Ny filoha Tiorka Recep Tayyip Erdogan no mpitarika voafidy ara-demokratika matanjaka indrindra teo amin'ny tantaran'ny firenena. Nitantana an'i Tiorkia izy nanomboka tamin'ny 2002 tamin'ny alalan'ny Antoko Justice and Development (AKP), voalohany tamin'ny naha praiminisitra azy ary hatramin'ny 2014 tamin'ny naha filoha azy. Nanao orkesitra tamin'ny 22 mai ny fampiroboroboana ny clo-ny
se ally Binali Yildirim teo amin'ny toeran'ny praiminisitra sady filohan'ny AKP, dia mbola nahangona fahefana bebe kokoa teo an-tanany i Erdogan: izy izao no filohan'ny fanjakana, ary (de facto) lehiben'ny governemanta ary mpitarika ny antoko eo amin'ny fitondrana. Aiza no tiany hitondrana an'i Torkia?
Nanomboka tamin'ny 2002, nesorin'i Erdogan tamin'ny fomba ara-teknika ny lova navelan'ny Kemalisma, ny foto-pisainana revolisionera-laika an'i Tiorkia tamin'ny taonjato faha-20 nomena anarana hoe Mustafa Kemal Ataturk, mpanorina ny firenena. Ny fanoherana ny revolisiona nataon'i Erdogan dia “sensu stricto” demokratika. Na dia manome tsiny azy ho mpitondra fanjakana aza ireo mpitsikera azy, dia nanangana fanohanan'ny vahoaka matanjaka i Erdogan, tamin'ny fampiasana ny rivotra avy amin'ny fandresena tamin'ny fifidianana efatra hatramin'ny 2002 mba hanovana ny rafitra politikan'i Torkia.
Raha nametraka fefy henjana teo amin'ny fivavahana sy ny governemanta i Ataturk ary namaritra mafy an'i Tiorkia ho firenena tandrefana, i Erdogan kosa dia nameno ny politikan'ny firenena, ny rafi-panabeazana ary ny politika ivelany tamin'ny finoana silamo. Ny fahavononan'i Erdogan hijery an'izao tontolo izao amin'ny alàlan'ny fakantsary manohitra ny Kemalista dia nanosika an'i Ankara ho any Afovoany Atsinanana, izay nahatonga an'i Tiorkia ho antoko amin'ny ady an-trano Syriana mandravarava. Sarotra inoana, ankehitriny Ankara dia manohana ireo vondrona Islamista mahery vaika, toa an'i Ahrar al-Sham, izay manana fifandraisana amin'ny al Qaeda, amin'ny ady Syriana.
Ao an-trano, toa Kafkaesque ny fanoherana ny revolisiona nataon'i Erdogan, izay nahatonga ny finoana silamo ho ivon'ny politika Tiorka. Taorian'ny fiovan'ny rafi-pampianarana laika ao amin'ny firenena, mitombo isa ny mpianatra voatery mianatra any amin'ny lisea Islamika. Vao haingana, ny zafikelin'ny lehiben'ny raby any Torkia dia nampidirina tao amin'ny sekoly ambaratonga faharoa silamo, niaraka tamin'ny Kristianina maro, tamin'ny fanadinana mari-pahaizana tantanin'ny governemanta.
Ny Islamization an'i Tiorkia, miaraka amin'ny fidiran'i Ankara amin'ny ady an-trano Syriana sy ireo mpiara-monina ratsy, toa ny ISIL, eo akaikiny, dia mampibaribary ny firenena amin'ny loza lehibe. Araka ny tatitry ny Global Policy and Strategy Institute, mpandinika iray miorina ao Ankara, dia olom-pirenena Tiorka maherin'ny 2,000 no niampita ny sisintany hiady ho an'ny ISIL. Tao anatin'ny 10 volana lasa, nanao fanafihana fampihorohoroana efatra tany Tiorkia ilay vondrona, izay nahafatesana olom-pirenena maherin'ny 150.
Na dia i Torkia aza, indrisy, mbola tsy mahita ny ratsy indrindra amin'ny fandrahonana ISIL, dia manome tsiny ankolaka an'i Ataturk aho noho ny fikorontanan'i Erdogan mba hahatonga ny finoana silamo ho fahazavana mitarika ny politika rehetra ao Tiorkia. Ataturk dia jeneraly tao amin'ny tafika Ottoman talohan'ny nirodanan'ny empira tamin'ny faran'ny Ady Lehibe I. Vokatry ny rafitra Ottoman, nanafaka an'i Torkia izy ary avy eo dia nanohy nanavaka tanteraka ny firenena. Olom-pirenena tsotra antonony izy izay nahazo fanabeazana laika tany amin'ny sekolim-panjakana Ottoman. Fony mbola tanora i Ataturk dia nipetraka tao amin'ny Empira izay efa nanana lalàna, fitsarana ary andrim-panjakana lehibe, anisan'izany ny parlemanta, ary ny fironana hihevitra ny tenany ho anisan'ny rafi-panjakana Eoropeana. Noho izany, ny maha-tokana an'i Ataturk dia tsy hoe nanao laika an'i Tiorkia izy fa nitondra ny lalan'ny Ottoman tamin'ny fomba feno. Nohamafisiny tao amin'ny lalàm-panorenana Tiorka ny laika ary nanamafy mafy ny fiantsoana tandrefana ao Tiorkia.
Mila asehon'ny revolisiona ho tsy misy ilana azy mihitsy ny rafitra ara-politika naongan'izy ireo mba hanamarinana ny tenany, ka tamin'ny revolisiona nataony Ataturk dia nametraka ny Ottomans tamin'ny fomba hafa tanteraka. Ataturk sy ireo sangany Kemalist dia nasehon'ireo Ottomans tandrefana ho fanatika ara-pivavahana izay variana tamin'ny finoana silamo, ary tsy nahomby taorian'izay.
Ny Kemalists dia nanao sariitatra ny Ottomans: ny Empire dia momba ny fivavahana, ny haizina manohitra ny tandrefana, saika dikan-teny Tiorka an'ny Salafista. Kemalisma, hoy izy ireo, dia momba ny laika mandroso. Nandritra ny 80 taona mahery, nanjary iray amin'ireo fanjakana Silamo miozolomana indrindra amin'ny ideolojia ara-pinoana indrindra i Torkia, ary nampianarina ireo mpianatra sy olom-pirenena maro, anisan'izany i Erdogan, izay nampiditra azy ireo ny hevitra diso momba ny Ottomans.
Ny fanoherana ny revolisiona dia mikendry ny hamerina ny lamina ara-politika ho amin'ny lasa, ary izany no ataon'i Erdogan any Torkia. Ny fanoherana ny revolisiona nataon'i Erdogan dia mifantoka amin'ny fanaovana ny finoana silamo ho ivon'ny politika Tiorka ary mahita ny andraikitry ny politika ivelany ao amin'ny firenena ho toy ny manohitra ny tandrefana voalohany indrindra. Izany, hoy i Erdogan, no fomba hamerenany ny Ottomans. Ny mahatsikaiky dia eo am-piezahana hamelona indray ny Fanjakana Ottoman talohan'ny Ataturk, i Erdogan dia tena miezaka mamelona indray ny sariitatry ny Ottoman izay nampianarin'ny Kemalista azy.
Ny Ottomans dia andiana be pitsiny. Silamo izy ireo, saingy tsy variana tamin'ny finoana silamo tamin'ny politika ivelany na tao an-trano. Hatrany am-piandohana, dia nihevitra ny tenany ho fanjakana eoropeanina ny Empira, ary tena tandrefana tokoa, hany ka tamin’ny taonjato faha-19 dia nanome fanabeazana ho an’ny vehivavy izy, nitantana fitsarana tsy ara-pivavahana, ary nampianatra ny mpianany, anisan’izany i Ataturk, mba hanala ny fivavahana amin’ny politika. Ary amin'ny politika ivelany, ny Ottomans dia nanantena foana ny ho hery silamo sy Eoropeana, na dia nihena aza ny heriny tamin'ny taonjato faha-19. Ny kalifa Ottoman farany izay nobaboin'i Ataturk, Abdulmecid II, dia mpanao hosodoko fantatra amin'ny fitanjahany.
Raha azon'i Erdogan ny lova Ottoman mihoatra ny sariitatra Kemalist izay mamolavola ny fisainany, mbola manana fahafahana hiala amin'ny politika manimba ny Islamization ao an-trano sy ny fandrahonana ISIL avy any Syria i Torkia.
