Tamin'ny volana lasa teo, nahatratra tampon-dra be ny hetsi-panoherana izay nanenika an'i Nizeria nandritra ny herinandro maromaro. Tamin'ny 20 Oktobra, notifirin'ny mpitandro ny filaminana ireo mpanao fihetsiketsehana tsy mitam-piadiana teo amin'ny vavahadin-tseranana iray tao Lekki, ivelan'i Lagos, izay, araka ny Amnesty International, dia nahafatesana olona 12. Nanoritsoritra ny fomba namonoana ny fakan-tsary CCTV sy ny jiro talohan'ny nanombohan'ny tifitra ireo nanatri-maso, toa ho fikasana hiarovana ireo mpamono.
Ny ampitso maraina, niparitaka ireo jiolahimboto an-tserasera mba hamorona korontana. Nisavoritaka ny olona nandritra ny andro, namaky tantara nambolena. Tahaka ny Nizeriana maro, nijery ny fisehoan-javatra niseho tao amin'ny media sosialy aho. Nanomboka nitomany tsy voafehy aho, rehefa nahita ny lahatsarin'ny rain'ny iray tamin'ireo niharam-boina nitomany. Amin'ny maha-mpitendry mozika ahy, nandany ny ankamaroan'ny fiainako tamin'ny fitetezam-paritra sy tao amin'ny studio aho. Nahiratra ny masoko anefa ireo herinandro vitsy lasa izay.
Soa ihany fa tanora hafa an-tapitrisany no mahatsapa izany. Mety ho ny areti-mifindra no antony mahatonga ny areti-mifindra - efa voahidy ela be ny olona ka nangotraka ny hatezerany. Nanomboka tamin'ny fiandohan'ny volana Oktobra, nidina an-dalambe ny Nizeriana – ny ankamaroany dia 20 sy 30 taona – naneho ny hatezerany tamin'ny herisetran'ny polisy, ny kolikoly ary ny tsy fahaizan'ireo sangany eo amin'ny fitondrana. Ny fihetsiketsehana voalohany dia nateraky ny fahatezerana tao amin'ny Squad Anti-Robbery Squad, fantatra kokoa amin'ny anarana hoe SARS. Sampan'ny polisy malaza ratsy amin'ny fanitsakitsahana ny zon'olombelona ity: fakàna an-keriny, fakana an-keriny, fanorisorenana ary famonoana olona.
Saika ny olona rehetra any Nizeria dia manana tantara momba ny fanararaotana ny SARS, anisan'izany aho. Tamin’ny volana jona tamin’ity taona ity, nosamborina ny namako iray rehefa avy nandika ny tsy fetezana hividianana fanafody ho an’ny vadiny narary. Rehefa avy niantso vonjy tamiko izy, dia nandeha nitsidika azy niaraka tamin’ny polisy namako iray aho, nanantena fa ho afaka hiaro ahy ny asany sy ny lazako.
Rehefa tonga teny an-toerana izahay dia nijanona teo amin'ny fiara 30 teo ho eo ny mpitandro filaminana ary naka ny findain'ny rehetra ka tsy afaka niantso vonjy. Hitanay ny fomba nambolen'ireo manamboninahitra an-karihary zava-mahadomelina tao anatin'ny iray tamin'ireo fiara, ary avy eo dia nasainy nilahatra teo amin'ny ATM iray teo akaiky teo ny olon-drehetra mba haka izay vola teo anelanelan'ny $3 sy $50 ho an'ny kolikoly.
Malaza ihany koa ny SARS amin'ny fikendrena ny tanora amin'ny fiahiahiana kely indrindra ho tafiditra amin'ny andian-jiolahy. Manana namana ao amin'ny indostrian'ny mozika aho izay nosamborina tsy misy afa-tsy ny tombokavatsany na ny dreadlocks. Mazàna dia maharitra roa na telo andro any am-ponja sy tsolotra tsara toerana, alohan’ny hamotsorana azy ireo. Tsy mahagaga raha nalaza tao amin'ny Twitter nandritra ny herinandro ny #EndSARS.
Ny fampihorohoroana ataon'ny mpitandro ny filaminana anefa dia ny tendron'ny iceberg fotsiny. Manohitra ny rafitra izay niaro sy nampanan-karena ny eo amin’ny fitondrana nandritra ny am-polony taona maro ny tanora. Ny fifidianana dia lasa kilalao miaraka amin'ny fividianana vato miely patrana ary ny fahatsapana ny tsy firaharahana sy ny fahadisoam-panantenana no namaritra Nizeriana maro – hatramin'izao.
Habibiana ny valin-tenin’ny tompon’andraikitra. Nampiasa daroka, baomba mandatsa-dranomaso ary – tahaka ny nataony tao Lekki – ny polisy mba handravana ny fihetsiketsehana, ka nahafatesana olona maro.
Tamin'ny 11 Oktobra, nanome toky ny governemanta ny handrava ny SARS, saingy efa nandre fampanantenana mitovy amin'izany isika taloha. Raha ny marina, misy ny mety hitera-doza. Tamin'ny lahateniny ho an'ny firenena, ny filoha Muhammadu Buhari dia nandà tsy hanaiky akory ny vono olona tao Lekki. Nantsoiny ihany koa ny fahavononan'ny governemanta hihaino ireo mpanao fihetsiketsehana ho “famantarana ny fahalemena”, ary namoaka fandrahonana mifono herisetra bebe kokoa.
Ho anay mpanao fihetsiketsehana dia mazava fa miady amin'ny governemanta izay vonona ny hamono anareo izahay ary avy eo manome tsiny anareo amin'ny fahafatesan'ny tenanareo. Ny manam-pahefana dia mikasa ny hamorona savorovoro ho antony hanamafisana ny famoretana azy ireo. Ny mpanao politika iray aza dia nanandrana nanandratra ny fankahalana ara-poko – nanoro hevitra fa ny fihetsiketsehana dia ny Atsimo miezaka manomana fanonganam-panjakana.
Fotoana lehibe teo amin'ny tantaran'ny Nizeriana izany. Ho an'ny tanora maro, ny filoha Buhari dia maneho taranaka mpanao politika efa antitra sy mpanao kolikoly izay tsy manana afa-tsy ny hanolotra ny firenena. Izao no fotoana nidiran'ireo taranaka Nizeriana teo aloha teo am-panovàna, saingy nanapa-kevitra ny hipetra-potsiny, natahotra ny hiverenan'ny herisetra, na hoe tsy ampy azy ireo. Azoko izany, saingy vonona ny hanohy isika. Amin'ny fotoana iray dia tsy maintsy misy taranaka mijoro. Taranaka iray milaza hoe: “Tsy hijanona izahay, na dia hovonoinao aza izahay.”
Ao anatin'ny fotoana fohy, ny fitakian'ireo mpanao fihetsiketsehana dia mifantoka amin'ny rariny ho an'ny fanararaotana ataon'ny polisy sy ny fanaraha-maso mahaleo tena kokoa ny mpitandro filaminana, fa koa ny fampiakarana ny karaman'ny polisy hanampy amin'ny ady amin'ny kolikoly. Ao anatin'ny fotoana lava kokoa, ny fifidianana filoham-pirenena amin'ny 2023 dia heverina ho toy ny fotoana ahafahana manova tena.
Ny fanamby anay dia ny fampitana ny fihetsehan'ny herinandro vitsivitsy lasa ho amin'ny hetsika ara-politika maharitra. Tsy ho mora izany, satria i Nizeria dia mizarazara lalina eo amin'ny faritra sy ny saranga ary ny fivavahana. Saingy matoky aho fa, amin'ny farany, dia hahomby isika. Be loatra ny olona leo amin’ny fisaratsarahana nataon’ny fitondrana teo aloha ka te-handeha hiala amin’izany. Ireo izay namoy ny ainy tao Lekki, sy izay rehetra nidina an-dalambe, dia tsy mendrika izany.
loharanom-baovao: aljazeera.com
