ПАРИЗ/АНКАРА (Ројтерс) – Слаби и боцкања со години ги нарушуваат односите меѓу Французинот Емануел Макрон и турскиот Таип Ердоган, но спорот околу карикатурите на пророкот Мохамад ги одвлече на ново ниско ниво што може да има потрајни последици.
Официјални лица од двете страни опишуваат серија задкулисни ладни размени и огорченост меѓу двајцата лидери од години наназад, многу пред кавгата во изминатите неколку недели.
Но, ако не можат да најдат начин да ги поправат мостовите, најверојатно ќе се изгради моментум за предлогот, поттикнат од Франција, за санкции на Европската унија врз и онака кревката економија на Турција, според турскиот аналитичар Синан Улген.
„Ниту Ердоган во Турција, ниту Макрон во Франција нема да се повлечат назад“, рече Улген, шеф на Истанбулскиот центар за студии за економија и надворешна политика.
Француски функционер запознаен со политиката кон Турција рече дека во светлината на настаните од изминатите неколку недели: „Ќе се постави прашањето за санкциите“.
Водачите на ЕУ веќе рекоа дека ако Турција не успее да ги деескалира тензиите во источниот Медитеран до 10 декември, ќе следат санкции, иако сè уште нема нацрт-предлог.
Последниот спор се разгоре откако минатиот месец во Франција беше обезглавена наставничката по француски, која на учениците им прикажуваше карикатури на пророкот објавени во францускиот сатиричен неделник Шарли Ебдо.
Француската влада, поддржана од многу граѓани, го сметаше за напад на слободата на говорот. Макрон вети дека ќе ги удвои напорите за да се запре конзервативните исламски верувања да ги уриваат француските вредности.
Ердоган го обвини Макрон за антиисламска агенда и рече дека му е потребна проверка на менталното здравје. Западните земји кои го исмејуваат исламот, рече тој, сакаат да ги „повторат крстоносните војни“.
Во корен, француско-турските врски се влошија поради ривалските стратешки интереси, велат аналитичарите и официјалните претставници.
Анкара има растечко влијание во Сирија, северна Африка и источниот Медитеран, додека Макрон е најотворениот бранител на европските интереси во тие места.
Ривалството претходно се прелеа во лични судири.
Во август 2017 година, три месеци откако стана претседател, Макрон му рече на интервјуерот дека мора да се разговара со Ердоган е една од причините да се биде шеф на државата не е толку „кул“ како што мислеа луѓето.
Коментарот предизвика „големо разочарување и шок“ во придружбата на Ердоган, рече еден висок турски функционер.
„Претседателот избра директно да го пренесе своето незадоволство поради коментарот на самиот Макрон“, рече функционерот.
Потоа, во март 2018 година, Макрон се сретна со делегација меѓу кои и сириските курдски ЈПГ, група која Турција ја означи како терористичка организација, но западните сили ја сметаат за сојузник против Исламската држава во Сирија.
Ердоган јавно ја обвини Франција дека го поттикнува тероризмот. Извор близок до турскиот лидер рече дека ставот на Макрон за Курдите „предизвикува тензии и при некои состаноци лице в лице и телефонски разговори“.
СРЕДНА СРЕДБА
Француските власти станаа фрустрирани од акциите на Турција во Сирија, обвинувајќи ја дека ги поддржува радикалните исламисти меѓу бунтовниците кои се борат против претседателот Башар ал Асад, обвинение кое Анкара го негираше.
Кога тие се спротивставија, рекоа француските власти, Турција навести дека може да испрати сириски бегалци кон границите на Европа, загрозувајќи го договорот со ЕУ за запирање на приливот на мигранти во Европа во замена за помош од милијарди евра.
Ердоган постојано се закануваше, во јавните говори, дека ќе ги „отвори портите“ за сириските бегалци. Втор француски функционер рече дека тимот на Макрон ги сметал таквите закани како обид за уцена.
До моментот кога Ердоган и Макрон се сретнаа на самитот на НАТО во јули 2018 година, односите беа особено ниски.
Членовите на делегацијата имаа бурни размени и на крајот беа испратени сите функционери, освен преведувачите, за да може Ердоган и Макрон да разговараат човек со човек, рече вториот француски функционер.
Но, немаше затоплување. „Тоа е ладен однос“, рече францускиот функционер. Запрашани за нивниот отчет за средбата, турските власти не дадоа коментар.
Во ноември 2019 година, Макрон му рече на интервјуерот дека НАТО доживува „мозочна смрт“ затоа што една земја-членка, Турција, оди против интересите на алијансата на Блискиот Исток. Како одговор, Ердоган рече дека Макрон треба да провери дали е мозочно мртов.
Двајцата лидери сепак ги задржаа отворените линии на комуникација. Телефонските разговори според францускиот дипломат биле граѓански. Тимот на Макрон ја истакна јавната реторика на Ердоган, за која сметаа дека е да ја зајакне неговата домашна поддршка и неговите вистински намери, рече дипломатот.
Но, реториката од последните недели достигна невидено ниско ниво.
Францускиот претседател одлучи да не возвраќа на последните коментари на Ердоган, рече првиот француски функционер, бидејќи личните навреди беа недостоинствени.
Додека светските лидери испратија СМС пораки на Макрон во кои му изразија сочувство за убиството на наставникот, ниту една не беше испратена до Макрон во име на Ердоган, рече официјалниот претставник.
Претходникот на Макрон како претседател, Франсоа Оланд, имаше чести интеракции со Ердоган додека тој беше на функција и го споредуваше со рускиот претседател Владимир Путин.
„Ердоган е националистички оратор кој, како Путин, е способен да лета од рачката“, изјави Оланд за Ројтерс.
„За месец или два, ако треба, ќе разговара со Макрон, но останува да се види дали Макрон ќе му дозволи да го направи тоа без последици“.
Дополнително известување од Елизабет Пино во Париз и Туван Гумрукчу во Анкара; Пишува Кристијан Лоу; Уредување од Ник Татерсал
Извор: www.reuters.com
