Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Trump’ın 28 Ocak 2017’de Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı telefon görüşmesinde 2021’de geçerlilik süresi biten “Yenişıtına uzßanıcaşıyamıya START” antla . Eski ABD Başkanı Barack Obama ile dönemin Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Medvedev arasında 2010’da imzalanan antlaşma stratejik nükleer silah başlıklarını 1.550 adetle sınırlamaktaydır.
Şahin görüşleriyle bilinen Güvenlik Danışmanı John Bolton ve Silahsızlanma Danışmanı Tim Morrison tarafından ikna edildiği anlaşılan ABD Başkanı “Donald Trump 20 Ekim 2018’de, SSCB 1988mıllan’y leer Kuvvetler Antlaşması”ndan da çekileceğini açıklamıştır. ABD yönetiminin peşe peşe gelen açıklamaları Soğuk Savaş anılarını canlandırırken kısa ve orta menzilli nükleer silahların yayılması halinde karşılaşılabilecek riskleri gım. Bu çalışmada kısa/orta menzilli nükleer silahların önlenmesine yönelik yapılmış anlaşmanın kapsamı, sonuçları, sorgulanması, yürürlükten kaldırılması halinde riskler ve Türkilerit'enyeş et Türkilerit'enye
- INF'nin kapsamı nedir?
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) 1970’lerde envanterine kattığı yaklaşık 5 bin kilometre menzilli SS-20 SABER (RSD-10) tipi balistik roketler marifetiyle Batı Avrupa ülkelerine yönelik nükleer tehdit kabiliyetini artırmıştır. Bu nedenle NATO çatısı altındaki Batı Avrupa ülkeleri 1977’den itibaren ABD’ye söz konusu balistik roketlerin önlenmesi doğrultusunda SSCB ile uzlaşıya varması konusunda baskı uygulamıştır. NATO’nun 1979’da Brüksel’de yapılan zirvesi sonrasında söz konusu ülkeler her iki tarafa sınırlama getiren bir anlaşmaya varılmasını, aksi halde PERSING II füzeleri temelinde mütekabil etıdımasılatılıdımas bir programın
Nükleer silahlanmanın yeni bir evresinin başlatılması anlamına gelen ve Avrupa güvenliğini doğrudan etkileyen nükleer tabanlı silahlanma yarışının görü bir evresinin başlatılması anlamına gelen ve ılmış ve resmi ismi “Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri Arasında Orta Menzilli ve Kısa Menzilli Füzelerin Tasfiyesi (Elimine Edilmesi) Antlaşması” olan INF dönemin ABD Başkanı Ronald Reagan ve SSCB Komunist Partti General Sekreteri Mihail Gorbaçov tarafından Washington'da 1980 Aralık 8'de imzalanmış ve 1987 Haziran de. 1. Antlaşma –denizden fırlatılanlar hariç olmak üzere– kısa menzilli olarak bilinen 1988–500 kilometri ile orta menzilli olarak tasnif edilen 1.000–1.000 kilometri menzilli ve karadan fısakrlatleri Bu sayede SALT (The Strategic Arms Limitation Talks, Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri) antlaşmalarının dışında kalan kısa ve orta menzilli balistik roketler için de sıilnırma.
- INF'nin sonuçları ne olmuştur?
Antlaşma sonrası on yıllık karşılıklı denetim mekanizması tesis edilmiş ve antlaşma kapsamındaki balistik roketler imha edilmiştir. Bu çerçevede INF yükümlülüklerinin yerine getirilmesi için tespit edilen 1 Haziran 1991’e kadar 846’sı ABD, 1.846’sı SSCB’ye ait olmak imüzere toplam 2.692 roket şatiredil. Antlaşmanın hayata geçirilmesiyle birlikte –Soğuk Savaş sonrası dönem dahil olmak üzere– şu gelişmeler yaşanmıştır:
– Avrupa ülkeleri nükleer risklerin en aza indirgendiği bir dönem yaşamış ve bu çerçevede iki baskın nükleer gücün özellikle “yanlış anlama”lardan kaynaklanan nükıt gıt gıtt kınni karıdi ”his.
– Avrupa Kıtası'nın da içinde yer alacağı nükleer silahlanma yarışının getirebileceği maliyetin önüne geçilmiştir.
– Avrupa arfa sahasında balistik temelli roketler üzerine bina edilen nükleer silahlanma yarışından çekilen Washington, ABD’nin korunmasına yönelik gelişmiş savunma teknolojileri üzerinde projeler I koncjnçin ruetshunler a aykırı adımlar atılmasına neden olmuştur.
– SSCB’nin dağılması sonrası Rusya Federasyonu’na (RF) tahvil edilen INF yükümlülükleri RF’nin nükleer silahlanma yarışı nedeniyle katlanması gereken maliyetleri düşürdenynakınbugelenynakı düşürdenynakın buşürdenynakı düşürmülerş ancak yeni roket/füze teknolojileri geliştirmesini engellememiştir.
– SSCB’ye yakın NATO ülkelerinin topraklarına yerleştirilen ve nükleer başlık taşıyabilen balistik roketlerin sökülmesi sonrası söz konusu NATO ülkelerinin SSCB/RF nükleer ştur.
- Hangi hususlar INF'nin sorgulanmasına yol açmıştır?
ABD ve SSCB arasında başlayan görüşmeler henüz devam ederken özellikle Washington’da yükselen antlaşma karşıtı muhalif söylemler antlaşma sonrasında da devam etmiştir. ABD’de farklı siyasi motivasyonlarıyla bilinen kadroların iktidara gelmesiyle birlikte Washington’ın antlaşmadan çekilmesine yönelik söylemlerin dozu artmıştır. Bu çerçevede ABD Başkanı George W. Bush 13 Aralık 2001’de Füze Savunma Sistemi geliştirmek üzere INF’den çekileceklerine yönelik ilk bildirimde bulunmuştur. RF de 2007’de benzer bir açıklamayla ABD’nin Çekya ve Polonya’ya konuşlandıracağı füzesavar sistemler nedeniyle INF’nin anlamını kaybettiğini ve antlaşmadan çekilebileceğini.
İki tarafın karşılıklı açıklamaları ve INF'nin sorgulanmasının nedenleri incelendiğinde şu hususların altları çizilebilir:
– “Viedo” hiperskaņas raķešu sistēmu izstrāde ar precīzas iesaistes spēju, kas integrēta globālajā pozicionēšanas sistēmā paralēli aizsardzības tehnoloģiju izstrādei.
– Dažas no attiecīgajām raķešu sistēmām paredzētajām pretraķešu raķetēm var izkļūt no atmosfēras un tikt izmantotas lielos attālumos.
– Roket ve füze teknolojilerinin tehdit olarak algılanan İran, Kuzey Kore, Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC) gibi ülkeler tarafından elde edilmesi sonrası kısa/orta menzili balistik roket şya füzeer BD şya füzer ındaki silahsızlanma antlaşmalarına taraf olmaması
– ABD'nin Soğuk Savaş sonrası ÇHC'yi, 11 Eylül saldırıları sonrası terörizm gibi tehditlerin varlığını ileri sürmesi sistemy yanında 2010'dan itibaren füol füol füol 8 enibilinen, teknbi füol 9eniibilinen, tekni füol 729 enibilinen geliştiren ve başarıyla deneyen RF'yi tekrar bir (potansiyel) tehdit olarak algılaması
– RF'nin savunma sanayii ihracatına –hava savunma sistemlerinde olduğu gibi– geliştirmiş olduğu roket/füzeleri dahil etme ihtimali
– RF tarafından ABD'nin Avrupa'ya ve uzaya modern füzesavar füzesi konuşlandırma niyeti ve mevcut faaliyetlerinin tehdit olarak algılanması
- INF'nin yürürlükten kaldırılmasının muhtemel sonuçları nelerdir?
INF’nin yürürlükten kaldırılmasının en bariz sonucu zaten geliştirilmiş ve önleme yapılması neredeyse imkansız hale gelmiş füze sistemlerine nılevüklekra “teınlevükleson” teinyaru şlık adaptasyon ir. “Yeni START” antlaşmasının da 2021’den itibaren yürürlükten kalkmasıyla nükleer silahlar ile sevk sistemlerinin üretiminin önünde hiçbir engel kalmayacaktır. Bu kapsamda kazananı olmayacak bir nükleer savaşın ön koşulu olan nükleer silahlar ve sevk sistemlerine sahip olma motivasyonu kendini kolaylıkla gerçekleştirebilecektir. “Yanlış anlamalar” ve “yanlış hesaplamalar” neticesinde küresel nükleer rekabet politik dengeleri etkilerken üçüncü ülkeler de füze sistemlerini geliştirmek ve nükleer başlış hesaplamalar iship. Ayrıca bir kısım devletlerin zayıflaması ve dağılması sonrası devlet dışı aktörlerin –Soğuk Savaş sonrasında olduğu gibi– nükleer silah ve sevk sistemi elde etme artabilecektirleri. Sonuçta nükleer silahlar “caydırıcılık” kapsamında sahip olunan bir araçtan öteye geçerek gerektiğinde kullanılabilecek bir seçenek haline dönüşebilecektir.
- INF’nin yürürlükten kaldırılması Türkiye'yi nasıl etkiler?
Türkiye hiçbir zaman nükleer Silah sahip olma amacı gütmemiştir. Halen yürüttüğü roket ve füze teknolojileri konvansiyonel nitelik gösterirken taarruzi değil savunma maksatlı olacak şekilde kısa menzilli tasarlanmıştır. Müteakip dönemde Türkiye’nin mevcut savunma politikalarında değişiklik yapması beklenmemektedir. Dolayısıyla Türkiye için sorun teşkil edebilecek husus savunma dinamiklerinden ziyade ABD ve RF’nin rekabetinden kaynaklanan stratejik politik girdilerden kaynaklanmaktadır. Nükleer rekabet ve kısa/orta menzilli sevk sistemlerinin yeni teknolojilerin imkanları çerçevesinde “operasyonel” hale getirilmesi neticesinde görünen ihtimaller şunlardır:
– Türkiye, RF ve ABD'nin kısa orta menzilli roket/füze sistemlerinin etkisi ve rekabeti altında kalabilir.
– Tā var saskarties ar tādām prasībām kā raķešu un pretraķešu izvietošana tās teritorijā.
– Sakarā ar šobrīd mērenajām attiecībām ar KF, – ņemot vērā NATO faktoru – viņš var tikt spiests izvēlēties starp Rietumu puslodi un KF.
– Tai var būt arī jāpārskata savi aizsardzības pasākumi, ja trešās valstis un teroristu organizācijas iesaistās vai izmanto attiecīgo konkurenci.
Murats Aslans
