Il-Prim Ministru Tork Tayyip Erdogan għamel pass lejn l-estensjoni tal-poteri tiegħu nhar it-Tlieta wara li l-Partit AK fil-gvern tiegħu ppreżenta proposta lill-parlament biex titwaqqaf sistema presidenzjali.
Erdogan, li ddomina l-politika Torka minn meta l-partit tela’ fil-poter fl-2002, huwa meqjus b’mod wiesa’ li jrid jikkonsolida l-pożizzjoni tiegħu billi jsir il-kap tal-istat f’elezzjoni presidenzjali fl-2014.
Il-pjan ġibed kritika mill-oppożizzjoni, madankollu, b'politiku wieħed jgħid li jista 'jwassal lit-Turkija f'"dittatorjat skur".
Taħt is-sistema attwali, il-president huwa figura fil-biċċa l-kbira ċerimonjali. Il-Partit AK għandu l-għan li joħloq presidenza eżekuttiva fil-qafas ta’ kostituzzjoni ġdida li l-gvern jgħid li se tavvanza d-demokratizzazzjoni tat-Turkija.
Il-pjanijiet ta’ Erdogan se jkunu sfidati minn partiti oħra fil-parlament li jibżgħu li riforma bħal din se tagħtih wisq poter. Madankollu, il-Partit AK għandu maġġoranza kbira fil-parlament li jħallih f’pożizzjoni soda biex jimbotta r-riforma.
“Ippreżentajna miżura lill-uffiċċju tal-ispeaker parlamentari. F’dan hemm proposta tal-Partit AK dwar il-formazzjoni ta’ sistema presidenzjali,” qal id-Deputat Prim Ministru Bekir Bozdag, avukat ewlieni tar-riforma.
"Aħna naħsbu li huwa tajjeb li t-Turkija titmexxa għal sistema presidenzjali li tista' tistabbilixxi tmexxija b'saħħitha u toħloq stabbiltà aktar milli tilwim fis-snin li ġejjin," qal.
Il-mossa ħabtet ma’ tħabbira minn Erdogan li l-elezzjonijiet lokali se jkomplu f’Marzu 2014 kif skedat. Huwa abbanduna tentattiv biex iressaq il-vot 'il quddiem b'ħames xhur wara li naqas li jirbaħ biżżejjed appoġġ parlamentari għall-pjan.
Data aktar bikrija għall-elezzjonijiet lokali kienet tagħtih aktar ħin biex jipprepara għall-konkors presidenzjali fl-2014.
Skont il-proposta tal-AKP, il-president jaħtar ministri, li ma jkunux membri tal-parlament u ma jibqax ikun hemm mekkaniżmi parlamentari bħal voti ta’ fiduċja u mozzjonijiet ta’ ċensura, qal Bozdag.
Il-proposta, ippreżentata lill-parlament it-Tnejn filgħaxija, kienet mistennija li tintbagħat lil kummissjoni parlamentari tal-partiti kollha ffurmata wara l-elezzjoni tas-sena l-oħra biex taħdem fuq charter ġdid.
Il-partiti tal-Oppożizzjoni kienu ħarxa fil-kritika tagħhom.
“It-Turkija kienet tidħol f’dittatorjat mudlam,” qal Riza Turmen, deputat mill-oppożizzjoni tal-Partit Popolari Repubblikan.
“It-Turkija diġà tinsab f’din it-triq. Il-parlament mhux kapaċi jaqdi dmirijietu anke f'sistema parlamentari. Il-ġudikatura mhix indipendenti, l-istampa mhix ħielsa,” qal lil Reuters.
L-MHP nazzjonalista ċaħdet ukoll ċaqliq għal sistema presidenzjali, u appellat għat-tisħiħ tas-sistema parlamentari.
ERDOGAN "JITLEF IT-TAMA" FUQ KUNSENS
Il-Partit AK għad irid jispjega eżatt x’inhuma l-pjanijiet ta’ riforma tiegħu iżda Erdogan mistenni jfittex il-presidenza fil-vot tal-2014 peress li skont ir-regoli tal-partit ma jistax jerġa’ jikkontesta għal Prim Ministru meta jintemm il-mandat tiegħu fl-2015.
Ġie rrappurtat li qal nhar il-Ġimgħa li għadda li kien qed jitlef it-tama li jibni appoġġ bejn il-partiti għar-riformi kostituzzjonali iżda li kien determinat li jimbotta l-pjanijiet 'il quddiem.
Il-partit tiegħu b’għeruq Iżlamiċi, li għeleb lill-oppożizzjoni fi tliet elezzjonijiet parlamentari, ittrasforma lit-Turkija matul l-għaxar snin tagħha fil-gvern, u ħoloq prosperità bla preċedent u wassal għal militari sod sekulari.
Fil-kungress tal-partit tiegħu f’Settembru, Erdogan qal li se jsawwar kostituzzjoni li tagħti spinta lill-libertà politika u d-demokrazija biex tieħu post dik imfassla wara kolp ta’ stat militari tliet deċennji ilu.
Huwa stieden lill-partiti tal-oppożizzjoni għall-konsultazzjonijiet iżda l-avversarji jibżgħu li s-sistema l-ġdida tagħti wisq poter lil raġel li l-intolleranza tiegħu għad-dissens hija meqjusa bi tħassib dejjem akbar fit-Turkija u barra.
Mijiet ta’ attivisti, avukati, politiċi, uffiċjali militari u ġurnalisti qed jinżammu fuq akkużi li ppjanaw kontra l-gvern jew li appoġġaw militanti Kurdi illegali.
Ostaklu wieħed għall-ambizzjonijiet presidenzjali ta’ Erdogan jista’ jkun il-president attwali nnifsu.
Stħarriġ mill-istħarriġ Tork MetroPOLL f'Settembru wera li t-Torok jippreferu lill-karigatur Abdullah Gul bħala l-president li jmiss tagħhom.
Iż-żewġt irġiel, li ko-fundaw il-Partit AK fl-2001 iżda fit-teorija setgħu jiffaċċjaw lil xulxin fl-elezzjoni presidenzjali, kellhom dejjem aktar differenzi pubbliċi.
(Reuters)
