Ny praiminisitra Tiorka Tayyip Erdogan dia nilaza tamin'ny alakamisy fa ny fiaramanidina mpandeha Syriana voatery hipetraka ao Ankara dia mitondra fitaovam-piadiana vita amin'ny rosiana natokana ho an'ny tafika Syriana, izay nanery ny fifanenjanana tamin'ny mpifanolo-bodirindrina aminy rava ady.
Nilaza i Damaskosy fa nitondra entana ara-dalàna ny fiaramanidina ary nanoritsoritra ny fihetsik'i Tiorkia ho toy ny “piraty an'habakabaka”, raha niampanga an'i Ankara kosa i Moskoa ho tandindomin-doza ny ain'ireo mpandeha rosiana rehefa nanakana ilay fiaramanidina ny alarobia hariva.
Ny fipetrahan'ny fiaramanidina dia famantarana iray hafa amin'ny fitomboan'ny fijoroan'i Ankara manoloana ny krizy ao Syria. Nampitandrina ny lehiben'ny mpiasa ao Tiorkia tamin'ny Alarobia fa hampiasa hery bebe kokoa ny miaramila raha toa ka mitohy midina any Torkia ny baomba Syriana.
"Ity dia bala avy amin'ny Rosiana mitovy amin'ny orinasa Mechanical and Chemical Industry Corporation nalefa any amin'ny Minisiteran'ny Fiarovana Syriana," hoy i Erdogan tamin'ny valan-dresaka ho an'ny mpanao gazety.
Nilaza tamin'ny masoivohom-baovaom-panjakana Itar-Tass ny mpitondra tenin'ny seranam-piaramanidin'i Vnukovo ao Moskoa fa ny zavatra rehetra napetraka tao amin'ilay fiaramanidina dia nanala ny fadin-tseranana sy ny fisavana fiarovana ary tsy nisy entana voarara tao anatiny.
Raha nanontaniana momba ny fanambaran'i Erdogan ny Minisiteran'ny Raharaham-bahiny Rosiana dia niresaka momba ny fanamarihany ary nandà ny fanehoan-kevitra fanampiny.
Nilaza ny masoivohon'ny fanondranana fitaovam-piadiana ao Rosia fa tsy nisy entana tao anatin'ilay sidina, ary ny masoivohom-baovao Interfax dia nitanisa diplaomaty rosiana iray nilaza fa tsy avy any Rosia ny entana nogiazan'i Torkia.
Ny lehiben'ny Syrian Arab Airlines Ghaida Abdulatif dia nilaza tany Damaskosy fa nitondra fitaovana elektrika sivily ny fiaramanidina.
Lasa iray amin'ireo mpitsikera henjana indrindra an'ny filoha Syriana Bashar al-Assad i Tiorkia nandritra ny fikomiana naharitra 19 volana izay nahafaty olona 30,000 teo ho eo, nanome fitoerana ho an'ireo manamboninahitra mpikomy ary nanosika ny hisian'ny faritra azo antoka arovana vahiny ao Syria.
Nijoro tao ambadik'i Assad i Rosia ary nilaza ny loharanom-baovao iray momba ny indostrian'ny fitaovam-piadiana fa tsy nanakana ny fanondranana fitaovam-piadiana tany Damaskosy i Moskoa.
Ny fiaramanidina miaramila dia nanatitra ny Airbus A-320, nitondra mpandeha 30 teo ho eo, nankany amin'ny seranam-piaramanidina Ankara taorian'ny nahazoan'i Tiorkia vaovao momba ny fitsikilovana. Nilaza ny minisitry ny raharaham-bahiny Tiorka fa nomena fahafahana hiverina any Rosia ilay fiaramanidina raha mbola tafita amin'ny Ranomasina Mainty, saingy nisafidy ny tsy hanao izany ilay mpanamory.
“Ity hetsika Tiorka feno fankahalana sy mampalahelo ity dia fanehoana fanampiny ny politikan'ny fankahalana ny governemantan'i Erdogan,” hoy ny minisitry ny raharaham-bahiny Syria tamin'ny fanambarana iray, niampanga an'i Ankara ho “miaro mpampihorohoro” ary mamela azy ireo hiditra an-tsokosoko any Syria.
Mandrahona ny hifoka any amin'ireo firenena mpifanolo-bodirindrina ny fifandonana Syriana ary mampiharihary ny korontana lalina ao amin'ny Sunni-Shiita any Afovoany Atsinanana.
Vondrona mpikomy silamo Sunni roa no nilaza ny alakamisy hariva fa nanapoaka baomba tao amin'ny tobin'ny fiarovam-panjakana ao afovoan'i Damaskosy izy ireo. Ny vondrona Shiita Hezbollah ao Libanona – izay, tahaka ny mpitondra ao Syria, dia mpiara-dia amin'i Iran Shiita – nandritra izany fotoana izany dia nandà ny fandefasana mpiady hanampy an'i Assad.
Ny filoha Rosiana Vladimir Putin dia nanantena ny hitsidika an'i Tiorkia tamin'ny fiandohan'ny herinandro ho avy, saingy nilaza ny tompon'andraikitra Tiorka ora maro talohan'ny nametrahan'ny fiaramanidina fa nangataka ny hanemorana ny fitsidihana i Rosia, amin'ny fitanisana ny fandaharam-potoanany.
“FAMONOANA BRUTAL”
Nilaza i Tiorkia fa hampiato ny fiaramanidina sivily Syriana mampiasa ny habakabakiny raha ilaina izany ary nanome toromarika ireo fiaramanidina mpandeha Tiorka mba hialana amin'ny habakabaka Syriana, ary nilaza fa tsy azo antoka intsony izany.
“ Tapa-kevitra izahay ny hifehy ny famindrana fitaovam-piadiana amin'ny fitondrana izay mamono olona feno habibiana toy izany amin'ny sivily. Tsy azo ekena ny famindrana toy izany amin'ny alàlan'ny habakabaka misy antsika, ”hoy ny minisitry ny raharaham-bahiny Ahmet Davutoglu.
Nampitombo ny fisian'ny miaramilany teny amin'ny sisin-tany 900 km (560 kilaometatra) i Tiorka ary namaly tifitra izy ho setrin'ny tifitra baomba avy any avaratr'i Syria, izay niady tamin'ny mpikomy ny tafik'i Assad.
Ny Lehiben'ny Etamazaoron'ny Jeneraly Necdet Ozel dia nilaza tamin'ny Alarobia fa hamaly “amin'ny hery lehibe kokoa” ny miaramilany raha mitohy ny tifitra Syriana ary ny parlemanta tamin'ny herinandro lasa dia nanome alalana ny fandefasana miaramila any ivelan'ny faritanin'i Tiorka.
Ny fankatoavana toy izany dia nampiasaina tamin'ny fitokonana tamin'ny toby mpitolona Kiorda any avaratr'i Irak. Tamin'ny 2008 i Tiorkia dia nandefa miaramila 10,000 tohanan'ny hery an'habakabaka manerana ny sisintany.
Fiaramanidina mpiady 25 teo ho eo no nalefa tany amin'ny toby miaramila ao amin'ny tanàna atsimon'i Diyarbakir, manodidina ny 100 km miala ny sisintany Syriana, ny alatsinainy, hoy ny masoivohom-baovao Dogan.
Ireo Syriana mpitsoa-ponenana nandositra niampita renirano nankany Tiorkia dia niresaka momba ny korontana rehefa niady tamin'ny mpikomy ny tafiky ny governemanta Syriana mba hifehezana ny faritra manodidina an'i Azmarin tanàna niaviany tamin'ny Alakamisy.
Ny fanamafisam-peo amin'ny teny Azmarin, heno avy any Hacipasa amin'ny lafiny Tiorka, dia niantso ireo mpikomy mba hilavo lefona.
“Afoy ny fiadianao. Avia mitolo-batana. Tonga miaraka amin'ny fiara mifono vy sy fiaramanidina izahay, ”hoy izy ireo teo anelanelan'ny fipoahan'ny afo.
NY LOZA AMIN'NY FANDROSOANA lalim-paka
Nasehon'i Tiorkia mazava fa ankoatra ny valifaty mitovy amin'izany dia tsy manana faniriana hiditra an-tsehatra tokana ao Syria izy. Ho feno risika ny hetsika toy izany.
Miantehitra amin'i Rosia i Tiorkia, izay nanakana ny fanapahan-kevitry ny Firenena Mikambana henjana kokoa manohitra an'i Damaskosy, na ho an'ny filana angovo no hanampy amin'ny fanatanterahana ny faniriany ho ivon'ny famatsiana angovo ho an'i Eoropa.
Tiorka maro no mahita an'i Rosia ho mitahiry fangorahana amin'ny Antoko Mpiasa Kiorda (PKK), izay nampitombo ny herisetra tany atsimo atsinanan'i Tiorkia tato anatin'ny volana vitsivitsy. Mino ny manampahefana Tiorka fa manohana ny vondrona ihany koa i Syria sy Iran.
“Mahazo 80 isan-jaton'ny entona voajanahary avy any Iran sy Rosia izahay. Efa ny karatra PKK no ampiasain'i Iran hanoherana an'i Tiorkia… ka ny loza mety hitranga amin'i Tiorkia amin'ny fandraisana anjara na dia amin'ny hetsika voafetra aza dia goavana,” hoy i Ulgen.
Mety hampidi-doza ny fametrahana faritra azo antoka arovana vahiny ao Syria, miaraka amin'ny paik'ady fivoahana ho an'ny hery vahiny miankina amin'ny fahafahan'ny mpanohitra Syriana hanongana an'i Assad.
Mizarazara lalina ny mpanohitra. Ny mpikarakara ny kaonferansa Qatar mikendry ny hampiray azy dia nilaza tamin'ny alakamisy fa nahemotra izany mandra-pahazoan'izy ireo ny fifanarahana ara-drariny ho an'ny vondrona tsy mitovy.
Resin'ny governemanta ny mpikomy Syriana saingy mbola afaka mamely amin'ny sitrapo, raha i Assad kosa no nifehy ny heriny manokana, resy lahatra fa afaka mandresy amin'ny lafiny ara-miaramila izy.
“Raha mandeha aloha i Bashar, ho mora kokoa ny tetezamita any Syria,” hoy ny filoha frantsay Francois Hollande tamin'ny alakamisy.
“Arakaraka ny haharitra izany, no lehibe kokoa ny loza ateraky ny ady an-trano, ny korontana ary ny fisarahana. Tsy manaiky izany aho.”
Nanafika tobin'ny tafika Syriana teo akaikin'ny lalambe lehibe avaratra ny mpikomy tamin'ny alakamisy mba hanandrana hanamafy ny fifehezany ny zotra famatsiana mankany Aleppo, andro maromaro taorian'ny nahazoany tanàna stratejika tao amin'ilay faritra, hoy ireo mpikatroka mpanohitra.
Nampiasa fiara mifono vy iray nogiazana tao amin'ny tafika izy ireo, ary koa grenady sy baomba mandatsa-dranomaso, mba hamely ny tobin'i Wadi al-Deif, telo km atsinanan'ny tanànan'i Maarat al-Nuaman, izay azony tamin'ity herinandro ity. hoy.
(Tatitra fanampiny nataon'i Dominic Evans any Beirut, Gulsen Solaker any Ankara, Ayla Jean Yackley any Istanbul, Jonathon Burch any Hatay ary Thomas Grove ary Steve Gutterman any Moskoa; fanovana nataon'i Andrew Roche)
