Daripada sistem pendidikan yang bernuansa agama kepada sistem sekular pada abad ke-19, sekolah-sekolah Istanbul menyediakan pendidikan yang sering kurang sehingga ia menjadi salah satu pembaharuan besar yang dimulakan untuk menghadapi cabaran pembaratan.
Pendidikan di Empayar Uthmaniyyah terutamanya dijalankan di mekteps (sekolah rendah) dan medreses (sekolah tinggi) biasanya melekat pada masjid, sekolah istana dan pelbagai pejabat birokrasi. Institusi ini pada dasarnya menghasilkan graduan yang menjalankan kerajaan dan graduan ini dikira dalam kalangan elit dalam empayar sebagai "pentadbir, peguam, komander yang sangat berjaya serta pakar perubatan dan arkitek," menurut Prof. Dr. Ekmeleddin İhsanoğlu dalam dua jilidnya. "Sejarah Negara, Masyarakat & Tamadun Uthmaniyyah." Beliau menambah bahawa kebanyakan graduan ini sering dikaitkan dengan satu atau satu lagi mazhab mistik yang berkembang di seluruh Empayar Uthmaniyyah dan latihan ini menyebabkan mereka menjadi liberal dan bertolak ansur.
Banyak, jika tidak kebanyakan sekolah yang masih wujud hari ini di Istanbul telah ditubuhkan pada abad kesembilan belas kerana kepentingan yang diberikan oleh sultan pada masa itu kepada penyediaan pendidikan yang akan berada pada tahap yang di Eropah. Pada masa yang sama terdapat pengiktirafan bahawa sistem yang telah berdiri empayar dengan baik sejak abad keempat belas tidak lagi menyediakan kualiti yang diperlukan, terutamanya bagi pelajar untuk melanjutkan pelajaran ke pengajian teknikal. Sultan Mahmut II (memerintah 1808-1839) melakukan beberapa pembaharuan mengenai undang-undang dan percukaian selain memansuhkan tentera Janissary. Beliau juga memperkenalkan sistem pendidikan kedua sambil meninggalkan sistem yang dipasang di masjid.
Mahmut II menubuhkan sistem di mana lelaki muda boleh menamatkan pengajian dari sekolah rendah dan meneruskan kelas yang akan menyediakan mereka untuk memasuki sekolah teknik milik tentera. Dua sekolah sedemikian dibuka di masjid Süleymaniye dan Sultan Ahmet. Begitu juga tiga sekolah dibuka untuk birokrat yang ingin berkhidmat dalam kerajaan atau sudah pun berbuat demikian dan sedang mencari jalan untuk memajukan jabatan mereka.
Sultan juga menghidupkan semula sekolah-sekolah yang bertanggungjawab untuk pendidikan teknikal yang lebih tinggi, seperti Sekolah Kejuruteraan Tentera Laut dan Tentera Darat. Di samping itu, beliau mempunyai beberapa pelajar yang menjanjikan dihantar ke sekolah-sekolah Eropah untuk belajar dan mereka ini dijangka kembali ke Turki untuk bekerja sebagai pengajar dan/atau pegawai dalam tentera. Sultan juga menggesa pelajar-pelajar ini untuk mencipta perkataan dalam bahasa Turki Uthmaniyyah yang sesuai dengan istilah yang digunakan di sekolah-sekolah Eropah. Sebuah sekolah perubatan juga telah ditubuhkan yang dijangka memberikan pendidikan lebih banyak mengikut laluan Eropah walaupun ia tidak mempunyai buku teks dan peralatan. Malah terdapat sekolah baru untuk sains ketenteraan. Walaupun masih terdapat kelemahan yang serius, sekurang-kurangnya perubahan ini meletakkan asas kepada pembaharuan yang lebih penting pada tahun-tahun berikutnya.
Ramai lelaki yang ingin mereformasi Empayar Uthmaniyyah pada abad kesembilan belas telah belajar di luar negara, biasanya di Perancis atau Jerman. Tempoh masa ini telah dipanggil Tanzimat (Penyusunan Semula Empayar Uthmaniyyah) berikutan pengisytiharan pada tahun 1839 yang memulakan keseluruhan siri pembaharuan, termasuk Majlis Arahan Awam (anggaran pada tahun 1845) dan Kementerian Pendidikan (est. 1847). Bagaimanapun, sistem pendidikan hanya berkembang secara serampangan memandangkan sistem persekolahan dijalankan dengan cara yang berbeza oleh negara, agama minoriti pelbagai institusi asing dan sekolah dibina dengan dana tempatan.
Abdulhamid II mengambil pendidikan di tangan
Sultan Abdulhamid II mengambil sistem pendidikan seiring dengan program pembaharuannya pada tahun 1879 walaupun keputusan diperoleh sehingga hasil cukai diarahkan kepada pendidikan bermula dari 1883 dan usaha telah dibuat untuk menyebarkan dana ini ke seluruh empayar. Juga tidak terdapat ramai guru yang berkelayakan walaupun untuk sekolah rendah jadi pelajar di sekolah ini tidak cukup belajar untuk mendapat manfaat daripada pendidikan tinggi yang ditawarkan di sekolah teknik.
Setakat ini bilangan terbesar sekolah rendah di empayar itu ialah Ortodoks Yunani dan terdiri daripada 4390 sekolah daripada sejumlah 5982 sekolah bukan Islam pada tahun 1897. Mubaligh asing mengendalikan 246 sekolah rendah. Dari masa ke masa sistem secara keseluruhannya bertambah baik, terutamanya apabila majlis pendidikan tempatan yang mengetahui keadaan mereka sendiri diberi kawalan ke atas sekolah mereka daripada perlu berurusan dengan arahan dari Istanbul.
"Mungkin kerosakan yang paling serius datang dari sifat berpecah-belah sistem. Sekolah negeri, sekolah millet (minoriti agama), dan sekolah asing memberikan pelajar mereka cara berfikir yang sama sekali berbeza, dengan kaedah dan objektif yang berbeza, dan menghasilkan beberapa kelas berpendidikan, selari antara satu sama lain tetapi bermusuhan, tidak dapat memahami atau menghargai setiap satu. lain, menghalang jenis perpaduan dan kepaduan nasional yang diperlukan untuk menyatukan empayar.” [Shaw dan Shaw, “Sejarah Empayar Uthmaniyyah dan Kebangkitan Turki Moden”]
Shaw dan Shaw juga menyediakan statistik yang menarik untuk bilangan pelajar minoriti pada separuh kedua abad kesembilan belas. “Keinginan untuk mendapatkan pendidikan dalam kalangan minoriti Kristian juga terbukti apabila mereka menduduki 52 peratus daripada semua pembukaan pelajar yang terdapat di bandar walaupun bilangan mereka lebih kecil. Empat puluh satu peratus daripada orang Yunani dan 38.6 peratus daripada orang Armenia, manakala hanya 36 peratus daripada orang Islam dan Yahudi telah diduduki dengan cara ini.”
Kültür AŞ baru-baru ini telah menerbitkan sebuah buku bergambar bertajuk “Istanbul'un 100 Okulu (100 Sekolah Istanbul) oleh Derya Bas yang memberikan maklumat tentang banyak sekolah selama bertahun-tahun yang dimiliki oleh komuniti minoriti, mubaligh asing dan juga puak. Setiap entri, dalam susunan abjad, menceritakan tentang penubuhan sekolah, sistem pendidikan mereka, sejarah dan seni binanya. Buku ini menjadi panduan kepada warisan bandar dalam bidang pendidikan dan pelbagai perubahan yang berlaku dari semasa ke semasa.
Masa Tanzimat
Pada masa Tanzimat, terdapat medreses, Özel Fener Rum Lisesi, Universiti Istanbul dan Davutpaşa Lisesi, yang telah ditubuhkan sebagai sekolah rendah swasta pada tahun 1485.
Özel Fener Rum Lisesi pada asalnya ditubuhkan pada 1454 dengan izin Fatih Sultan Mehmed. Ia dikenali sebagai Akademi Patriarkat dan terus berkhidmat kepada komuniti Ortodoks Yunani sehingga 1861 apabila ia ditukar menjadi lycee klasik. Sekolah ini berpindah beberapa kali sehingga tahun 1883 apabila ia menetap di apa yang dipanggil "Sekolah Merah" yang mempunyai pemandangan Tanduk Emas - bangunan itu diperbuat daripada bata merah.
Masyarakat Armenia, sebaliknya, hanya mempunyai sekolah rendah pada tahun 1860-an apabila diputuskan bahawa perlu ada sekolah menengah semasa penggal Patriarch Armenia, Nerses Varjabetyan. Jadi Özel Getronagan Ermeni Lisesi akhirnya ditubuhkan pada tahun 1886.
Universiti Boğaziçi misalnya telah dimulakan oleh mubaligh sebagai kolej sederhana pada tahun 1863 dan 150 tahun kemudian dianggap antara universiti terbaik di dunia. Perjalanannya dari semasa ke semasa dikaitkan dalam buku itu seperti perjalanan 99 sekolah lain.
Penulis telah menyediakan coretan maklumat untuk semua entri yang mengikut susunan abjad dalam bahasa Turki yang mudah dibaca. Ia sedia menjadi panduan bagi mereka yang ingin tahu tentang sekolah bukan Islam pada zaman dahulu.
HDN
