Kıymetli kardeşlerime karşıştığım tidhol bil-hadiseleri an svermiştim. O günden beri de hep düşünüp duruyordum, işe neresinden başlayayım diye? Nihayet kararımı verdim. Önce köyümden, sonra mektep hayatımdan ta film setlerine kadar uzanan yaşadıklarımdan bahsedeceğim bu köşeden…
1953 senesinde Erzurum'un kervan geçmez, kuş konmaz bir dağ köyünde dünyaya gelmişim. Doğum günümü anneme, babama ve diğer yakınlarıma sorduğumda tam sağlıklı malumat alamadım, ne yaptıysam bir türlü öğrenemedim. “Kien ir-rebbiegħa, il-ħarifa, Koça, Güçlük jew Zemheri?” Kienu jgħidu u jgħoddu l-istaġuni u x-xhur kollha, iżda ma setgħux isemmu data li kienu ċerti biha.
Bdejt l-iskola primarja fir-raħal fejn missieri kien imam. Kien inċident li ma ninsa qatt. Jien sejjer fit-tieni grad tal-primarja.
Ħallejna l-ġranet twal tax-xitwa warajna. Konna ngawdu wkoll ir-rebbiegħa li konna qed nistennew bix-xenqa. Il-borra kienet qed idub billi tifforma qtar tal-kristall, nixxigħat u nixxigħat kienu jinfaqgħu bil-kaskati, u l-mergħat bla tarf kienu miksija bil-fjuri sofor ta 'Mejju. Aħbar; "gezimiz var..." Konna se niltaqgħu ma 'l-iskola tar-raħal ġirien f'post imsejjaħ Karagöl u niżviluppaw is-sentimenti u l-emozzjonijiet tagħna ta' ħbiberija, fratellanza u ħbiberija.
Ħejna għal din il-ġurnata għal jiem. Ommna sajru kete, pasti, pasti u bajd mgħolli. Konna ilna nimxu fi gruppi bil-qatet tal-ikel tagħna f’idejna minn filgħodu. Il-mogħdijiet wieqfa tal-mogħoż li konna tfixklu fihom kultant sparixxew fi xquq taʼ l-għargħar, xi drabi jkomplu permezz taʼ mergħat ħodor lush. Il-gwida tagħna kien iz-ziju Ali, il-gwardjan tar-raħal. Ġieli konna nimxu taħt dell ta’ sħaba tal-qoton, ġieli taħt ix-xemx li sparat il-vleġeġ sofor tagħha lejna bil-qawwa kollha tagħha. Konna mdorrijin b’din il-ħajja, ma dehret xejn diffiċli. Kieku ma kienx għar-riħ ħafifa, inkunu mxarrbin bl-għaraq. Mis-sema affumikat, li kienet tixbah koppla vjola bla tarf, ċajpir tal-għasafar, li jfakkar fis-sigħat tal-eternità li għaddew, imħallat mal-vuċijiet tat-tfal u rieku fuq l-għoljiet opposti. Avolja konna qed inħossuna bla kwiet, konna għajjenin ħafna. Il-gozz fuq l-ispalla kien qed isir dejjem aktar itqal. Għalija nnifsi:
“Nixtieq li nistrieħu ftit” Jien għidt.
Għalkemm kont qed ngħidha bil-kwiet ħafna, l-għalliema tal-klassi tiegħi żgur li semgħet għax tbissmet u wiċċha ferrieħa taħt xagħarha żebbuġ u kaboċċi sar roża:
– X’inhu Ragip, għajjien? staqsa.
-!!!
Ma stajtx nesprimi l-għeja tiegħi lil dan l-għalliem żagħżugħ, li kont inħobb u rrispettajtu ħafna, u li ġarrab ir-responsabbiltà ta’ tant studenti. Bejt rasi.
- “Biraz daha gayret! Tepenin başına bir çıkalım, oradan öte Karagöl'e kadar yol düzdür, yeniş, yokuş yoktur,” qal.
Saati tam bilmiyorum, bir müddet daha yokuş yukarı tırmandık. Trabzon lastiklerimin altında ezilen kar çiçekleri, çiğdemler içimi acıtsa da yürüyeceğim bir başka yol yoktu. Düşmemek, uçurumlardan yuvarlanmamak için tutunduğum çalılar, ayaklarımın bastığı yerden kopan irili ufaklı taşlar, kesek kesek topraklar dere aşağı yarışırcasına yuvarlanıyor, çıkarlertendenıklar ır; korkularından olsa gerek, sağa sola kaçışıyordu.
Meta wasal għal ġebla kbira ħafna, l-għalliem tiegħi ma nsietx u qal, b’referenza għalija:
- "Hawn il-kicker, guys!" qal.
Għad kien hemm borra fuq il-muntanji. Hekk kif inżilna, il-borra mċappsa ċediet għal mergħat aħdar żmerald. L-ilmijiet tas-silġ li jdubu ffurmaw meandri żgħar u nbidlu fi nixxigħat, li ngħaqdu aktar 'l isfel u nbidlu fi nixxigħat. Minfuħa mir-riħ tar-rebbiegħa li dejjem jonfoħ, fjuri sofor ta’ Mejju, tulipani, peprin selvaġġ, peprin u għelieqi twal ta’ uċuħ tar-raba’ kienu qed ixejjer ix-xellug u l-lemin f’whisper profond. Ħarist lejn l-għalliem tiegħi b’għajnejn timida u immedjatament waqa’ fuq blat. I rejlet dahru kontra l-korp mhux maħdum ħoxna tal-ġebel. It-tfal li rawni wkoll għaqqdu. Lill-persuna ħdejja:
- “Ħej, Aziz!”
- "Ma var?"
- "Huwa l-Id li tidher taħt dawk iċ-ċpar opposti?"
Aziz kien deskmate tiegħi. Tgħatti x-xemx b'idejk u tgħaxxaq għajnejk "fejn" Imbagħad iben zijuh, Yahya, wieġeb bil-mod u kunfidenti:
- “Ragıp, staqsini. Għamilt triq twila biex nagħmel ħbieb ma’ ħu Memet. Minn hawn dejjem jidher imsaħħab, dak id... Id...”
- “Għaliex huwa ċpar? Huwa wisq 'il bogħod?
- "Naturalment huwa 'l bogħod!"
- "Nerden biliyorsun?"
- “18 Martta babamla birlikte İd’in kurtuluşuna gitmiştik. Güreş vardı. Bardız’lı Nizam pehlivan, Cücürüs’lü Abbas pehlivan gelmişti. Onlar için gitmiştik. Atın terkisinde olsam da çok yorulmuştum, kıçım yara olmuştu..."
Yahya'nın öyle demesine elimizde olmadan gülüştük. O da kızdı haklı olarak:
- "X'hemm, x'għidna, ma tistax timmaniġġjah..."
Rajt li ppruvajt niddawwar il-kliem li kien se jikkawża riżentiment bla bżonn. Nippunta lejn il-ħofor li ma kontx konxju bihom sa dak iż-żmien:
- “Ħej guys, dawn x’inhuma? "Min ħaffer dawn it-toqob, ir-raħħala tagħna?"
- "Hayir!"
- “Int?…”
Yahya ħadlu rasu. Bil-mod, bħallikieku qed tgħid xi ħaġa sigrieta:
- “Din hija l-pożizzjoni. Huwa l-post fejn l-antenati Ottomani tagħna u l-Urus iġġieldu.” qal. Ma stajtx ma nġib ruħi flimkien u ma staqsejt xejn oħra. Il-kwistjoni kienet diġà magħluqa mingħajr aktar diskussjoni.
Serin bir rüzgâr, çiçek kokan baharın fısıltısını çoğaltarak esiyor, yanı başımızdaki koyu yeşil bir şemsiye gibi açılan süpürge otlarını tir tir titretiyordu. Köyümüzün bu yalçın ufuklu, bu boş, bu kayalık, bir tarafı, Karagöl’e giden bu ıssız yol, eskiden mevziymiş, birçok asker kemiklerinin, boş kovanların çıktığını herkes biliyorm; maalesef ben tesadüfen öğrenmiş oldum.
Kif għedt, twelidt f’raħal żgħir, norqod f’rokna imwarrba u sigrieta tal-pajjiż. Trabbejt nisma’ l-istejjer ta’ diqa ta’ kif ħallejna l-patrija ta’ l-antenati tagħna ta’ elf sena u emigrajna mill-oppressjoni ta’ l-okkupazzjoni Russa u l-banditi Armeni. Ma nafx jekk hux għalhekk li jien tant interessat li nirriċerka u nikteb dwar ġrajjiet storiċi.
In-nannu ta’ ħabib tiegħi kien wieħed mis-surġenti ta’ Halit Pasha, u qalli kif iġġieldu f’dawn il-pożizzjonijiet. It-traġedja ta’ missirijietna żgur li weġġgħetni għax għajnejja mtlew bid-dmugħ. Kulħadd kien imdejjaq ukoll. B’dawn is-sentimenti, qomna u ddejna madwar il-pożizzjonijiet. Kien bħallikieku qed ngħixu s-snin tal-gwerra. Buttuni tal-libsa militari, fliexken tal-aluminju mimlijin, buqari miksura, biċċiet tal-ħadid rusted ta 'oriġini mhux magħrufa, u casings vojta tal-balal dehru li kienu mxerrda bl-addoċċ hawn u hemm. Ħdejn dawn il-fdalijiet tal-gwerra, li wħud minnhom kienu mwaħħla fl-art, rajt balla li taqta’ bil-ponta tagħha biss toħroġ. Ridt nitgħawweġ u niġbor, imma ma stajtx noħroġ minn fejn kienet mwaħħla. I jinbarax madwaru b'biċċa fergħa niexfa. Meta għafast ftit aktar, ħareġ magazin intatt ta’ balal. Waqt li kont qed innaddaf il-platti tat-tafal, ġew għandi xi ftit mill-ħbieb tiegħi. Yahya tal-Chakimets:
- "Ara Ragıp, dak li sibt huwa bulit Urus."
- "Nerden biliyorsun?"
Ħa skartoċċ vojt mill-but:
- “İyice bak, Osmanlı kovanları böyle. Gövdeyle taban aynı kalınlıkta. Yalnız birleşme yerinde halka şeklinde bir çukurluk var. Rus kovanları da bulduğun şekilde. Fişeğin tabanı daha geniş. Osmanlı fişekleriyle Urus fişekleri arasındaki en mühim bir fark da; tabanlarındaki yazılardır. Çok rahat oknuyor, dikkatlice bak görürsün. Urus kovanlarında, bizim şimdiki kitablarımızda olanlara benzer harfler var, Osmanlı kovanlarının tabanındaysa Kur’an-i kerim harflerine benzer yazılar… Bana da Memmed dadaşım göstermişti, ikisi arasındaki bu farkındaki.”
- “Um, iva, huwa pjuttost differenti. Ok nifhem."
Onları ne mi yaptık? Akıl almaz bir cehalet numunesi sergiledik. Sağdan, soldan topladığımız çalı-çırpıyla bir ateş tutuşturduk ve bu original mermileri, alevlerin içine attık. Mısır patlaması gibi peş peşe patlamalarını seyrettik. Allahü teâlâ bizi büyük bir felaketten korudu. Şimdi aklıma geliyor da tüylerim diken diken oluyor.
Il-ġurnata tagħna kienet pjaċevoli u divertenti ħafna. Qrajna poeżiji, kellna kompetizzjonijiet, kilna u xrobna u għamilna ħbieb ġodda. Qatt ma tlift il-ħin. Ma kienx faċli li nħallu lill-ħbieb il-ġodda tagħna. Għidna addio, wegħedna li nerġgħu niltaqgħu kemm jista’ jkun malajr. Meta mort id-dar bil-ferħ, rajt li ommi u missieri kienu mdejqin ħafna. Kont kurjuż ħafna dwar dak li kien għaddej u ma stajt nistaqsi xejn lil ħadd. Inti taf, kif jgħidu; "Tħallix il-ferħ tiegħek fil-ġewwieni..." Hekk ġara lili wkoll. Imbagħad tgħallimt dan. Meta morna l-kampanja dakinhar, ġie spettur fir-raħal. Missieri wkoll; "Il-mistieden m'għandux jitħalla waħdu" dak “hos geldin” demek ve yemeye davet etmek için yanına gitmiş. Başında namaz takkesi varmış. Adam onu görünce küplere binmiş, bağırmış, çağırmış, çocuk azarlar gibi hakaretler etmiş:
"X'hemm fuq dik ir-ras, x'hemm fuq dik ir-ras?" Anke l-ġirien semgħuh jgħajjat b’leħnu. Kulħadd kien jibża’ u ma seta’ jgħid xejn. Ma tax ċans lil missieri jgħidlu li kien l-imam tar-raħal u li kien qed iħejji biex imur il-moskea. Minnufih għamel rapport.
“Ħalli nċempellek l-għassa tal-pulizija għada u nara!” diye tehdit ederek, yemeden içmeden çekip gitmiş. Annem ağlıyor, babam çaresiz. Öğretmenler duymuş olanları. Müfettişe yetişip elindeki şikâyet dilekçesini zar zor yırttırmışlar. Babam ve annem o hakareti hiç ama hiç unutmadılar, tabii ben de...
Ħsibt għal żmien twil b'moħħ it-tifel tiegħi. X’dritt ikollu spettur tal-edukazzjoni primarja f’raħal muntanjuż li jinsulenta, jhedded jew iċanfar lil persuna prominenti fir-raħal, l-imam? Fejn u kif kiseb din is-setgħa? Kif seta’ dan l-impjegat taċ-ċivil, li kien responsabbli biex isolvi l-problemi edukattivi, isib id-dmir tiegħu li jindaħal fil-ħidma tal-imam, u x’tip ta’ stat mentali kien dan? Anke llum, ma sibtx it-tweġibiet għal dawn il-mistoqsijiet li ma nistax nifhem. X'iktar?
Imbagħad studjajt ukoll u sirt spettur fl-edukazzjoni nazzjonali. Dan l-inċident dejjem jiġi f’moħħi. Ix-xogħol tar-raġel li insulenta lil missieri kien il-professjoni tiegħi meta kont żgħir, imma jien ma kont xejn bħal dak ir-raġel, u qatt ma kont inkun bħal dak ir-raġel... Jien għamilt minn kollox biex ma nkunx xi ħadd li jħares lejn il-qiegħ. soċjetà li ġej minnha.
Għadni ma nistax ninsa dak l-inċident, li ma nistax insolvih jew nagħti tifsira loġika, u t-trawma li kkaġunani. Issa nistaqsi: X’tagħmel lil dan ir-raġel kieku kont int?
Devamında, inşâallah, soğuk kış şartlarında nasıl okuduğumuzun ibretlik hikâyesi var...
Ikun fdat lil Allahu ta'ala.
