Kua turakina e te kooti hara whawhai i The Hague nga whakapae a nga tianara Croatiana e rua i whakapaea mo nga mahi nanakia ki a Serbia i te tekau tau atu i 1990.
I whakahau nga kaiwhakawa piira kia tukuna a Ante Gotovina me Mladen Markac.
I te tau 2011 i whakawhiua kia 24 tau me te 18 tau mo te patunga o nga iwi Serbs i roto i te whakaekenga ki te whakahoki ano i te rohe Krajina o Croatia.
I tae mai nga tangata ki Zagreb i muri mai i te Paraire ki te powhiri i tetahi toa. Engari i whakahengia to ratou tukunga i Serbia.
'Whakawa Whakamutunga'
I te waahi
Ko nga whakanui i konei i te taone nui o General Gotovina i haere roa ki te po.
I kanikani nga tangata ki te tapawha matua i mua i te whare karakia ka tuku i nga ahi. Ko te nuinga o ratou i takaia ki nga haki nui o Croatian.
Ko nga tutaki me nga wharekai i roto i tenei taone iti o te takutai moana i te takutai Adriatic e mahi ana i te pakihi haruru.
Tokorua nga kotiro i kii mai i tawhiti mai i Zagreb – e kii ana kaore e taea e raua te matara atu.
Ua parau te hoê taurearea e mea faufaa te reira: “Ua hope mau â te tama‘i i teie nei, i to ’u mana‘o. I mutu te riri i te tau 1995, engari kua oti nga take ture me nga mea katoa inaianei.”
He maha nga iwi Croatian e kite ana i tenei whakawakanga he whakamanatanga – ehara i te mea mo nga tianara anake, engari mo te ingoa o Croatia, i a ia e whakareri ana ki te uru atu ki te Kotahitanga o Europi.
Ko te EU tera pea ka tino rongonui inaianei, ka kii tetahi tangata.
I te ata o te Paraire, ka kii te kaiwhakawa perehitini o te Taraipiunara mo Yugoslavia o mua, a Theodor Meron, kua uru te kooti ki te "whakatau i te whakawakanga" mo Gen Gotovina me Gen Markac, 57 nga tau.
I tera tau i whakawakia nga tangata tokorua mo te kohuru, te whakatoi me te pahua.
I whakatauhia e nga kaiwhakawa i taua wa ko ratou tetahi o nga mahi toihara i arahina e te Perehitini o Croatian a Franjo Tudjman ki te "tango tonu me te kaha" te taupori tangata Serbia mai i Krajina.
Engari i te Paraire, i kii a Tiati Meron karekau he whakaaro penei.
I kii ano nga kaiwhakawa piira i "he he te ruuma whakawakanga o te tau 2011 i te kitenga ko nga whakaeke mapu" i whakahaua e Gen Gotovina me Gen Markac ki nga taone o Krajina "he kino".
Ko nga tianara o mua e rua e tohe tonu ana kaore raua i ata whakaeke i nga tangata maori.
I kii ano nga rangatira o te kooti kaore nga kaiwhiu e piira ki te whakatau, e kii ana ko "te whakawa whakamutunga".
Karekau he kare-a-roto i te aroaro o te kooti, engari i awhi o ratou kaitautoko i roto i te taiwhanga tetahi ki tetahi, ka pakipaki i muri i te whakatau.
“Tīmata Kīanga
Ko te kooti mo nga hara whawhai a te UN kua ngaro katoa te pono"
Rasim Ljajic Te Pirimia Tuarua o Serbia
I te tapawha matua o Zagreb, e hia mano nga tangata – i mataki i nga mahi i runga i te pouaka whakaata nui – i pakipaki.
"He toa to tatou tianara na te mea i mate ratou ki te whakaora i to tatou whenua me te tuku i nga tangata," ko te akonga a Andjela Anic, 26, i kii i te korero a te tari korero a te AFP.
"Ko te whakatau e whakapumau ana i nga mea katoa e whakapono ana matou ki Croatia: ko nga tianara Gotovina me Markac he harakore," ko ta te Perehitini Croatian a Ivo Josipovic.
I te Rāpare, i tu nga rama rama ki nga whare karakia o Zagreb me nga Katorika huri noa i te motu i te tono a nga hoia whawhai me nga episekopo ki nga kaitautoko kia "whakaara o ratou reo ki te whakahe i te he".
Whai muri i te whakatau, ka peia nga tianara o mua e rua mai i Hague ki te taunga rererangi tata o Rotterdam i mua i te eke ki te waka rererangi a te kawanatanga ki te hoki ki te kainga.
"Ki taku whakaaro he mea tika kia hoki mai nga tama ki te kainga," ko te korero a te Pirimia Croatian Zoran Milanovic ki nga kairipoata.
'Neke whakamuri'
Analysis
Ko te whakawakanga kua powhiritia e te katoa i Croatia, me te mea ano, tata tonu te whakahee i te ao katoa i Serbia.
Ko te tikanga karekau he Croats no Croatia (he rereke ki nga Croats mai Bosnia-Hercegovina) i whakaharaina e te taraipiunara mo nga hara whawhai a te UN.
Mo nga Croats, he tohu tenei i to ratou whakapono ko o ratou tianara he toa, ehara i te hunga whawhai; a mo nga Serbs he whakapumau i te whakapono hohonu ko te taraipiunara he kooti kangaroo, ko tana kaupapa matua he whakakino me te whakaharahara i nga Serbs.
Ko te mea nui o te keehi ko nga tianara he wahanga o te whakapae, he "huinga mahi kino tahi" me te Perehitini o Croatian Franjo Tudjman o te mutunga ki te "tango tuturu" i nga Serbs mai i te mea i kiia e ratou he whenua wehe i Croatia.
I roto i te reo ngawari, i whakapaehia mo te kaupapa ki te horoi i nga iwi o te rohe, a, neke atu ki te 200,000 i oma, i purea iwi ranei.
Ka huri te piira i taua kitenga, no reira ka kii kaore he hinonga taihara tahi.
Ko te meka i mahia nga hara i te wa o te tango ano a Croatian i a Krajina kaore i te tautohetohe, a kua whakatauhia i roto i nga kooti Croatian mo tenei.
Engari ko te tino kaupapa i tenei ra ko te kii a te Taraipiunara i The Hague karekau he kaupapa nui ki te mahi i nga hara whawhai.
I tenei wa, ka whakahee te Perehitini o Serbia Tomislav Nikolic i te whakatau he "torangapu", e kii ana "ka whakatuwhera i nga patunga tawhito".
Ko te Pirimia tuarua o Serbian a Rasim Ljajic i kii ko te Taraipiunara o Hague "kua ngaro tona pono katoa", i kii te tari panui Beta a Serbia.
I kii a Mr Ljajic ko te whakatau piira "he tohu mo te whakawa whiriwhiri he kino atu i nga mahi he".
I kii ano ia "he nekehanga whakamuri me te whakaaro o te iwi o te taraipiunara (i Serbia) ka kino atu i tera."
Ko Gen Gotovina raua ko Gen Markac i tera tau i whakaharaina mo te whakaekenga a Croatian i Krajina, i raro i te mana o Serbia mai i te timatanga o te pakanga i te tau 1991.
Tata ki te 200,000 nga iwi Serbs i peia mai i Croatia i te tau 1995, a, neke atu i te 150 i mate i te whakaekenga a nga hoia i Krajina e kiia nei ko Operation Storm.
Ko te mahi ki te tango ano i te rohe na Mr Tudjman i whakahau. I mate te rangatira Croatiana i te tau 1999 i te wa e tirotirohia ana e te taraipiunara o Hague.
Ko te mutunga o te pakanga he take nui i roto i nga mahi torangapu o roto o Croatia me ona whanaungatanga o waho.
I whakamarama te Kotahitanga o Europi ki nga repupiripia o mua o Yugoslav e kore ratou e whakaarohia hei mema kia tukuna ra ano nga tangata hara whawhai ki te whakawa.
Ko te tumanako ka uru a Croatia ki te EU hei te marama o Hurae 2013.
(BBC)
