2009 visitavissem et opiniones meas cum academicis communicavissem, non dubitaverunt laudare politicam externam Turcicam. Deinde, cum Dubai essem, editor principalis vicarius stationis televisificae Al Arabia mihi dixit duces Aegyptios non plus quam una hebdomade patria sua discessuros esse, metu ne everterentur. Tum intellexi quam gravis esset res Aegyptiaca. Re vera, aestate anni 2008 in Aegypto eram, et cum de Aegypto et rebus regionalibus loquebar, quidam magistratus Aegyptius summi ordinis etiam sollicitudinem suam de politica externa Aegyptiaca, quae a Civitatibus Foederatis Americae determinabatur, expressit. Hoc signum verum fuit Hosni Mubarak, quod favorem populi, immo etiam magistratuum civilium et militarium, amiserat.
Influentia Turciae in regione non solum his rebus limitatur. Turcia, ut natio Islamica, multa perfecit; democratiam evolvit, structuram politicam demilitarizavit, se modernizavit traditionibus suis servatis, in oeconomiam mundialem se integravit, et stabilitatem politicam et oeconomicam sibi paravit. Eadem Turcia oeconomiam suam quinque annis quadruplicavit et mundum Occidentalem per successum suum attraxit. Dum res gestae Turciae in rebus politicis et oeconomicis, quae non controversae sunt, indubitatae factae sunt, aliae civitates regionales, ut Irania et Aegyptus, talia res consequi non potuerunt.
Praeterea, Factio AK partibus Islamicis in regione vehementer impulit ut moderatiores fiant et sermones suos politicos recognoscant ad participationem in systemate politico hodierno. Ut tamquam legitimae alternativae gubernandi accipiantur, factiones politicae Islamicae modos et stilos politicos quos usurpant mutare possunt. Quod "radicalismus Islamicus" appellatur, problema gravissimum illis fuit, quatenus eos a processibus politicis in illis terris, ut Aegypto, Tunisia et alibi, exclusit. Factio AK, cum traditione Islamica, pluries a processu politico exclusa est. Tandem magistratum susceperunt, magna parte populi auxilio, et potestatem suam retinuerunt, moderatis consiliis adhibitis. Fratres Musulmani in Aegypto et Nahda in Tunisia hoc sensu a Factione AK moti sunt, et Turciam, non Iraniam, ut exemplum spectaverunt. Diurnarius quem anno 2008 in Iordania interrogavi similes observationes fecit et momentum successus Factionis AK in Turcia ut exemplum partibus Islamicis in regione confirmavit. Animadvertit, si Turcia, cum experientia sua democratica, occasionem factioni conservativae in potestate manere non dedisset, factiones Islamicas et populum in regione frustratum iri neque umquam moderatum futurum esse nec alternativam legitimam in suis terris accepturum. Breviter, demonstravit eos probabilissime radicalizaturos et ad modos illicitos se exprimendi coactos iri. Quam ob rem, secundum eum, transformatio prospera in mundo Arabico et Islamico plus minusve ab experientia rerum politicarum Turciae penderet.
De bello Libyco, primus minister Turcicus Erdoğan quamlibet interventionem Occidentalem "absurdam" damnavit. Metum "secundi Iraquiae" excitavit. Turcia vehementer adversabatur coalitioni a Francia ductae quae ordinem rerum statueret. Turcia operationem sub NATO geri volebat, ubi munus habet in decernendo et regulis pugnae conficiendis. Per discrimen Aegyptium, Turcia Hosni Mubarak postulavit ut se abdicaret. Multi manifestantium Aegyptiorum volebant Aegyptum similem Turciae esse — saecularem, tamen de identitate sua Musulmana certam, sed cum liberis comitiis. Cum violentia mortifera in Syria coepit, primus minister Erdoğan statim ad telephonum respondit. "Bis telephona ad Praesidem [Bashar] Assad tribus diebus proximis feci et summum officialem meum explorationis in Syriam misi. Ad reformationem procedendi postulavi," Erdoğan in articulo Gavin Hewitt nuper in bbc.co.uk edito dixisse citatus est.
Breviter, octo annis proximis, Turcia, cum successibus suis politicis et oeconomicis, et per politicam externam, mutationes magnas effecit, necnon populum regionis ad democratiam contendendam inspiravit.
*Tayyar Arı est professor in facultate scientiarum oeconomicarum et administrativarum Universitatis Uludağ et praefectus departmentorum relationum internationalium.
