AK ပါတီသည် ၎င်း၏ စတုတ္ထမြောက် ပါတီညီလာခံကို တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ကျင်းပခဲ့ရာ တူရကီမီဒီယာများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖော်ပြမှု တွေ့ရှိခဲ့သည်။
အစိုးရ၏ ၆၃ ရည်မှန်းချက်များ စာရင်းစာအုပ်ငယ်ကို ညီလာခံအတွင်း စာနယ်ဇင်းသမားများထံ ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ အဆိုပါစာအုပ်ငယ်သည် အလုပ်အကိုင်ဖန်တီးရေးနှင့် မသန်စွမ်းသူများ၏ လိုအပ်ချက်များကို နိုင်ငံရေး ပါတီများကို ပိတ်ပစ်ရန်နှင့် နိုင်ငံ ရေးပါတီများဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို ဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းရန် မဖြစ်နိုင်စေမည့် ဥပဒေအသစ်များအထိ ပြဿနာများစွာကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ အခြားရည်မှန်းချက်များတွင် စစ်တပ်ကို ပိုမိုပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိစေရန်၊ စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းရန် အခြေခံအဖြစ် အသုံးပြုသည့် ဥပဒေများကို ဖယ်ရှားရေး၊ တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ စည်းလုံးညီညွတ်မှုရရှိစေရန် [တူရကီတွင် သီးခြားအရပ်သားနှင့် စစ်ဘက်တရားစီရင်ရေးစနစ်ရှိသောကြောင့်]၊ စစ်ကျောင်းများတွင် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းကို ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း၊ လုံခြုံရေးဝန်ဆောင်မှုများကို ပေးဆောင်သော အရပ်သားဖွဲ့စည်းပုံအဖြစ် ရဲတပ်ဖွဲ.
Şehir တက္ကသိုလ်မှ လူမှုဗေဒပညာရှင်နှင့် ကထိကတစ်ဦးဖြစ်သူ Ferhat Kentel ၏ အဆိုအရ အရပ်ဘက်-စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေး ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်ရန် လိုအပ်သည့် အစိတ်အပိုင်းနှစ်ရပ်ရှိပြီး တစ်ခုမှာ တရားစီရင်ရေး၊ ဗျူရိုကရေစီ အဆင့်များနှင့် ပတ်သက်ပြီး ကျန်တစ်ခုမှာ စိတ်ဓာတ်ပြောင်းလဲမှုကို စိုးရိမ်နေပါသည်။
စစ်တပ်ကို အရပ်သားထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ယူဆောင်သွားမည့် AK ပါတီ၏ တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ ခြေလှမ်းများကို ကြိုဆိုသော်လည်း စစ်တပ်အပေါ် ပြည်သူများ၏ သဘောထားအမြင်ကို ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းသင့်ကြောင်း၊ ၎င်းသည် အင်စတီကျူးရှင်းအား သာလွန်၍ မထိတွေ့နိုင်သော အခွင့်အာဏာကို ပေးအပ်ထားသည့် စစ်တပ်ကို ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းသင့်ကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
"ကျွန်ုပ်တို့သည် နတ်ဘုရားဖြစ်ခြင်းကို TSK အား Peygamber Ocağı [ပရောဖက်များ၏နှလုံးသားများ] ကဲ့သို့ မသတ်မှတ်သင့်တော့ပါ။ သူတို့ကို နှိမ့်ချပြီး သူတို့ရဲ့အလုပ်တွေကိုပဲ လုပ်တတ်ဖို့ သင်ပေးဖို့လိုတယ်” ဟု ဝန်ကြီးချုပ် Recep Tayyip Erdoğan ၏ မကြာသေးမီက ပြောကြားချက်များအား ရည်ညွှန်းပြီး TSK အား Peygamber Ocağı အဖြစ် မြင်သည်ဟု Kentel က Sunday's Zaman သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
စစ်တပ်နှင့် အရပ်ဘက် အာဏာပိုင်တို့ကြား ဆက်ဆံရေးသည် စစ်တပ်၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးကို စိတ်ဝင်စားမှုတို့ကြောင့် တူရကီတွင် အမြဲတမ်း ပြဿနာတက်နေသည်။ စစ်အစိုးရ၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ဖူးသော TSK သည် တူရကီသမ္မတနိုင်ငံသမိုင်းတစ်လျှောက် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အစိုးရများစွာကို ဖြုတ်ချခဲ့သည်။ AK ပါတီ အစိုးရ အာဏာရ 2002 ခုနှစ်မှစပြီး စစ်တပ်၏ အာဏာကို ချုပ်ကိုင်ရန် တဖြည်းဖြည်း ခြေလှမ်းများ လှမ်းလာကာ စစ်တန်းလျားများဆီသို့ ပြန်ပို့ကာ နိုင်ငံတော်၏ လုံခြုံရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေပါသည်။
Star daily ၏ ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်လည်းဖြစ်သည့် ပရော်ဖက်ဆာ Eser Karakaş က ၎င်းသည် AK ပါတီ၏ ကတိများကို အကောင်းမြင်စိတ်ဖြင့် ရှုမြင်သူမျိုးဖြစ်ကြောင်း Sunday's Zaman သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အရပ်ဘက်-စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေးကို အမှန်တကယ် ပုံမှန်ဖြစ်စေရန် အစိုးရအနေဖြင့် အဓိက လုပ်ဆောင်ရမည့် ခြေလှမ်းများ ရှိနေသည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
AK ပါတီသည် ၎င်း၏ ၁၀ နှစ်တာကာလအတွင်း အရပ်ဘက်-စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေးကို ပုံမှန်ဖြစ်စေရန် လက်တွေ့တွင် အရေးကြီးသော ခြေလှမ်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း ယင်းအကျိုးသက်ရောက်မှုအတွက် ဥပဒေရေးဆွဲရာတွင် အနည်းငယ်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
Karakaş ၏အဆိုအရ၊ အစိုးရမှလုပ်ဆောင်ရန်လိုအပ်သောအချက် ၆၃ ချက်စာရင်းတွင်မပါဝင်သည့်အဓိကခြေလှမ်းများထဲမှတစ်ခုမှာဗိုလ်ချုပ် ၀ န်ထမ်းများကိုကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ခံဖြစ်စေရန်အတွက်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၁၁၇ ကိုပြင်ဆင်ရန်ဖြစ်သည်။ စစ်ဦးစီးချုပ်သည် လက်ရှိတွင် တူရကီဝန်ကြီးချုပ်အား ဖြေကြားပေးသည်။
Karakaş မှ အကြံပြုထားသော နောက်ထပ်ခြေလှမ်းတစ်ခုမှာ MGK ဆုံးဖြတ်ချက်များကို အစိုးရ၏အတည်ပြုချက်နှင့် ချိတ်ဆက်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ 118 (အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီ၊ [MGK]) အား ပြင်ဆင်ရန် အလေးထားဆောင်ရွက်လျက်ရှိပြီး ၎င်း၏အခြားအကြံပြုချက်မှာ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ 108 ကို ပြင်ဆင်ရန် သက်ဆိုင်သည်။ တူရကီလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ (TSK) ကိုစစ်ဆေးရန်နိုင်ငံတော်စာရင်းစစ်အဖွဲ့အစည်း (DDK)။
"တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင်ဟာ အမှီအခိုကင်းတာကြောင့် DDK ရဲ့ တရားစီရင်ရေးကို စစ်ဆေးဖို့ မစွမ်းဆောင်နိုင်တာကို နားလည်ပါတယ်၊ ဒါပေမယ့် သမ္မတနဲ့ ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ ဒီအဖွဲ့အစည်းက TSK ကို ဘာကြောင့် မစစ်ဆေးနိုင်တာလဲ" လို့ Sunday's Zaman ကို ပြောကြားခဲ့ပြီး တရားရုံးက ငွေစာရင်းရှင်းတမ်းလုပ်သင့်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ TSK ၏ဘဏ္ဍာရေးလှုပ်ရှားမှုများကိုစစ်ဆေးရန်ခွင့်ပြုသည်။
တူရကီတွင် စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ စစ်ဆေးခြင်း မရှိခြင်းကိုလည်း EU က ဝေဖန်ခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က အစိုးရသည် တရားရုံး၏ ကြီးကြပ်မှုတွင် စစ်အသုံးစရိတ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် တရားရုံး၏ ငွေစာရင်းဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဥပဒေကြမ်း၏ နောက်ဆုံးမိနစ်တွင် ပြုပြင်မွမ်းမံမှုနှင့်အတူ၊ စစ်အသုံးစရိတ်၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းကို တရားရုံး၏ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်မှ ထပ်မံ ဖယ်ထုတ်လိုက်သောကြောင့် လူအများ၏ ဝေဖန်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
တူရကီနိုင်ငံရှိ အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီပြဿနာများကို အထူးပြုသည့် အစ္စတန်ဘူလ် Şehir တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ Ümit Cizre က ပုံမှန်ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးအတွက် လိုအပ်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစာရင်းမှာ ရှည်လျားပြီး ကဏ္ဍပေါင်းစုံနီးပါး၏ ဥပဒေနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများ ပါဝင်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဖွဲ့အစည်းများ။
"စတင်ရန် အထူးခြားဆုံးနှင့် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းမှာ တပ်မတော်နှင့် လုံခြုံရေးမူဝါဒများကို ရေးဆွဲရန်နှင့် စီမံခန့်ခွဲရန် လုံလောက်သော အရည်အချင်းပြည့်မီသော အရပ်သားအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ဖန်တီးရန် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို ပြန်လည်မွမ်းမံပြင်ဆင်ခြင်းမှာ ၎င်း၏ စစ်ရေးဗျူဟာများနှင့် ပတ်သက်၍ 'နိုင်ငံရေး' ဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားချက်များကို ပေးဆောင်ရန်ဖြစ်ကြောင်း Cizre က ပြောကြားခဲ့သည်။
(ယနေ့ ဇမန်)
