Fony mbola zatovo tany Sierra Leone rava ny ady, dia nosasana atidoha, nodorana zava-mahadomelina ary noterena hamono i Ishmael Beah.
"Niala tamin'ny ankizy natahotra ny tifitra izahay ka hatramin'ny ankizy nitifitra," hoy i Beah izay tafasaraka tamin'ny fianakaviany tamin'izy 12 taona monja rehefa nisy nanafika ny tanànany.
Nilaza izy fa maty ny fianakaviany taorian’izay tao anatin’ny ady an-trano nahery vaika tao amin’ny firenena, izay naharitra tamin’ny 1991 ka hatramin’ny 2002.
Nandritra io vanim-potoana io, ireo vondrona mpikomy toa ny Revolutionary United Front (RUF) — izay nalaza tamin'ny fikapohana rantsambatana sy nampiditra ankizy ho amin'ny tolona nataony — dia niady tamin'ny tafi-panjakana sy ny sampany mba hifehezana ny fanjakana Afrikana Andrefana manankarena diamondra.
Namoy ny ainy i Beah, nilaza i Beah fa nandehandeha tany ambanivohitra niaraka tamin'ny andiana ankizy hafa namoy ny fianakaviany tamin'ny toe-javatra mitovy amin'izany izy.
Nahavita nisoroka ireo mpikomy RUF nivezivezy izy ireo saingy nanatri-maso ny fifampitifirana, ny fandrobana tanàna ary ny faty tsy tambo isaina teny an-dalana.
Mampahatsiahy ny famonoana voalohany ny miaramila taloha“Nahita lehilahy iray nitondra ny zanany maty voatifitra aho, saingy niezaka nihazakazaka niaraka taminy tany amin’ny hopitaly izy”, hoy i Beah.
Sahan'ny famonoana any Sierra Leone“(Nisy ihany koa) nihazakazaka io vehivavy io ary nanana zazakely nifatotra teo an-damosiny. Nandositra niala ny ady izy ary niantefa tamin’ilay zaza ny bala ary maty tsy tra-drano ilay zaza, saingy tsy fantany.
Tamin'ny farany i Beah sy ny namany dia sendra toby ambanivohitra izay noheverin'izy ireo fa toby miaramila.
Tsy ela anefa dia takatr'izy ireo fa tafintohina tamin'ny miaramilan'ny Sierra Leone iray izy ireo raha ny marina. Nanohitra ny RUF ny vondrona splinter saingy nanao tetika ady feno herisetra mitovy amin'izany, anisan'izany ny fametrahana miaramila ankizy. Noraisina i Beah, nomena fialofana ary nampiofanina hamono olona.
“Nisy olona voatifitra teo anoloanao, na ianao nitifitra olona iray dia lasa toy ny misotro rano iray vera. Ny ankizy tsy nety niady, na namono na nampiseho fahalemena, dia notsaboina tamin-katsaram-panahy.
“Tsy navela hisy fihetseham-po,” hoy izy nanohy. “Ohatra, nisy zazalahy sivy taona nitomany satria nalahelo ny reniny ka voatifitra izy ireo,” hoy izy momba ny vanim-potoana izay naseho tao amin'ny sarimihetsika Hollywood “Blood Diamond” tamin'ny 2006, nilalao an'i Leonardo DiCaprio sy Djimon Hounsou.
Jereo koa: Nivadika ho Olympian Amerikana ny miaramila zaza Sodana
Raha niresaka momba ny fotoana nisaraka tamin’ny fianakaviany i Beah, dia tsaroan’i Beah hoe: “Nandeha fampisehoana talenta aho, liana tamin’ny mozika hip-hop amerikana, niaraka tamin’ny zokiko lahy, tany amin’ny tanàna hafa ary nisy nanafika ny tanànako. Niala tamin'ny fananana fianakaviana iray manontolo aho ka hatramin'ny minitra manaraka tsy nanana na inona na inona. Tena nampahory izany.”
Ankehitriny, ambasadaoron'ny Firenena Mikambana, nahazo diplaoma momba ny lalàna ary mpanoratra be mpividy indrindra, dia mitarika ny ady amin'ny fampahafantarana ny fahorian'ny ankizy miaramila any Afrika i Beah.
"Miara-miasa amin'ny UNICEF aho mba handeha any amin'ny sasany amin'ireo toerana ireo, fa koa hihaona amin'ireo tanora avy amin'ireo traikefa ireo mba hanomezana toky azy ireo fa azo atao ny miala amin'izany," hoy izy.
“Afaka miresaka amin’ireo ankizy ireo aho. Miaraka amin'ny fampidirana araka ny tokony ho izy dia ity no fomba ahafahanao manala ny ankizy amin'ny vondrona mitam-piadiana "
Jereo koa: Tsaroan'ny miaramila ankizy taloha
Nilaza i Beah fa manana fahatakarana bebe kokoa momba ny antony iheverana ny ankizy ho toy ny fananan-karena sarobidy toy ny RUF manerana an'i Afrika izy izao.
Araka ny filazan'ny Firenena Mikambana dia tombanana eo amin'ny 300,000 ny ankizy voarohirohy amin'ny ady manerana izao tontolo izao ankehitriny.
“Manontany foana ny rehetra hoe maninona no manenjika ankizy? Satria azonao atao mora foana ny manodinkodina azy ireo, ”hoy izy.
“Te-hiditra amin’ny zavatra iray koa izy ireo, indrindra raha miaina ao anatin’ny fiaraha-monina nirodana tanteraka. Rava ny vondrom-piarahamonina misy azy ireo, te-hiditra amin'ny zavatra voalamina kely izy ireo ary lasa toy izany ireo vondrona ireo.
Ismael Beah
Nahatsapa izany fanekena izany i Beah tao amin'ny fizarana miaramila ankizy ary niady tamin'ny vondrona nandritra ny roa taona talohan'ny nanavotan'ny UNICEF azy.
Nentina tany amin’ny toeram-pisakafoanana iray tao Freetown, renivohitr’i Sierra Leone, izy, ary nandany valo volana nianatra momba izay nanjo azy sy nanitsy ny fiainany taorian’ny ady.
Ireo izay niasa tao amin'ny foibe dia matetika notafihan'ny miaramila ankizy izay sahirana tamin'ny fampifanarahana tamin'ny tontolo vaovao tany am-boalohany.
“Tezitra be izahay. Tena nanimba izahay. Nopotehinay ny foibe nipetrahanay (ary) nodoranay ny zavatra sasany,” hoy izy momba ny volana voalohany niainany tao.
“Nodarohanay ny mpiasa. Niverina izy ireo, nikapoka azy ireo bebe kokoa izahay. ”
Rehefa nandeha ny fotoana, sy ny faharetan'ny mpikarakara iray antsoina hoe Nurse Esther, dia nilaza i Beah fa afaka nifandray indray tamin'ny fahazazany very izy ary nahatsiaro ilay olona taloha.
Noraisiny ihany koa ny mozika hip-hop izay tiany fony izy 12 taona tsy manan-tsiny ary ny hiran'i Bob Marley ho fanampiana lehibe amin'ny fahasitranana.
Jereo koa: Avy amin'ny miaramila zaza ka hatramin'ny mpamonjy zaza
Nahavariana tokoa ny fandrosoan’i Beah, ka tamin’ny 1996 izy no voafidy ho any amin’ny Firenena Mikambana ary hiresaka amin’ny fihaonambe notarihan’i Graca Machel, vadin’i Nelson Mandela, momba ny fahorian’ny ankizy miaramila.
Nandritra io dia io no nihaonany tamin'i Laura Sims — mpiasan'ny UNICEF izay nanangana azy tamin'ny farany ary hitondra azy ho any Amerika rehefa nitombo ny ady tany Sierra Leone ka nandrakotra an'i Freetown tamin'ny 1998.
Rehefa nifindra tany Etazonia i Beah dia nisoratra anarana tao amin'ny sekolin'ny Firenena Mikambana any New York alohan'ny nanombohany ny diplaoma tamin'ny 2004 tamin'ny mari-pahaizana momba ny Siansa Politika avy amin'ny Oberlin College any Ohio.
Nandritra ny fianarany ihany koa dia nanoratra boky momba ny zavatra niainany fony izy tanora tany Sierra Leone, “A Long Way Gone: Memoirs of a Boy Soldier”.
“Vitako io boky io talohan'ny nahazoako diplaoma. Tsy nieritreritra ny hamoaka izany mihitsy aho fa ny hevitra hanoratana dia ny faniriana hitady fomba fotsiny hanomezana ny tontolon'ny maha-olombelona izay tsy hita amin'ny fomba niresahana ny olan'ny ankizy miaramila," hoy izy.
Ny faniriany hitondra fahatakarana bebe kokoa amin'ny traikefan'ny ankizy miaramila no nitarika an'i Beah ho amin'ny andraikiny amin'izao fotoana izao amin'ny maha ambasadaoron'ny Firenena Mikambana azy ho an'ny ankizy iharan'ny ady.
Ary manantena izy fa hanome fanohanana mitovy amin'ny miaramilan'ny ankizy amin'izao fotoana izao tahaka ny natolotry ny mpitsabo mpanampy Esther sy ny mpiasa ao amin'ny tobim-pitsaboana Freetown azy.
“Manatri-maso ny mpiasan'ny UNICEF manao izany rehetra izany aho ary rehefa nesorina ireo ankizy ireo dia nahatsapa ny fisavoritahana azy ireo aho,” hoy izy.
“Efa tany amin’io toerana io aho taloha. Tampoka teo dia tsy nanana fitaovam-piadiana intsony ianao, fa mbola zaza ianao izao.
"Ny lazaiko amin'izy ireo dia ny hoe ny tsirairay dia manana fahafahana hahita ny talentany manokana miaraka amin'ny fahafahana mety hanao zavatra bebe kokoa amin'ny fiainany, ary ny tsirairay dia afaka mandeha amin'ny làlany manokana."
(CNN)
