Amin'ny maha-iray amin'ireo sehatra voalohany amin'ny adihevitra ara-tsaina ao Tiorkia, ny TRT World Forum 2018 dia natao tany Istanbul tamin'ny herinandro lasa niaraka tamin'ny fandraisan'anjaran'ireo manam-pahaizana malaza, mpandinika, mpanao gazety, mpanao politika, solontenan'ny ONG ary mpianatra. Ny lohahevitry ny Forum dia ny fijerena ny fandriampahalemana sy ny filaminana ao anatin'ny tontolo misaratsaraka. Noresahin’ireo mpandray anjara ny lafiny samihafa amin’io lohahevitra io na eo amin’ny sehatra isam-paritra na iraisam-pirenena.
Ny TRT World Forum dia sehatra iraisam-pirenena vao misondrotra ho an'ny famakafakana feno momba ny olana misy eto amin'izao tontolo izao. Nandritra ny fifanakalozan-kevitra sy ny fifanakalozan-kevitra, ny Forum dia ahafahan'ny mpandray anjara manome vahaolana amin'ny olana ara-drafitra manakana ny fandriampahalemana any amin'ny faritra samihafa eto amin'izao tontolo izao. Koa satria azo lazaina fa ny fifandirana eo amin'izao tontolo izao ankehitriny dia noho ny olana 5 samihafa, dia ny fiandrianam-pirenena, ny foto-pisainana, ny filaminana, ny fahaleovantena, ary ny maha-izy azy, dia nahomby ny TRT World Forum tamin'ny fijerena ireo olana ireo ary nanolotra fomba hafa ahafahana mahatakatra sy famahana ny krizy mitohy eo amin'ny sehatra nasionaly, isam-paritra ary iraisam-pirenena.
Nandritra ny fivoriana fanokafana sy famaranana, “ny fanovana eo amin'ny rafitra iraisam-pirenena hatramin'ny Ady Lehibe Faharoa, ny Vondrona Eoropeana ho tetikasa taorian'ny Ady Lehibe Faharoa, ny firongatry ny faritra atsimo eran-tany, ny mpilalao isam-paritra ary ny fiovaovan'ny fiarovana any Afovoany Atsinanana, ny andraikitry ny vehivavy amin'ny fotoan’ny fifandirana, ny fampitam-baovao vaovao sy ny fananganana fifampitokisana ary ny fiaraha-miasa iraisam-pirenena amin’ny ady amin’ny fampihorohoroana” no nifantohan’ny dinika sy ny vahaolana naroso.
Satria i Torkia no firenena nampiantrano ny Forum, dia nibanjina manokana ny anjara asan'i Torkia tamin'ny fandriampahalemana sy fampiroboroboana ny demokrasia ao amin'ny faritra misy azy ireo mpandahateny. Tsy zava-baovao ny tsy fandriam-pahalemana any Afovoany Atsinanana, ary araka ny famakafakana nataon'ny mpandahateny sasany dia misy antony fototra ara-tsosialy, ara-toekarena ary ara-kolontsaina ao ambadik'izany. Fanampin'izany, ny ankamaroan'ny mpandahateny dia nanantitrantitra ny fiovan'ny foto-kevitra momba ny ady sy ny fandriampahalemana taorian'ny Ady Lehibe Faharoa.
Lasa mpanova lalao i Tiorkia tamin'ny famolavolana sy fandrindrana ny hetsika fandriampahalemana ho an'ny olon-tsotra eo amin'ny sehatra isam-paritra sy iraisam-pirenena. Ny diplaomasia maha-olona no mampiavaka an'i Torkia amin'ny tontolo hafa.
Eo amin’izao tontolo izao ankehitriny, ny famaritana ny herisetra sy ny ady ary ny fihavanana dia tsy mora tahaka ny teo aloha. Amin'ny maha-iray amin'ireo raiamandrenin'ny Fianarana Fandriampahalemana, ny telozoro miady amin'i Galtung dia manavaka ny herisetra ara-drafitra, kolontsaina ary mivantana. Gultang dia manondro fa ny tsy fisian'ny herisetra dia tsy midika foana fa misy ny fandriampahalemana. Manao fanavahana ny fandriam-pahalemana ratsy sy tsara izy ary manampy fa raha misy herisetra ara-drafitra sy/na ara-kolontsaina na dia eo aza ny tsy fisian'ny herisetra mivantana. Izany toe-javatra izany dia tokony hatao hoe fiadanana ratsy. Ny fandriampahalemana tsara kosa dia mitaky ny tsy fisian'ny herisetra ara-drafitra sy ara-kolontsaina ankoatra ny tsy fisian'ny herisetra mivantana.
Araka ny notsindrian'i Galtung, nanintona ny saina ihany koa ireo mpandahateny tao amin'ny TRT World Forum tamin'ny fanjavozavozan'ireo hevitra ireo tamin'ny vanim-potoana taorian'ny fahamarinana. Na izany aza, lasa mpanova lalao i Tiorkia tamin'ny famolavolana sy fandrindrana ny hetsika fandriampahalemana ho an'ny olon-tsotra eo amin'ny sehatra isam-paritra sy iraisam-pirenena. Ity fomba fiasa diplaomasia maha-olona ity, araka ny nambaran'ireo mpandahateny, dia manavaka an'i Torkia amin'ny tontolo hafa satria i Tiorkia koa dia mandinika ny fananganana fandriampahalemana maharitra eo amin'ny sehatra fiaraha-monina.
Tsy nahomby ny fomba nentim-paharazana amin'ny fandriampahalemana. Efa ho 300 ny fifanarahana fandriampahalemana nosoniavina tamin’ny taona 1990 no tsy nahomby rehefa afaka kelikely.
Nahoana i Tiorkia no mampiasa fitaovana diplaomasia samihafa amin'ny fananganana fandriampahalemana maharitra eo amin'ny filaminam-pirenena? Indrindra fa taorian'ny taona 1990, tsy nahomby ny fomba nentim-paharazana amin'ny fandriampahalemana. Ohatra, efa ho 300 ny fifanarahana fandriampahalemana nosoniavina tamin’ny taona 1990 no tsy nahomby rehefa afaka kelikely. Fanampin'izany, ny ankamaroan'ny ady tamin'ity vanim-potoana ity dia nifarana tamin'ny fandresen'ny andaniny ary ambany dia ambany ny tahan'ny fifanarahana feno tamin'ireo fifandonana ireo. Ity angon-drakitra ity dia mampiseho fa ny fandaminan'ny fandriampahalemana nentim-paharazana sy ny ezaka fananganana fandriampahalemana dia tsy mahomby amin'ny fanovana ny fifanoherana.
Ilaina ny fomba fanovana eo amin'ny dingana aorian'ny fandriampahalemana mba hahazoana vokatra maharitra kokoa. Tiorka, amin'izao dingana izao, dia miezaka manangana fandriampahalemana maharitra amin'ny fampidirana ireo mpisehatra sy vondrona samihafa ary miezaka ny hampitombo ny firaisankina sy ny fifangaroan'ny hetsika fandriampahalemana.
HAZAL DURAN
