TRT വേൾഡ് ഫോറം 2018'in bu yılki başlığı "Parçalanmış Bir Dünyada Barış ve Güvenliği Yeniden Düşünmek" idi. 3-4 Ekim'de İstanbul Swiss Hotel'de düzenlenen oturumlara Avrupa'dan Afganistan'a, Ürdün'den ABD'ye dek muhtelif konuşmacılar iştirak etti. Ürdün Kraliçesi Rania el-Abdullah'ın konuşması ve sonrasında Cumhurbaşkanı R. Tayyip Erdoğan'ın kapanış konuşmasıyla sona eren Forum'un tari konuumzunda ilk otur. ABD'li എസ്കി സ്ട്രാറ്റജിസ്റ്റ് പ്രൊഫ. ഡോ. റോബർട്ട് ഡി. ക്രെയിൻ, ഇംഗിലിസ് ടാരിഹി പ്രൊഫ. ഡോ. വില്യം ഹെയ്ൽ, പ്രൊഫ. ഡോ. Şükrü Hanioğlu ve Amerikalı stratejist Thomas Barrett’in konuştuğğu ilaku . Bu yazıda Forum'un konuşmacılarının anlattıkları doğrultusunda kısaca iki soru soralım: ABD'nin terörü desteklediği iddiaları ne kadar doğru olabilir? Osmanlı’nın milletler modeli günümüz küresel ve milletlerarası krizlerinde ne kadar çözüm olabilir?
അമേരിക്കൻ സ്ട്രാറ്റജിസ്റ്റൻ ഒസ്മാൻലി മോഡേലി ടെക്ലിഫി
Bir dönem ABD Başkanı R. Nixon'ın danışmanlığını yapmış Olan emekli നയതന്ത്രജ്ഞൻ ve akademisyen Robert D. Crane, Osmanlı modelinin harika ıu sistyda ıuzyda içyta içyta içyda içyda kaldığını ve bölgede barış tahsis edebildiğini ima etti. Aslında pek çok şeyi de açıkça söyleyen Crane'e göre, Türkiye içinde bulunduğu krizler Bölgesinde büyük mesuliyet sahibi bir ulke konumundad. മ്യുസ്ലുമാൻ ഓൾഡുക്തൻ സോൻറ ഫറൂക്ക് അബ്ദുൾഹാക്ക് ഇസ്മിയിൽ ഡി ബിലിനൻ റോബർട്ട് ഡി. ക്രെയിൻ, മെഡെനിയെറ്റ്ലെറിൻ സോർലുക്ലാര ഡിറെൻ ഗോസ്റ്റർഡിക്ലെരി സമാൻ യുക്സെലിസെ ഗെറ്റികിനി, അക്സി ഹാൽഡെ çöktümüklerini ı bir çöküş içinde olduğunu düşünüyor. ഓണാ ഗോരെ ഒസ്മാൻലി സിസ്റ്റെമി പെക് സോക് സെബെപ്റ്റൻ ഒടുറു ദുനിയാ മോഡൽ ചങ്കു ഒസ്മാൻലി ദേവ്രിൻഡെ മില്ലെലെറിൻ മുഹ്തരിയെതി (özerkliği) വാർഡി, അങ്കാക്ക് മോഡേൺ അവ്രൂപാ’ഡ സിസ്ലെറ്റേനി ഓർലെയ്ലെർടെമി kaldırıldı. ABD bütün dunya milletlerinin varlığını tehlikeye soktuğu gibi Avrupalıların oluşturduğu devletler de böyle. Crane'e göre bu şartlar ortamında "Osmanlı'nın bilgeliğine dönmemiz lazım." Osmanlı modelinde bir Türk tarzı geliştirilirse Atlantik'ten Çin'e bir model olarak sunulabilir.
Londra Üniversitesi SOAS’ta yıllarca Ortadoğu tarihi üzerine dersler veren ve Türk dış Politika tarihi üzerinde ihtisas sahibi Olan tecrübeli tarihçi William Haleu’ Ortado, Ortado. Dünya Harbi’nden beri yaşanmakta Olan hadiselerin üç farklı sahnede devam ettiğini söyledi. Hale’e göre bunlardan ilki İsrail – Filistin çatışmasıyla bölgeye yayılan çatışmalar, ikincisi Suriye üzerinden bölgeyi etkileyen Kolçlçlççnçcüdi ഇൻഡ യാസനൻ ഹുസുമെത്ലേർലെ ദേവം എഡിയോർ. ABD ve Rusya bu gerilimlerde belirleyici güç olarak yer alıyorlar. പ്രിൻസ്റ്റൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുടെ ഡെർസ്ലർ വെറൻ പ്രൊഫ. ഡോ. Şükrü Hanioğlu ise Osmanlı Döneminin belki her yönüyle kusursuz olmadığını, 1860'larda da Suriye'de krizlerin yaşaknırınırınırınınırınınınınını. lgede yaşananlarla kıyaslandığında Osmanlı devrinin çok iyi olduğunu ifade etti. പെക്കി, ബു çatışmalarda en büyük rol kimlerindi? ടെറോറിസ്റ്റ്ലർ വെയ അസിരിലിക് വെ സിദ്ദെറ്റ് യാൻലിസി ഗ്രുപ്ലറി കിംലർ ഡെസ്റ്റെക്ലിയോർഡു?
ഫോറം'un İranlı konuşmacılarından Ali Asghar Soltanieh, (İran'ın IAEA eski daimi temsilcisi) ഡി ഹിലാരി ക്ലിന്റൺ കിതാബന ആറ്റിഫ് യപാരക് ബെൻസർ ബിർ ഗലർ. İranlı നയതന്ത്രജ്ഞൻ, DAİŞ gibi örgütlerin aslında Yıllar önce Sovyetlere karşı ABD'nin desteklemesiyle gelişen El-Kaide'nin sonucu olduğuna dikkat çekt. İran'ın 1980'lerden beri ABD karşıtı siyaset dili kullanmayı resmi Politika olarak yürütmesi yüzünden İranlı bir diplomatın sözleri küresel medyada. അൻകാക് എബിഡിനിൻ ഇസ്ലാം ദുനിയാസിൻഡ ഹാംഗി ഗ്രുപ്ലാർ നാസിൽ ഡെസ്റ്റെക്ലെം സ്ട്രാറ്റജിസിയിൽ ഹരേകെറ്റ് എറ്റിജിൻ ഡയർ എൻ സാർപിസി ഇഫാഡെലർ അയ്ൻ ഫോറുമൻ ബിർ ഡിക് ഇഫഡേലർ അയ്ൻ ഫോർമുൻ ബിർ ഡിജെർ മ്യൂഹിം കോനുസ്കാൻ കർസായിനിൻ കുർസുഡെൻ യാപ്റ്റിഗ് കോനുഷ്മാഡ ഗൊറുലെസെക്റ്റി. Önce Hamid Karzai’nin kısa geçmişine bakalım.
Brzezinski Cevaplıyor: ABD, Aşırı Grupları Destekler Mi?
ABD, 11 Eylül bahanesiyle Afganistan'a girip Taliban rejimini devirdikten sonra yerine Dr. Hamid Karzai'i geçirmişti. ഡോ. കർസായി, ഒ ഗൺലെർഡെ എകിബിയലെ ബിർലിക്റ്റെ കോംസു ഉൽകെ പാകിസ്ഥാൻ'ഡേയ്ഡി വെ അമേരിക്കൻ ഇഷ്ഗാലി ബാസ്ലെയ്ൻക ഓ വെ എകിബി ബുരാഡൻ ഹരേകെറ്റ് ഗെസിപ് ഉൽകെലറിൻ ഗെരി ഡോൺമുസ്ലെർഡി. അമേരിക്കൻ Özel Kuvvetleri, Hamid Karzai ve ekibinden bazı kişileri kaçırıp yurtdışına çıkarmıştı. ബനു ഓൺലാരി കൊറുമാക് ഐസിൻ യാപ്റ്റിക്ലാരിനി സോയ്ലെമിസ്ലെർഡി. Nihayet Aralık 2001'den itibaren Afganistan Cumhurbaşkanlığı makamına getirilen Dr. Karzai, 2014'te ayrılana kadar ulkesinin liderliğini üstlenmişti. Karzai, el-Kaide ve Taliban gibi aşırı gruplara düşmandı ve Batılı müttefiklerle işbirliği yaparak Afganistan'ın geleceğini inşa etme rolününütist. അൻകാക് യല്ലാർക അമേരിക്കയിലെ ലാർല ബിർലിക്റ്റെ സാലിഷെർകെൻ എബിഡി ഡെസ് പൊളിറ്റികാസിനിൻ യാപിസി ഗിബി ഗോറൂനെൻ അസ്ലൻഡ യക്കിസി ഓലൻ ഗെർസെനക് tı.
ഇസ്താംബുൾ'ഡാക്കി കൊനുസ്മാസിൻഡ ബെലിർട്ടിജി ഉസെരെ കർസായി ഗോരെ എബിഡി, 11 ഐലുൾ'ഡെൻ സോൻറ ടെറോർലെ മകഡെലെ ദിയെ ബിർ പൊളിറ്റിക്ക ബാഷ്ലത്മിഡിസ്തി അമാ ബുനുൻ ദേവാംമിനി ഗെറ്റിർ. ബു പൊളിറ്റിക്ക, ബ്യൂക്ക് യെകിംലാരി ബെരാബെറിൻഡെ ഗെറ്റിരെസെക് ബിർ സോനുക യോൾ അസിമിഷ്ടി. Böylece bugün el-Kaide'den başka DAİŞ de artık Afganistan'a girmiş oldu. പെക്കി, ABD gerçekten terörle mücadele ederken aşırıcı gruplarla savaşıyor muydu yoksa bunu bir bahane olarak mı kullanıyordu? യോക്സ ആർട്ടിക് ജനൽ കാബൂൾ ഗോറെൻ ബിർ യക്ലാഷിമ ഗോരെ എബിഡി, അസിരി ഗ്രുപ്ലാർല സാവസി ബിർ വസിത ഹാലിൻ മി ഗെതിർമിസ്റ്റി? Eski Afgan cumhurbaşkanı, Amerikalıların Ankara'ya söyledikleri gibi Suriye'de aşırı gruplarla savaşırken YPG'yi taktik olarak kullandıklarınınışlaurak kullandıklarınılßşıurak kullandıklarınılßşırakn. şından geçen bir hikâyesini de anlattı.
കംഹർബാസ്കൻ ഹമീദ് കർസായി, 2013-ലെ വാഷിംഗോണ ബിർ സിയാരെറ്റ് ഡുസെൻലെമിസ്റ്റി. ABD'li önde gelen sekiz dokuz kişilik stratejistler grubuyla bir toplantıdaydı. Bunların bazıları emekli bazıları muvazzaf idiler. Aralarında meşhur stratejist Zbigniew Brzezinski de vardı. അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ കുംഹുർബാസ്കൻ ബിർ അരാ അമേരിക്കലി മുഹതാപ്ലാരിന "ABD'nin Soğuk Savaş döneminde Sovyetlerin അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ ഇസ്ഗാലിൻ karşı tüm aşırı grupları desteklediruı doğeklediruği?" ദിയേ സോർഡു. Brzezinski "evet, doğrudur" diyerek cevap vermişti. Onun bu net tavrına şaşıran Karzai tekrar sormuştu: “Ama nasıl böyle bir hataya düştünüz? പഹലിയ മലോൽമാഡി മി ബു സ്ട്രാറ്റജി?” Brzezinski'nin cevabı gene net ve sarihti: "Sovyetlerin çökertilmesi daha Mühimdi." Dr. Karzai, ABD’nin Afganistan siyasetinin böyle yıkıcı olduğunu söyledikten sonra yeni Politikasının da Yıkıcı olmaya devam ettiıkine dikkat çumıkßine dikkat.
കഫേർ തൽഹ സേക്കർ
