Salehi သည် တနင်္လာနေ့တွင် နယူးယောက်စီးတီးရှိ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကောင်စီရုံးချုပ်၌ မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အနောက်အုပ်စု၏ အစ္စလာမ်မုန်းတီးရေး နှင့် အီရန်ဆန့်ကျင်ရေး ရပ်တည်ချက်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့ပြီး ဒေသတွင်း ပင်လယ်ပြင် ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ပေါ်လာချိန်တွင် အကြောက်တရား လှုပ်ရှားမှုကို လုပ်ဆောင်နေသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
Salehi သည် 2010 ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သော အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်အာဖရိကဒေသရှိ နိုင်ငံအများအပြားတွင် တော်လှန်ရေးများနှင့် ဆက်တိုက်အုံကြွမှုများကို ရည်ညွှန်းနေပါသည်။
“တကယ်တော့၊ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ကမ္ဘာ့အဆင့်မှာ ပင်လယ်ရေကြောင်း ပြောင်းလဲမှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်… ဒါပေမယ့် အနောက်နဲ့ အမေရိကန်မှာ ဆက်တိုက်ဆိုသလို မွတ်စလင်ဆန့်ကျင်ရေးနဲ့ အီရန်ဆန့်ကျင်ရေး ဇာတ်ကြောင်းက အတော်လေးကို အံသြစရာပါပဲ” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
“ကြောက်ရွံ့သောစက်မှုလုပ်ငန်း” သည် အီရန်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို နိုင်ငံအချို့က နားလည်မှုမရအောင် တားဆီးထားကြောင်း၊ နိုင်ငံအချို့သည် တီဟီရန်၏ ငြိမ်းချမ်းသောနျူကလီးယားစွမ်းအင်အစီအစဉ်ကို တီဟီရန်အပေါ် အခြေအမြစ်မရှိသော စွပ်စွဲမှုများကို အဆင့်မြှင့်တင်ရန် အကြောင်းပြချက်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ၎င်းက ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့သည်။
“အနောက်နိုင်ငံမှ မွတ်စလင်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် အီရန်ဆန့်ကျင်ရေးဇာတ်ကြောင်းများ] သည် အီရန်အပေါ် ခံယူချက်နှင့် မြေပြင်ပေါ်ရှိ ၎င်း၏အဖြစ်မှန်များကြားတွင် ပင်လယ်ကွေ့တစ်ခုကို ဖန်တီးနေသည်။ အီရန်သည် ဒေသတွင်း စိန်ခေါ်မှုများနှင့် အကျပ်အတည်းများအားလုံးအတွက် အဖြေ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်” ဟု Salehi က ပြောကြားခဲ့သည်။
“သူတို့က အီရန်ကို ဒေသတွင်း ပြဿနာအဖြစ် ပုံဖော်ဖို့ ကြိုးစားနေပါတယ်။ [ဒါပေမယ့်] ကြေညာချက်တွေနဲ့ ဆန့်ကျင်ပြီး အီရန်ဟာ ဒေသတွင်း လုံခြုံရေး၊ တည်ငြိမ်ရေးနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးရဲ့ သံယောဇဉ်ပါပဲ” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
ပိုမိုလုံခြုံပြီး တည်ငြိမ်သော ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏အိမ်နီးချင်းများအားလုံးနှင့် လက်တွဲလုပ်ဆောင်ခြင်းသည် အီရန်၏မူဝါဒဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့သည်။
"အီရန်သည် ဤရေထွက်ပေါက်တွင် လုံခြုံရေး အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊ အီရန်သည် ဒေသတွင်း လုံခြုံရေး ပံ့ပိုးပေးသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်၊ ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အီရန်၏ အတုအယောင် ခြိမ်းခြောက်မှုအပေါ် အခြေခံသည့် ဒေသတွင်း ပြင်ပ အငြင်းပွားမှုများ အားလုံးသည် ပျက်ကွက်သွားမည်ဖြစ်သည်။"
Salehi က အီရန်နျူကလီးယား စွမ်းအင်အစီအစဉ်၏ ငြိမ်းချမ်းသော သဘောသဘာဝကို ထောက်ပြပြီး “ပြီးခဲ့သော ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ကျွန်ုပ်တို့ အီရန်နိုင်ငံသားများသည် စစ်ပွဲမဆင်နွှဲခဲ့ကြသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံအား ဇွဲလုံ့လဖြင့် ကာကွယ်ခဲ့ပြီး နည်းလမ်းပေါင်းစုံဖြင့် ပြုလုပ်သွားမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း မည်သည့်အကြောင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်စေ အီရန်ကို တိုက်ခိုက်သည့် ထုတ်ပြန်ချက်သည် ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးကို ဆန့်ကျင်ပါသည်။”
“အီရန်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်း” ဟူသော စကားစုသည် အစ္စရေးနိုင်ငံ၏ အထောက်အထားနှင့် လုံခြုံရေး အကျပ်အတည်းကို တုံ့ပြန်မှုဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်း နိုင်ငံရေး သုံးစွဲမှုအတွက် လုံးဝဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။
“စစ်ပွဲဒရမ်ရိုက်သူတွေဖြစ်တဲ့ အစ္စရေး အုပ်ချုပ်သူ မျိုးနွယ်စုက နိုင်ငံရေး အမြတ်အစွန်းနဲ့ ကစားပွဲအားလုံးအတွက် အီရန်နျူကလီးယား ခြိမ်းခြောက်မှုရဲ့ အကြောင်းပြချက်ကို အသုံးပြုပါတယ်” ဟု Salehi က ပြောကြားခဲ့သည်။
"NPT ၏အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအနေဖြင့် အီရန်သည် နိုင်ငံတကာ အဏုမြူစွမ်းအင်အေဂျင်စီနှင့် လက်တွဲလုပ်ဆောင်နေပြီး 5+1 (ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင်ငါးနိုင်ငံနှင့် ဂျာမနီ) တို့နှင့် ညှိနှိုင်းနေသည်။ သို့သော်လည်း အစ္စရေးသည် NPT အပါအဝင် မည်သည့်လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးသဘောတူစာချုပ်မှ အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်ကြောင်း၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ ကင်းစင်ရေးဇုန်ကို ကြေညာရန် အဓိကအဟန့်အတားဖြစ်ကြောင်း အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက ပြောကြားခဲ့သည်။
“အစ္စရေး… သည် ဒေသတွင်း မတည်မငြိမ်မှုနှင့် မလုံခြုံမှု၏ အရေးပါဆုံး အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး၊ အမေရိကန် အရှေ့အလယ်ပိုင်း မူဝါဒများအတွက် အမှန်တကယ် တာဝန်ရှိသည်” ဟု Salehi က မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။
အမေရိကန်၊ အစ္စရေးနှင့် ၎င်းတို့၏ မဟာမိတ်အချို့က အီရန်သည် ၎င်း၏နျူကလီးယားစွမ်းအင်အစီအစဉ်တွင် စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကို လိုက်လျှောက်နေသည်ဟု စွပ်စွဲထားသည်။
သို့သော်လည်း အီရန်သည် နျူကလီးယား မပြန့်ပွားရေး စာချုပ် (NPT) တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး လောင်စာထုတ်လုပ်ရန် ယူရေနီယံ သန့်စင်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။
နိုင်ငံတကာ အဏုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီသည် အီရန်၏ နျူကလီးယား စက်ရုံများကို အများအပြား စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း အီရန်၏ အရပ်ဘက် နျူကလီးယား အစီအစဉ်သည် နျူလက်နက် ထုတ်လုပ်ရေးသို့ လမ်းကြောင်းပြောင်းသွားကြောင်း ပြသသည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ မတွေ့ရှိခဲ့ပေ။
ဆီးရီးယားတွင် လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော မငြိမ်မသက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ Salehi က "ဆီးရီးယားမှာ တည်ငြိမ်ရေးအတွက် အစိုးရ အပါအဝင် ပါတီအားလုံးရဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုဟာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တယ်။ အလျင်စလို နိုင်ငံရေးနဲ့ ပြည်ပက ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုတွေက အခြေအနေကို ပိုဆိုးရွားစေပြီး သွေးထွက်သံယိုနဲ့ အပြစ်မဲ့ ပြည်သူတွေကို သတ်ဖြတ်မှုတွေ ပိုဖြစ်စေပါတယ်။ ဆီးရီးယား အကျပ်အတည်းဟာ နိုင်ငံရေးအရ ဖြေရှင်းချက်တစ်ခု၊ စစ်ရေးအရ သက်ရောက်မှုရှိမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ကျွန်ုပ်တို့ ယုံကြည်ပါတယ်။ ဒေသတွင်း နိုင်ငံရေး ပဏာမခြေလှမ်းတွေကို အီရန်က ထောက်ခံတဲ့ အကြောင်းရင်းပါ။”
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကောင်စီသည် အမေရိကန်၏ အကျိုးအမြတ်မယူသော၊ ဘက်မလိုက်သော အဖွဲ့ဝင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒနှင့် နိုင်ငံတကာရေးရာများကို အထူးပြုပါသည်။ ၎င်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သြဇာအရှိဆုံး နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ တွေးခေါ်ပညာရှင်ဟု ယူဆရသည်။
(စာနယ်ဇင်း တီဗီ)
