အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ အထင်ကရ ဒေသဆိုင်ရာ အင်အားကြီး နှစ်နိုင်ငံသည် လုံးလုံးလျားလျား ကွဲပြားသော အကြောင်းပြချက်များဖြင့် ယခုသီတင်းပတ်တွင် ခေါင်းကြီးပိုင်းများ ထုတ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ဤအစိတ်အပိုင်းတွင် ဝါရှင်တန်၏ အထင်ရှားဆုံး ရန်သူဖြစ်သည့် အီရန်သည် အီရန်နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်မှ နုတ်ထွက်ပြီးနောက် Trump အစိုးရက ချမှတ်ခဲ့သော စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှု ဒုတိယလှိုင်းနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝါရှင်တန်၏ အနီးကပ်ဆုံးမဟာမိတ်ဖြစ်သည့် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံသည် ယီမင်တွင် အရပ်သားသေဆုံးမှုများ မြင့်မားခြင်း၊ ကာတာပိတ်ဆို့အရေးယူမှုနှင့် လက်ဘနွန်ပြည်တွင်းရေးတွင် ဆော်ဒီဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းတို့ကြောင့် အမေရိကန်မီဒီယာများနှင့် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်တို့မှ ဝေဖန်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသောကြောင့် အလားတူ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုများ ထွက်ပေါ်လာမည့် အလားအလာကြောင့် ခြောက်ခြားလျက်ရှိသည်။ ရယ်စရာကောင်းတာက နိုင်ငံနှစ်ခုစလုံးဟာ အစ္စရေးနဲ့အတူ အာရပ်နွေဦးရဲ့ ရှုံးနိမ့်မှုရဲ့ အဓိကအကျိုးခံစားခွင့်ရသူတွေထဲမှာ ပါဝင်ပါတယ်။
မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း တီဟီရန်သည် ဆီးရီးယားနှင့် အခြားနေရာများတွင် မငြိမ်မသက်မှုများနှင့် ပဋိပက္ခများကို မီးထိုးရန်အတွက် ပြည်သူ့စစ်အများအပြားကို ဒေသတွင်းသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ရီယာ့ဒ်သည် အီဂျစ်တွင် ၂၀၁၃ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုအတွင်း တန်ပြန်တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များကို ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး လူထုသဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နှိမ်နင်းရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဆော်ဒီတို့သည် အီရန်ကို ဆန့်ကျင်သည့် ဒေသဆိုင်ရာ အမိန့်အသစ်ကို ဖန်တီးရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။
အာရပ်-အစ္စရေး အစုအဖွဲ့ကို ချုပ်ကိုင်ရန် အမေရိကန်က ဖွဲ့စည်းထားသည့် ချဲ့ထွင်ရေးအာဏာရှင် အီရန်သည် ပြဿနာအချို့နှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ကို လုံး၀ မမျှော်လင့်ထားပေ။ သို့သော် အမေရိကန်သမ္မတ Donald Trump မိသားစုနှင့် ရင်းနှီးသောဆက်ဆံရေးကိုနှစ်သက်သော ဆော်ဒီအိမ်ရှေ့မင်းသား Mohammed bin Salman (ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်လူသိများသော MBS) သည် ၎င်း၏ရည်မှန်းချက်ကြီးသောမူဝါဒများကို ရှောင်လွှဲ၍မရကြောင်း မည်သူမျှ အလေးအနက်မတွေးခဲ့ကြပေ။ တကယ်တော့၊ MBS ဟာ Abu Dhabi ရဲ့ အိမ်ရှေ့မင်းသား Mohammad bin Zayed နဲ့ သူ့ရဲ့ပူးတွဲအစီအစဉ်တွေကြောင့် MBS ဟာ အာရပ်ကမ္ဘာရဲ့ ခေါင်းဆောင်အသစ် ဖြစ်လာမှာ သေချာပါတယ်။
ဆော်ဒီလွှတ်တော်အတွင်း ၎င်း၏ပြိုင်ဘက်များကို ဖယ်ရှားပြီးနောက် MBS သည် Jamal Khashoggi လုပ်ကြံခံရသည်အထိ ဆော်ဒီအာရေးဗီးယားတွင် လာမည့် လေးငါးဆယ်စုနှစ်အထိ ရိုက်ချက်ပေးမည့်သူအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်မြင်တွေ့ရသည်။ ဆော်ဒီအိမ်ရှေ့မင်းသားသည် ဆော်ဒီသတင်းထောက်အား သတ်ဖြတ်မှုအတွက် အမိန့်ပေးခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ MBS ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ မင်းသား Ahmad bin Abdul Aziz မှ ဆော်ဒီအာရေဗျသို့ ပြန်သွားရန် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် နိုင်ငံ၏ လက်ရှိ အိမ်ရှေ့မင်းသားအတွက် အဆုံးအစဟု အချို့က ယုံကြည်ကြသည်။ လောဘကြီးသူ MBS သည် ခါးသီးသောအဆုံးအထိ တိုက်ပွဲဝင်မည်ဖြစ်ကြောင်း အခြားသူများက သတိပေးသည်။
Khashoggi လူသတ်မှုကို ဖော်ထုတ်ခြင်းသည် ဆော်ဒီအာရေးဗီးယား၏ ဒေသတွင်း ခေါင်းဆောင်မှု ပန်းတိုင်အတွက် ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဖွဲ့ဝင် 15 ဦးပါ ဆော်ဒီလူသတ်အဖွဲ့လက်ချက်ဖြင့် ဂျာနယ်လစ်တစ်ဦးအား ရိုင်းစိုင်းစွာ ကွပ်မျက်ခြင်းသည် MBS ၏ဂုဏ်သိက္ခာကို ညှိုးနွမ်းစေရုံသာမက ၎င်း၏ဒေသဆိုင်ရာမူဝါဒများကိုပါ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်စေခဲ့သည်။ ထို့အပြင်၊ Jamal Khashoggi ၏လူသတ်မှုသည် MBS ၏အဓိကထောက်ခံသူများ၏တရားဝင်ဖြစ်မှုကို Trump အစိုးရက အခိုင်အမာအရေးယူရန်ပျက်ကွက်ခြင်းနှင့် United Arab Emirates (UAE) အိမ်ရှေ့မင်းသား၏သွေးထွက်သံယိုစွပ်စွဲချက်များနှင့်ပတ်သက်သည့် ကောလာဟလများကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ MBS ၏အဓိကထောက်ခံသူများ၏တရားဝင်မှုကို မေးခွန်းထုတ်စရာဖြစ်ခဲ့သည်။
မကြာသေးမီက The American Conservative အတွက် “The Other Murderous Gulf Monarchy” ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော Daniel Depetris နှင့် Richard Sokolsky တို့သည် ယီမင်ရှိ အရပ်သားများ၊ ဆေးရုံများ၊ ကျောင်းများ၊ ဈေးများနှင့် ပုဂ္ဂလိကနေအိမ်များကို ပစ်မှတ်ထားသည့် Emirati စစ်ရေးစစ်ဆင်ရေးများ၏ ရှည်လျားသောစာရင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ မွတ်ဆလင်ညီအကိုတော်များအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်များကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရန် အငြိမ်းစားယူအက်စ် အထူးတပ်ဖွဲ့မှ စစ်သားများကို UAE အား ငှားရမ်းခဲ့ကြောင်း စာရေးသူက စွပ်စွဲခဲ့ပြီး လစ်ဗျားရှိ ခါလီဖာဟက်ဖ်တာအား စစ်ရေးအကူအညီပေးရန် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို အဘူဒါဘီ ချိုးဖောက်ကြောင်း ရှင်းပြခဲ့သည်။
Abu Dhabi က Riyadh ထက် ပိုကောင်းတဲ့ ဂိမ်းကို ကစားတယ်ဆိုတာ ရှင်းပါတယ်။ နောက်ဆုံးတော့၊ Khashoggi နဲ့တူတဲ့ အခြေအနေမျိုးမှာ သူတို့ လက်နီမဖမ်းမိသေးဘူး။
ဆော်ဒီအာရေးဗီးယားနှင့် အီရန်တို့ သည် တူရကီ၏ အနီးနားရှိ လောဘကြီးသော သရုပ်ဆောင် နှစ်ဦး သည် ဆိုးရွားသော ပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင် နေကြရသည်။ ဝါရှင်တန်သည် တီဟီရန်တွင် အစိုးရ အပြောင်းအလဲကို စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ဒဏ်ခတ်မှုဖြင့် လွယ်ကူချောမွေ့စွာ ပံ့ပိုးပေးနေသည့်ပုံရှိသည်။ မူလာများ ထွက်ခွာရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိသဖြင့် အမေရိကန်၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် အီရန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် စတင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ဆော်ဒီအိမ်ရှေ့မင်းသား၏ အနာဂတ်သည် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ ဆော်ဒီအာရေဗျနှင့် ရင်းနှီးသူများကလည်း MBS သည် အာဏာစွန့်ခြင်းထက် ၎င်း၏ဆွေမျိုးများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်းထက် ပိုကောင်းသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ရှေ့ဆက်ပြီး တီဟီရန်နှင့် ရီယာ့ဒ်တို့သည် ရည်မှန်းချက်ကြီးသော အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းမှ ပြုလုပ်သော မူဝါဒဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီရမည်ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများ၏ နောက်ခံကို ဆန့်ကျင်၍ ဒေသတွင်း၏ ပိုဆိုးယုတ်သော ကစားသမားများဖြစ်သည့် UAE နှင့် အစ္စရေးတို့သည် အမှတ်များ ဆက်လက်ရရှိနေသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ လူဦးရေစာရင်းနှင့် လူကြိုက်များသော တောင်းဆိုချက်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမပြုသော ရည်မှန်းချက်ကြီးသော ပရောဂျက်များအားလုံးသည် ကျရှုံးရန် အကျုံးဝင်ပါသည်။
Burhanettin Duran
