Il-ġimgħa li għaddiet, iċ-ċermen tal-Partit Popolari Repubblikan (CHP) tal-oppożizzjoni ewlenija tat-Turkija, Kemal Kılıçdaroğlu, ħeġġeġ lill-mexxej tal-Partit tal-Moviment Nazzjonalista (MHP) Devlet Bahçeli biex jitlob elezzjoni bikrija. Bahçeli ċaħad dak il-messaġġ bħala li “qed ordni delużjonali.”
Is-sejħa tal-kap ewlieni tal-oppożizzjoni għal elezzjoni bikrija ma sabetx ħafna appoġġ fl-arena politika tat-Turkija minħabba li l-arloġġi kollha f’Ankara huma stabbiliti għall-2023. Fin-nuqqas ta’ żvilupp straordinarju, il-pajjiż se jorganizza l-elezzjoni presidenzjali li jmiss fi tliet snin. Dik l-elezzjoni se tkompli tikkonsolida marka ġdida ta’ politika li tinvolvi s-sistema presidenzjali: sistema ta’ alleanzi elettorali.
Kuntrarjament għas-sistema parlamentari, il-presidenzjaliżmu jeħtieġ li l-partiti politiċi varji jiffurmaw alleanzi u koalizzjonijiet qabel jum l-elezzjoni u b’hekk jippermetti lill-votanti jagħżlu bejn dawk il-kampijiet. Fl-2018, il-Partit tal-Ġustizzja u l-Iżvilupp fil-gvern (il-Partit AK) u l-Partit tal-Moviment Nazzjonalista (MHP) iffurmaw l-Alleanza Popolari u approvaw flimkien l-offerta tal-President Recep Tayyip Erdoğan.
Is-CHP, flimkien mal-Partit it-Tajjeb (İP) u l-Partit Felicity (SP), ingħaqdu taħt l-Alleanza tan-Nazzjon. Billi naqas milli jinnomina kandidat konġunt għall-president, il-partit ewlieni tal-oppożizzjoni approva lil Muharrem İnce, filwaqt li ċ-chairperson tal-İP Meral Akşener ikkontesta l-elezzjoni separatament. Fl-aħħar, Erdoğan rebaħ it-tellieqa fuq il-biljett tal-Alleanza Popolari.
Wieħed mill-prodotti sekondarji ta’ din is-sistema ta’ alleanza elettorali huwa l-prevedibbiltà. Taħt is-sistema parlamentari, il-partiti politiċi kkontestaw l-elezzjonijiet waħedhom, biss biex jiffurmaw koalizzjonijiet ma' fazzjonijiet rivali, ħafna drabi fost oġġezzjonijiet mill-partitarji tagħhom stess. Bħala tali, l-arena politika mhux bilfors tirrifletti l-preferenzi tan-nies. Is-sistema presidenzjali indirizzat dik il-problema.
It-tieni, il-presidenzjaliżmu ta s-setgħa lill-partiti politiċi relattivament żgħar billi għamilhom aktar rilevanti fil-politika nazzjonali. Peress li s-sistema l-ġdida ta' gvern ħeġġet lill-partiti politiċi biex jissieħbu ma' oħrajn, movimenti akbar isibu ruħhom imġiegħla jirbħu fuq partiti marġinali sabiex jaqbżu l-limitu ta' 50%. Dan, imbagħad, iżid mal-importanza ta’ movimenti politiċi aktar dgħajfa. L-SP, fost l-oħrajn, irnexxielu jagħmel impatt notevoli fuq il-pjattaforma tal-Alleanza tan-Nazzjon qabel u minn wara l-elezzjonijiet tal-2018 – minkejja li rċieva inqas minn 1% tal-vot popolari.
Il-prospett ta' partiti marġinali li jkollhom xi rwol f'alleanzi elettorali futuri ħeġġet lil ċerti politiċi, li ġew imwarrba fil-partiti politiċi ewlenin tat-Turkija, biex iniedu l-movimenti tagħhom stess. Għalhekk iż-żieda riċenti fin-numru ta’ partiti madwar l-ispettru politiku.
L-eks Prim Ministru Ahmet Davutoğlu u l-eks Ministru tal-Finanzi Ali Babacan ħallew il-Partit AK, bit-tama li jsiru parti minn xi koalizzjoni akbar bħala msieħba żgħażagħ. Skont diversi stħarriġ tal-opinjoni, dawk il-movimenti jgawdu inqas appoġġ milli kien antiċipat inizjalment. Xorta waħda, iż-żewġ politiċi bi ħsiebhom iżommu l-karti tagħhom qrib is-sider - minkejja li flirt mal-Alleanza tan-Nazzjon immexxija mis-CHP.
Żviluppi simili qed iseħħu fi ħdan l-Alleanza tan-Nazzjon favur l-oppożizzjoni. It-trasformazzjoni ideoloġika perċepita tas-CHP tal-oppożizzjoni ewlenija – fl-isfond ta’ membri tal-partit li akkużaw lill-mexxejja tagħhom li qed jitbiegħdu mill-Kemaliżmu u ż-żieda ta’ politiċi tax-xellug estrem li problematizzaw il-wirt ta’ Mustafa Kemal Atatürk permezz tal-gradi – qanqlet skuntentizza fi ħdan l-organizzazzjoni tal-partit.
İnce, li ħarġet għall-president fl-2018, konsegwentement bdiet ribelljoni u ħa l-ewwel passi biex tniedi moviment ġdid. Filwaqt li wieħed iżomm f'moħħu li İnce, raġel iebes, mhux probabbli li jirbaħ fuq il-votanti tal-Alleanza Popolari, huwa ovvjament bi ħsiebu jidħol f'taħditiet mal-Alleanza tan-Nazzjon biex il-blokk tal-oppożizzjoni japprova l-kandidatura presidenzjali tiegħu fl-2023. Dak ix-xenarju jpoġġi lill-Alleanza tan-Nazzjon f' post diffiċli.
Skont is-sorsi, iċ-chairman tas-CHP ilu jfittex alternattivi u laħaq lil Babacan f’tentattiv biex iżomm lill-eks President u membru tal-Partit AK Abdullah Gül fit-tmexxija. Peress li Akşener preżumibbilment se toħroġ għall-kariga hija stess, kif għamlet fl-2018, il-koalizzjoni favur l-oppożizzjoni x'aktarx tesperjenza ċerti problemi. B'kuntrast, l-Alleanza Popolari diġà approvat l-offerta ta' Erdoğan għall-elezzjoni mill-ġdid.
Fl-istess ħin, huwa importanti li wieħed jinnota li İP ilu jesperjenza problemi simili ma 'weightweights disgruntled. Mhux inqas minn 15-il membru tal-caucus İP allegatament irribellaw kontra t-tmexxija tal-partit u għadu mhux ċar jekk humiex se jżommu madwar jew iniedu moviment indipendenti, simili għal İnce, taħt it-tmexxija t-tajba.
Fl-aħħar iżda mhux l-inqas, hemm żviluppi importanti li qed iseħħu fi ħdan il-Partit Demokratiku tal-Popli (HDP) – partit tax-xellug estrem b’rabtiet organiċi mal-organizzazzjoni terroristika, il-PKK.
Fl-isfond tal-attakki vjolenti tal-PKK u t-trażżin tat-Turkija fuq in-netwerks terroristiċi, HDP effettivament tilfet il-leġittimità kollha tagħha. Biex tgħaxxaq, dak il-partit ġie akkużat li rekluta membri fil-PKK u grupp ta’ ommijiet aggravati, li t-tfal tagħhom ingħaqdu mat-terroristi, ilhom xhur jipprotestaw barra l-kwartieri ġenerali tal-HDP f’Diyarbakır. Id-dimostranti jgħidu li wliedhom żaru l-uffiċċju provinċjali tal-HDP qabel ingħaqdu mal-PKK. Xi wħud minnhom ipparteċipaw f’atti ta’ terroriżmu u oħrajn minn dak iż-żmien inqatlu mill-forzi tas-sigurtà.
Fl-aħħar ġimgħat, l-awtoritajiet Torok arrestaw għadd ta’ mexxejja tal-HDP dwar il-qtil ta’ 50 persuna f’Ottubru 2015 – punt ta’ svolta fl-istorja tal-moviment. Fid-dawl ta’ dawk l-iżviluppi, diversi membri prominenti tal-partit, inklużi Altan Tan u Ayhan Bilgen, li huma stess kienu fil-mira ta’ operazzjonijiet reċenti ta’ kontra t-terroriżmu, ikkritikaw pubblikament lit-tmexxija tal-HDP talli naqset milli tbiegħed lill-partit tagħhom mit-terroriżmu tal-PKK.
Ir-repressjoni b'suċċess tat-Turkija fuq il-PKK ċaħħdet lill-HDP mis-salvagwardji tradizzjonali tagħha. Għadu mhux ċar jekk dik il-linja ta’ kritika tirriżultax fit-twaqqif ta’ moviment ġdid, demokratiku, leġittimu u mhux vjolenti, li jfittex li jirbaħ il-vot Kurd ukoll.
YAHYA BOSTAN
