Suriye muhalefeti, Aralık 2016'da ülkenin en büyük ikinci kenti ve ekonomik bakenti konumundaki Halep'in center semtlerini Esed rejimine kaptırdı. Rusya'nın havadan, İran'a bağlı militanların da karadan yoğun askeri дэмжлэгийг алан Esed rejiminin Halep'i ele geçirmesi Mart 2011'de эхэлсэн Suriye devriminde dengeleri büyük oranda өөрчилсөн. Halep'in горимын хяналтанд шилжих нь тодорхой болсон үед Турк, o güne kadar Suriye'ye хэрэгжсэн анхны арга хэмжээнүүдийг хийж, Rejim-Rusya-Iran ittifakı ile muhaliflerin arasını bulmuş ve sivillerin kentten açılan güvenli koridorlar дамжуулан kuzey ve batıdaki Idlib'e intikalini. эрүүлжүүлсэн.
Bu arabuluculuk, daha дараагийн үйл явцад Kazakistan'ın başkenti Astana'da gerçekleştirilen Rusya-Türkiye-Iran üçlü zirvesiyle farklı bir aşamaya taşındı. Astana'da söz konusu üç aktörün yanı sıra, rejim ve muhalefetin askeri temsilcileri bir araya gelerek, çeşitli konularda anlaşmaya varmaya çalışmıştır.
Astana Çözüm Süreci
Астанагийн үйл явцын хамгийн чухал зорилт, askeri açıdan gerilimin azaltılması, дараа нь улс төрийн хямралын асуудлыг шийдвэрлэхэд хүрч байна. Zirvenin askeri ayağını tamamlamak isteyen garantör ülkeler (Орос-Иран-Туркие), мөргөлдөөнүүдийг дуусгахын тулд “Gerginliği Azaltma Anization” нэрээр нэг төрөл зүйлтэй галткесси Сирийн талбарт тусгагдсан. Bu kapsamda, muhaliflerin kontrolndeki 4 чухал бүс болох Идлиб, Догу Гута, Humus'un kuzey kırsalı ve Halep'in batı kırsalı, çatışmasızlık бүсүүдтэй холбоотой. Türkiye, savaşan taraflar arasındaki askeri teması kesmek için İdlib merkez olmak üzere Hama-Lazkiye-Halep-Türkiye sınırı dörtgeninde 12 askeri gözlem цэг kurdu. Türkiye'nin Gerginliği Azaltma Anlaşması хүрээнд kontrol noktaları kurarak мөргөлдөөнүүдийн sonlandırma хүчин чармайлтын эсрэг хэлэлцээрийн бусад талууд нь Иран болон Rusya, rejimi askeri açıdan desteklemeye devam ettiler.
Anlaşma гарын үсэг зурсан Esed rejimine bağlı kuvvetler, 185 bin kilometrekarelik Suriye газрын гадаргуугийн 19.3'ünü (36 bin kilometrekare) kontrol ediyordu. Muhalif gruplar ise Suriye-ийн нийт 19.2'lik хэсэг нь хашиж байсан. Muhalefetin kontrol altında tuttuğu yerler, kuzeybatıdaki Idlib ve çevresinin yanı sıra, güneybatıdaki başkent Sham'ı çevreleyen Doğu Guta, Yermük Multeci Kampı'nın bir хэсэг, güneydeki Dera ve Kuneytira bölgeleri ile Suriye çölündeki хязгаарлагдмал талбайнууд болон АНУ-ын хяналтанд байдаг Сири-Ирак-Үрдүн XNUMXgenindeki Tenef bölgesi ile Kuzeyde Türkiye'nin дэмжлэгтэй kontrol altına авсан Azez-Carablus-el-Bab üçgeni (Fırat Kalkanı) байна.
2017 оны XNUMX-р сард гарын үсэг зурсан Gerginliği Azaltma Anlaşması нь өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд ОХУ болон Ираны хязгааргүй askeri дэмжлэгийг авсан Есед горим, хэлэлцээрийн дагуу хоёр бүс (Doğu Guta ve Humus'un kuzey kırsalı) ile Rusya-Urdun-ABD хооронд varılan uzlaşıyla fiili bir ateskes saglanan Dera ve Kuneytira bölgelerini ele geçirdi. DEAŞ terör örgütü kontrolünde байгаа Yermuk Multeci Kampı'nın kalan хэсэг нь түүний хажуу, Deyr-i Zor'un batı хэсэг, Suriye çölünün ana hatları ve Sham'ın center semti el-Kadem'i de ele geçiren rejim, ele geçirdiği хэсгүүдэд мухалифлэри хэлэлцээрийг зорьж байна. silahlı muhalif unlar ve bu unerslara destek vererek Esed rejiminin meşruiyetini reddetmekte israr eden binlerce sivili aşamalı olarak İdlib'e sürdü.
Anlaşmanın 1 жил 5 aylık bir sur geçmişken, өнөөдөр илүү алан хакимиетийн хувьд Suriye'nin en бага aktörü konumuna gerileyen muhalif группуудын elinde зөвхөн Suriye'nin нийт 2.5 мянган жилийн нүүр царайгаар 10'ийг үүсгэсэн (3 bin kilometrekare, yani Lübnan'ın yüzölçümüne denk bir alan). ) Идлиб үлдсэн. Нэг жилийн үйл явц дотор hakimiyet alanını 111 katına çıkaran горим нь хяналтан дахь хөрсний oranını 60 bin kilometrekare ile yüzde XNUMX'a хүрч байна.
Bu gelişmeler, Astana processin Suriye'de adil bir politik çözüm için хангалттай байсан ve rejim ile destekçilerini katliam ve surgunlerini engelleyebilme açısından sorgulaması gerektiğini харуулж байна. Иймээс Astana'nın бүтэлгүйтсэн юм уу эсвэл илүү ılımlı bir söylem ile хангалтгүй нэг процесс гэж хэлэхгүй байх нь буруу байх болно.
Türkiye, İdlib'de Direnebilecek mi?
Шам дэглэмийн başı Бешшар Есед, Догу Гутагийн эл өөрчилсөн тавдугаар сард хийсэн нэг мэдэгдэл, одоогоор Дера'я ажиллагаа эхлүүлсэн шинэ болон nihai hedefinin İdlib байсан гэж хэлсэн. Идлиб'e askeri үйл ажиллагаа зохион байгуулагдах гэж байна. Lazkiye'de байрлах bir evin balkonundan Hatay'ı харуулсан Muallim, “Orası bizim ve onlara geri döneceğiz” гэж хэлсэн. Гэсэн хэдий ч, Туркийн PKK болон DEAŞ terör örgütünden temizlediği Afrin ve Fırat Kalkanı bölgelerini de kastederek, “Türkiye ile karşıya gelmeyi istemiyoruz. Ancak Türkiye, İdlib'in Suriye topragi olduğunu kabul etmeli” ifadelerini kullandı.
Rejim her ne kadar “İdlib'i gerek anlaşmayla gerekse güç ашиглан ele geçireceğiz” dese de, rejimin bugünlere gelmesinde başat rol oynayan en büyük müttefiki Rusya, şimdilik operasyon için ciddi bir adım atmadı. Rusya'nın resmi haber ajansı Interfax'ta 13 Eylül günü yer alan haberde, Rus Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'un, “Suriye Ordusu'nu Idlib'e saldıracağı yönündeki iddialar gerçeklikten uzak iddialardır” demesi de Rusya'nın en az şimdilik operasyonu ertelediği хэлбэрээр тайлбарлагдана. Ancak Rus yetkililer, her fırsatta İdlib'deki terör gruplarını bahane ederek, muhtemel bir operasyonun дохио өгч байна. Даха өмнөх тайлбаруудад, Идлиб'дэки Heyet Tahriru'ş Sham (el-Kaide'nin eski Suriye kolu, ancak daha sonra el-Kaide'den irtibatını kesen Nusret Cephesi'nin oluşturduğu askeri koalisyon) varlığına тэмдэглэсэн Лавров, бүс нутаг дахь terör бүлгүүдийн цэвэрлэх шаардлагатай aksi halde askeri operasyonun başlayacağı tehdidinde bulunmuştu.
Туркийн үед Идлиб дэх терроризмын эсрэг тэмцэл 3 сая хүн амын шилжилт хөдөлгөөнд оролцож байна. konumuna düşeceğini savunarak, İdlib'e olası bir askeri operasyonu engellemeye çalışıyor.
İdlib'e askeri operasyonun engellenmesinin Türkiye açısından mülteci akımını ve muhtemel bir katliamı engellemek kadar ahlaki ve siyasi gerekçeleri de vardır. Zira Türkiye, Suriye devriminin başından beri duruma ahlaki ve insani açıdan yaklaşan yegane ülke konumundadır. 7 жилийн 3.5 миллиону aşkın Suriyeli mülteciye ev sahipliği хийсэн Türkiye, Zeytin Dalı ve Fırat Kalkanı harekatlarıyla Suriye'nin kuzey bölgelerini terörden arındırmış ve buralarda sivillerin korkusuzca yaşamasını хамгаалж, жилүүдийн дэлхийн kasıp kavuran terör tehlikesine karşı чухал kazanımlar elde etmiştir.
İdlib'in düşmesi halinde Türkiye'nin үндэсний аюулгүй байдлыг хангах нь чухал болох bu kazanımların kaybedilme riski azmsanmayacak kadar büyüktür. Zira karşımızda insani dinamikleri бүрэн göz ardı eden güçler vardır. Rusya'nın болзошгүй İdlib harekatı sonrası, Zeytin Dalı ve Fırat Kalkanı bölgelerine de benzer gerekçelerle saldırma ihtimali uzak değildir. Bu durumda Türkiye'nin teröre karşı elde ettiği kazanımlar ve ödediği bedeller бүрэн босож болно.
Bundan hareketle, Türkiye'nin İdlib'i korumasının hayati bir ач холбогдол өгөх нь тодорхой байна. Харин ОХУ-ын хүрээнд, Идлибийн дэглэмийн kalesi konumundaki Lazkiye'ye yakınlığı ve buradaki muhalif grupların Lazkiye'de Rusya'ya ait deniz ve hava üslerini (Tartus limanı ve Hmeymim askeri üssü) аюулаас хамгаалах, Москвагийн Сирийн эсрэг тэмцлийн хамгийн критик зорилготой юм. .
Böylesi bir ortamda İran'ın başkenti Tahran'da toplanan Rusya-Türkiye-Iran zirvesinde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın kendinden emin ve sağlam konuşmasıyla sunduğu ateşkes саналаас бусад ноцтой нэг үр дүнд хүрэхгүй байхыг görebiliriz. Zira zirvenin diger iki tarafı İran ve Rusya, terör bahanesini öne surerek İdlib'in горимын удирдлаган доромжилсон байдалыг dillendirdiler. Rejim güçleri ve Rusya'nın İdlib'in güney bölgeleri ile Hama'nın kuzey bölgelerine чиглэсэн үйл ажиллагаа явуулж байгаа боловч son günlerde хөнгөнөөр хүчтэй бөмбөгдөлтийг нүд рүү нь авч явахдаа галд өртөхгүй байх нь боломжгүй юм.
Tahran zirvesinden sonra öyle харагдаж байна ki Rusya, Türkiye'nin İdlib'de байрлах ve terör listine авсан HTŞ'nin sahadan çekilmesini sağlaması için beklemeye geçti. Туркийн нэг талаас HTŞ'yi олон formüllerle ikna etmeye çalışırken, бусад талаас нь бүс рүү урт vadeli bir direnişe yetecek askeri yığınak sagladığı харагдаж байна. HTŞ'nin sahadan cekilmasi сонголт zor görülse de imkan değildir. Гэсэн хэдий ч, Türkiye'nin HTŞ'yi tasfiye etmek için Үндэсний Özgürleştirme Cephesi çatısı altında toplanan бусад askeri бүлгүүдийн HTŞ'ye saldırmasını хангах нь том нэг аюулыг хамтад нь авчирна. Zira böylesi bir durumda hem rejim saldırısının шалтгаан болох yıkımın aynısı meydana gelecek, hem de muhalifler zayıflayarak İdlib, rejim ve Rusya үүднээс daha kolay yutulur bir lokma haline gelecektir.
Türkiye'nin HTŞ'yi tasfiye etmek için örgüt милитануудыг зэвсгээр нь орхиж, бусад мухалиф группуудад оролцож, хязгаарлагдмал askeri operasyonla HTŞ'yi tasfiye etme yoluna gitmesi daha mantıklı байж болох юм. Bu arada, HTŞ liderleri, Идлиб'дэки sivillerin karsi karsia kalacagı katliam ihtimalini bir basamak acara sicati da muhtemeldir.
Bu seçeneğin önündeki engellere Rusya ve uluslararası toplumun terör örgütü olarak nitelenen HTŞ'nin tasfiye edildiğini ikna editionin zor байхын хажууд, HTŞ'nin онцгой радикал хандлагаи өндөр гадаад savaşçılarının muhtemel bir aşırı hareketi eklenebilir. Zaten Türkiye'yi demokratik систем учир gayr-i İslamî gören bu unlar, gemileri yakarak kontrol noktalarından нэгine чиглэсэн нэг оролдлого руу орж болно. Böylesi bir durumda Türkiye'nin бүх хүчин чармайлтууд нь боша явахкле хамт, Rusya ve rejim de aradığı meşruiyeti bulabilir.
Batı'nın Tavrı ve Cenevre Süreci
ОХУ-ын зэвсэгт хүчин, ОХУ-ын цэргийн албан хаагчид хүний амь нас хохироох шалтгаан болж байна. Bu bağlamda, bir kaç gün өмнө зохион байгуулагдсан Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) хурлаар ч мөн адил нэг маргаан үүнтэй холбоотой, terör bahanesiyle binlerce иргэний устгал нь нүдээр харагдахгүй байна. Энэ нь АНУ-ын ерөнхийлөгч Дональд Трамп болох Английн засгийн газар, Франц болон Германы зүгээс энэ талаар ямар нэгэн мэдээлэл өгөхгүй байх магадлалтай.
Türkiye, bu konuda elini güçlendirecek farklı adımlar da atıyor. Тухайлбал, MİT'in Esed rejiminin kalesi konumundaki Lazkiye'de gerçekleştirdiği үйл ажиллагаа нь 2015 онд үүссэн болон 53 иргэний үхлийн шалтгаан болох Reyhanlı халдлагын зохион байгуулалтад орсон Yusuf Nazik'i yakalama rejime gönderilmiş ноцтой нэг нүдтэй байж болно.
Son günlerde bombardımanların durmasına параллель байдлаар, Türkiye'nin İdlib'deki direnişe destek amacı güttüğü açık askeri konvoyları bombardımanlara hedef olan Идлибийн өдрийн kırsalına цуглуулалт нь Туркийн шийдвэрлэлтийг харуулахгүй талаас нь ноцтой нэг алхам болно.
Үүнтэй хамт, Идлибийн дайралтаас болж ОХУ-ын дайралт хийж чадахгүй. Zira, karşımızda büyük kentleri yerle yeksan olan ve yeniden onarılmayı bekleyen bir ülke var. Suriye-ийн дахин онарлуулах шаардлагатай болсон параны бол 450 тэрбум долларын циварын үед албан ёсоор бүртгэлтэй байсан. Ne Rusya, ne İran, ne de her ikisinin tek başına Suriye'yi yeniden imar etmeye güç хийж чадахгүй нь açıktır. Batı Suriye ise'nin yeniden imarı için açıkça politik çözümü ve bu çözümün Cenevre замаар дамжуулан хангалтыг нь şart koşmaktadır.
Rusya, yine de bu minvaldeki хүчин чармайлтаа үргэлжлүүлж байна. Rejimin олон бүсийг ele geçirerek kendi аюулгүй байдлын найдвартай ажиллагаа нь Rusya tarafından mültecilerin geri dönüşüne хангалттай bir шалтгаан olarak gösteriliyor. Bu çerçevede mültecilerin geri dönüşünü organize edecek bir komite kuran Rusya, bu komite дамжуулан Lübnan, Urdun, Irak ve Türkiye gibi civar ülkelere sığınan mültecilerin горимын хяналт дахь хэсгүүдэд geri dönüşünü sağlamaya çalışıyor.
Бүх хүчин чармайлтуудтай нь харшлахдаа Москвагийн удирдлага энэ бүхний нэг амжилтыг олж чадсан. Зөвхөн Lübnan, Rusya'nın bu girişimine destek vererek, mültecilerin dönüşünü organize etmeye эхлэв. Buna karşılık Batı ülkeleri ve BM mültecilerin uygun şartlar oluşturulmadan dönüşüne karşı çıkıyor. Lübnan'ın mülteciler konusunda adım atmasının sebebi ise ülkede yaşanan siyasi tıkaniklıktan ашиглагдсан Suriye дэглэмийн müttefiki Hizbullah ve Cumhurbaşkanı Mişel Avn'ın çabalarıdır. Мөн Lübnan Kuvvetleri Partisi gibi үнэндээ Эсэд горимын эсрэг улс төрийн томоохон нэг эдийн засгийн хямрал тохиолдохгүй байна. Lübnan'daki Sünni kesimin temsilcisi Başbakan Saad el-Hariri ise her ne kadar direnmeye çalışsa da mevcut siyasi tykaniklik nedeniyle adım atmakta zorlanıyor.
Үүнд хариу БМ-ын зүгээс хийсэн тусдаа тайлбаруудад, Suriye'de uygun нөхцөлүүд байгуулагдсан mültecilerin geri dönmesi ve Suriye'nin дахин imarı нь Cenevre үйл явцын хүрээнд нэг шийдэлд хүрэх шаардлагатай байна. Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikaları Sorumlusu Fedherica Mogherini de benzer bir açıklamayla Suriye'de аюулгүй байдлын хамгаалалтаас mültecilerin dönüşünün боломжгүй байсан dile getirdi.
Өте яндан, дэглэмийн генералуудаас Жемил эль-Хасанын Июл айы эцэст нийгмийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр гүйцсэн харагдахуйц “Хаккында тутуклама эмри байгаа хүмүүсийн тоо хэр их байх нь, олон улсын өөрчлөлтийн төлөвлөгөөнд ямар нэгэн хохирол учруулахгүй. 10 миллион sadık Suriyeli, 30 milyon bozguncu Suriyeliden iyidir. Geri dönenlere, koyunlara davrandığımız gibi davranacağız. Sağlam olanlar korunacak, hastalıklı olanlar telef edilecek. Hakkında tutlama kararı olanlar is the that terör kapsamına alınacak. Suriye, 8 жилийн тэмцсэний дараа sırtlanlara tahammül үзүүлэхгүй” гэж энэ талаараа асуудалтай холбоотой асуудал эрхгүй байгааг харуулж байна.
BM'nin yeniden imarını Suriye Cenevre sürecine bağlaması bu açıdan bakıldığında нэлээд чухал. Cenevre sürecinin temel dayanagi olan 2254 sayılı uluslararası karar, Beşsar Esed'in iktidardan uzaklaştırılarak Tam Yetkili Geçici Yönetim Kurulu'nun шилжилтийн үйл явцыг удирдан чиглүүлж, Сирийн хапышанелер дэх улс төрийн бодлого зохицуулалтыг сулруулж, улс орнууд руу буцаах боломжтой болсон.
Rusya'nın үйл явцын зөвхөн толгой руу чиглүүлэх, батын Идлиб хямралд Туркийн ард түмний зогсолтгүй дохио өгөх, Туркийн дэглэм болон ОХУ-ын эсрэг талд direnerek bu güçleri masaya oturmaya zorlaması маш чухал юм. Axi durumda, İdlib'de zee Suriye xalqı olmayacak, Türkiye ile beraber insani үнэ цэнийг хамгаалах нь хүлээгдэж буй эрх чөлөөг алдах болно.
Исмайл ЧОКТАН
