အီရန်နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်- တူရကီအမြင်

တူရကီ သမ္မတ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Ibrahim Kalın က “အီရန်နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်မှ အမေရိကန်နုတ်ထွက်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် စိုးရိမ်စရာဖြစ်သည်။"။

သမ္မတအိမ်တော်တွင် ပြုလုပ်သည့် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် သမ္မတပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Kalın က "ယခုအခါ အီရန်နှင့်နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်မှ အမေရိကန်သည် တစ်ဖက်သတ် နုတ်ထွက်ခြင်းနှင့်အတူ အခြေအနေသစ်တစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ယမန်နေ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ကျွန်ုပ်တို့ သတိပြုမိခဲ့သည့်အတိုင်း ဤသဘောတူညီချက်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် လိုလားပါသည်။ သဘောတူညီချက်မှ အမေရိကန်၏ တစ်ဖက်သတ်နှုတ်ထွက်မှုသည် စိုးရိမ်စရာဖြစ်သည်။ ဒေသတွင်း တင်းမာမှုများနှင့် တင်းမာမှုအသစ်များဆီသို့ ဦးတည်သွားနိုင်သည်။"

ဒုတိယ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးနှင့် သံအမတ်ကြီး İbrahim Kalın ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူသည် သမ္မတအိမ်တော်တွင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Kalın က ပြောသည်။

“အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းတွေကို ဆန့်ကျင်တဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ပြတ်ပြတ်သားသား ရပ်တည်ချက်ကတော့ ဆက်လက်ရှိနေမှာပါ”

အထူးသဖြင့် ပြီးခဲ့သည့်နှစ်များအတွင်း ကျွန်ုပ်တို့သည် အလွန်ထိရောက်သော အကြမ်းဖက်မှုကို တိုက်ဖျက်ရန် လုပ်ဆောင်နေပါသည်။ ပြည်တွင်းပြည်ပ ခြိမ်းခြောက်မှုများအပြင် ဒေသတွင်းမှ ပေါက်ဖွားလာသော ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် PKK၊ YPG၊ PYD၊ DAESH၊ Al Qaeda၊ FETO နှင့် DHKP-C စသည့် အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းများအား ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားစွာ တိုက်ဖျက်သွားမည်။

ဤကိစ္စနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျွန်ုပ်တို့၏သံလွင်ဘဏ်ခွဲစစ်ဆင်ရေးသည် Afrin ဒေသတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ထူထောင်ထားသည်။ အဲဒီဒေသက ပေါက်ဖွားလာတဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေဟာ အခုအချိန်အထိ လုံး၀ ပျက်ဆီးသွားပြီ။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် အမြဲတမ်းသတိပေးချက်တွင် ရှိနေပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့၊ ထောက်လှမ်းရေး၊ ရဲတပ်ဖွဲနှင့် ကျေးရွာအစောင့်များသည် တူရကီ၏ပြည်တွင်းနှင့်ပြည်ပလုံခြုံရေးအတွက် အကြိတ်အနယ် ကြိုးပမ်းနေကြပါသည်။

"တူရကီစစ်တပ်သည် IDLIB တွင်စောင့်ကြည့်ရေးပို့စ် ၁၂ ခုကိုတည်ဆောက်နေသည်"

အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည့် ဧရိယာဖြစ်သည့် Idlib တွင် တူရကီစစ်တပ်က စောင့်ကြည့်ရေးစခန်း ၁၂ ခု ထူထောင်ထားသည်။ ၁၀^th ၎င်းတို့အနက်မှ ယခုအချိန်အထိ တပ်ဆင်ထားပြီးဖြစ်သည်။ Idlib တွင် အခက်ကြုံနေရသော လူ 2.5 သန်းကျော်အတွက်နှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ကိုယ်ပိုင်လုံခြုံရေးအတွက် ဤအချက်သည် အထူးအရေးကြီးပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ သက်ဆိုင်ရာ တပ်ဖွဲ့များသည် ဤကိစ္စရပ်အတွက် လိုအပ်သော လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျှက်ရှိပါသည်။ အကြမ်းဖက်မှုကို အထိရောက်ဆုံးနည်းဖြင့် လာမည့်ကာလတွင် ဆက်လက်တိုက်ဖျက်မည်ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အကြောင်းအရာတချို့ကိုလည်း တင်ပြချင်ပါတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ တက်ကြွပြီး တက်ကြွသော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ သင်တွေ့မြင်ခဲ့သည့်အတိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ပြီးခဲ့သည့် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း ကျွန်ုပ်တို့တွင် အလွန်ပြင်းထန်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ အသွားအလာရှိသည်။

သမ္မတ Ilham Aliyev သည် အဇာဘိုင်ဂျန်တွင် ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ဧပြီလ ၂၄ ရက်မှ ၂၅ ရက်အထိ တူရကီနိုင်ငံသို့ ၎င်း၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံခြားခရီးစဉ်ကို သွားရောက်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ရှေးခေတ် ညီအစ်ကိုအသင်းအပင်းနှင့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှုအပြင် သမိုင်းဝင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံမှုများနှင့် နှစ်နိုင်ငံကြား နိုင်ငံရေးမဟာမိတ်များ၏ အလှပဆုံးလက္ခဏာအဖြစ် မှတ်တမ်းများတွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင်၊ ဧပြီလ 29 မှ မေလ 3 ရက်နေ့အထိ Uzbekistan နှင့် South Korea တို့ကို လွှမ်းခြုံထားသော ခရီးစဉ်တစ်ခု၊ သို့မဟုတ် မေလ 4 ရက်နေ့မှ ပြန်လာမည့်ရက်။

ဤခရီးစဉ်၏ ဥဇဘက်ကစ္စတန်၏ အရေးပါမှုကို အထူးအလေးပေး ပြောကြားလိုပါသည်။ သမ္မတသည် အဆင့်တိုင်းတွင် Turkic ကမ္ဘာနှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆက်ဆံရေးကို ခိုင်မာစေရန်အတွက် အပြည့်အဝ သန္နိဋ္ဌာန် ရှိပါသည်။ ဥဇဘက်ကစ္စတန်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးအသစ်နှင့် လုပ်ဆောင်နေသောကြောင့် အထူးပင် ဝမ်းမြောက်မိပါသည်။

သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ စွမ်းအင်၊ သံခင်းတမန်ခင်းနှင့် ပညာရေးတို့အပါအဝင် နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် သဘောတူညီချက် ၂၅ ချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ တူရကီစီးပွားရေးသမားများသည် ယခုမှစပြီး ပိုမိုကောင်းမွန်သော လုပ်ငန်းခွင်ပတ်ဝန်းကျင်ကို ရရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ Tashkent ၌ စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း သမ္မတ Shavkat Mirziyoyev မှ ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

ဥဇဘက်ကစ္စတန်ပြီးရင် တောင်ကိုးရီးယားကို သွားခဲ့ကြတယ်။ မြောက်ကိုးရီးယားနဲ့ တောင်ကိုရီးယားတို့ကြား ဆက်ဆံရေးပြေလည်ပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံကို လာရောက်လည်ပတ်တဲ့ အချိန်ဟာ အထူးသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ရှိပါတယ်။ တောင်ကိုရီးယား အာဏာပိုင်များကလည်း အဆိုပါ ခရီးစဉ်အတွက် ဝမ်းမြောက်ကြောင်း ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သည်။

"ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်မှာ နျူကလီယာလက်နက်တွေ မပြန့်ပွားအောင် ပံ့ပိုးပေးနေပါတယ်"

ဒီအခါသမယမှာ တူရကီဟာ မြောက်-တောင် ဆက်ဆံရေးကို အပြည့်အဝ ထောက်ခံကြောင်းကိုလည်း သတိပြုမိချင်ပါတယ်။ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်မှာ နျူကလီးယားလက်နက် မပြန့်ပွားရေးကိုလည်း အပြည့်အဝ ထောက်ခံပါတယ်။ ယင်းကဲ့သို့ ကိစ္စရပ်အတွက် ပံ့ပိုးကူညီရန် တူရကီက အသင့်ရှိကြောင်း တောင်ကိုရီးယားသမ္မတနှင့် တွေ့ဆုံစဉ် သမ္မတက ပြောကြားခဲ့သည်။ တောင်-မြောက် ဆက်ဆံရေးအတွက် သမ္မတ၏ သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများသည် လာမည့်ကာလတွင်လည်း ဆက်လက်ရှိနေဦးမည်ဖြစ်သည်။

ထို့အပြင် ဆားဘီးယားသမ္မတသည် တူရကီနိုင်ငံသို့ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ရက်က သွားရောက်ခဲ့သည်။ ဤခရီးစဉ်သည် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ ၃၆၀ ဒီဂရီရှုထောင့်၏ အရေးကြီးသော ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ တစ်ဖက်မှာ တောင်ကိုးရီးယားနဲ့ ဥဇဘက်ကစ္စတန်ကို သွားပြီး တစ်ဖက်မှာ အဇာဘိုင်ဂျန်နဲ့ ဆားဘီးယားတို့က ကျွန်တော်တို့ဆီ လာကြပါတယ်။ ယခုသီတင်းပတ်ကုန်တွင် သမ္မတသည် ယူကေသို့ သွားရောက်လည်ပတ်မည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းနောက် ဘော့စနီးယား-ဟာဇီဂိုဗီးနားသို့ သွားရောက်မည်ဖြစ်သည်။ 'တူရကီသည် ဘက်မလိုက်သော သို့မဟုတ် တစ်ဖက်သတ်နိုင်ငံခြားရေးပေါ်လစီကို လိုက်လျှောက်နေသည်' သို့မဟုတ် 'တူရကီသည် ဤ သို့မဟုတ် ထိုဝင်ရိုးမှ ဝေးကွာသွားသည်' ကဲ့သို့သော ဝေဖန်မှုများကိုလည်း ချေမှုန်းရန် ဤလည်ပတ်မှုသည် အရေးကြီးပါသည်။

"ဘောလ်ကန်ဒေသများအတွင်း တည်ငြိမ်မှု ထူထောင်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် ဆားဘီယားသမ္မတ၏ ခရီးစဉ်သည် အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်"

ဆားဘီးယားသမ္မတ၏ ခရီးစဉ်သည် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်ရေးနှင့် ဘော်လကန်ဒေသ လုံခြုံရေးနှင့် တည်ငြိမ်ရေးတို့အတွက် အရေးကြီးသော မှတ်တိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့်၊ သမ္မတအာဒိုဂန်က 'ဘော်လကန်၏ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်း' ဟုဖော်ပြခဲ့သည့် Belgrade-Sarajevo အဝေးပြေးလမ်းစီမံကိန်းကို ဖွင့်ပွဲအတွက် အကြိတ်အနယ် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေပါသည်။ လာမယ့်နှစ်တွေမှာ အဲဒါရဲ့ ခိုင်မာတဲ့ရလဒ်တွေကို အားလုံးမြင်တွေ့ရမှာပါ။

“ အီရန်နှင့်နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်မှ အမေရိကန်နုတ်ထွက်ခြင်းသည် တင်းမာမှုများနှင့် ပဋိပက္ခအသစ်များဆီသို့ ဦးတည်သွားနိုင်သည်"

နိုင်ငံခြားရေးပေါ်လစီမှာ နောက်ထပ်အရေးကြီးတဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတစ်ခုကတော့ အီရန်နဲ့ နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်ကနေ အမေရိကန်ကို တစ်ဖက်သတ် နှုတ်ထွက်လိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က ထုတ်ပြန်တဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ မှတ်သားထားသလိုပဲ၊ ဒီသဘောတူညီချက်ကို ဆက်ထိန်းထားဖို့ လိုလားပါတယ်။ သဘောတူညီချက်မှ အမေရိကန်၏ တစ်ဖက်သတ် နုတ်ထွက်မှုသည် စိုးရိမ်စရာဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ၊ တင်းမာမှုများနှင့် ပဋိပက္ခအသစ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ နှစ်ရှည်လများ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် သံတမန်ရေး အစပျိုးမှုများကြောင့် ရရှိခဲ့သည့် သဘောတူညီချက်ကို တဖက်သတ် ဖျက်သိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ပယ်ဖျက်ခြင်းသည် အမေရိကန်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုကိုလည်း ပျက်ပြားစေမည်မှာ သေချာပါသည်။ ဘက်စုံသဘောတူညီချက်တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် အခြားနိုင်ငံများနှင့်လည်း ယခင်အတိုင်း ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသင့်သည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ ယူဆပါသည်။ တကယ်တော့ ဥရောပနိုင်ငံ အသီးသီးက ဒီကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပူးတွဲကြေညာချက်တွေ ထုတ်ခဲ့ကြပါတယ်။

“ဒေသတွင်း ဘယ်နိုင်ငံကိုမှ နျူကလီးယားလက်နက် မကိုင်စေချင်ဘူး”

ဒါကိုလည်း မျဉ်းသားပါရစေ၊ ဒေသတွင်းမှာရှိတဲ့ ဘယ်နိုင်ငံကိုမှ နျူကလီးယားလက်နက် မပိုင်ဆိုင်စေချင်ဘူး။ နျူကလီယားလက်နက် အားလုံးကို ဘယ်သူက ပိုင်နေပါစေ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဒေသကို လုံးလုံးလျားလျား ရှင်းပစ်ဖို့က ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အဓိက ရည်မှန်းချက်ပါ။ ၎င်းတွင် နျူကလီးယားလက်နက်ရှိသည်ဟု သိကြသော သို့မဟုတ် ဒေသတွင်းရှိ နိုင်ငံများအားလုံး ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့်၊ ဤပြဿနာအတွက် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများနှင့် အစပြုမှုများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ကိစ္စအား ကျွန်ုပ်တို့ အနီးကပ် လိုက်နာဆောင်ရွက်ပါမည်။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မနေ့က သမ္မတထရန့်ပြောခဲ့တဲ့ ပြင်သစ်ကြေငြာစာတမ်းအကြောင်း ပြောချင်ပါတယ်။ ဒီအကြောင်းကို တိုက်ရိုက်ပြောမှာမဟုတ်ဘဲ ဆက်စပ်နေတဲ့ကိစ္စပါ။

ဂျာမနီဖက်ဒရယ်ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာနသည် မကြာသေးမီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် 2017 ရာဇ၀တ်မှုစာရင်းဇယားအစီရင်ခံစာအရ 2017 ခုနှစ်တွင် အစ္စလာမ်ဆန့်ကျင်ရေး ရာဇ၀တ်မှုများ သိသိသာသာ မြင့်တက်လာကြောင်း ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂျာမနီတစ်နိုင်ငံတည်းတွင် အစ္စလာမ်ဆန့်ကျင်ရေး ရာဇ၀တ်မှု 1 ခု ပြီးခဲ့သောနှစ်အတွင်း ကျူးလွန်ခဲ့သည်။ သေချာပါတယ်၊ ဒီတိုက်ခိုက်မှုတွေဟာ လက်ထဲမှာ မှတ်တမ်းတင်၊ အစီရင်ခံပြီး တရားဝင်အချက်အလက်တွေပါ။ ဒီထက်ပိုပြီး တိုက်ခိုက်မှုတွေ ပိုများလာနိုင်တယ်။

“ဂျူးမုန်းတီးရေးဆန့်ကျင်ရေး အရင်းအမြစ်သည် လူမျိုးရေးခွဲခြားသော မိန့်ခွန်းများနှင့် ဥရောပတွင် ပေါ်ပေါက်နေသော လက်ယာစွန်းများဖြစ်သည်”

အလားတူပဲ၊ အစ္စလာမ်ဆန့်ကျင်ရေး တိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ အပြိုင် ဆီးမိုက်ဆန့်ကျင်ရေး အမုန်းပွားမှု ရာဇ၀တ်မှုတွေ မြင့်တက်လာတာကို တွေ့နေရပါတယ်။ တူညီသောအစီရင်ခံစာအရ၊ 1 ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီတွင် ဆီးမိုက်ဆန့်ကျင်ရေးရာဇ၀တ်မှု 507 2017 မှုကျူးလွန်ခဲ့သည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် 2.5% တိုးလာသည်။

ဒါတွေအားလုံးကို စိတ်ထဲထားပြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ သတင်းစကားက ရှင်းရှင်းလင်းလင်းနဲ့ ရိုးရှင်းပါတယ်- ဂျူးဆန့်ကျင်ရေး အရင်းအမြစ်က အစ္စလာမ်လည်းမဟုတ် မွတ်ဆလင်တွေ မဟုတ်ပါဘူး၊ ဒါပေမယ့် လက်ယာစွန်းရောက် လှုပ်ရှားမှုတွေ၊ အုပ်စုတွေ၊ လူမျိုးရေးခွဲခြားတဲ့ ဟောပြောချက်တွေနဲ့ ဥရောပမှာ တိုးတက်နေတဲ့ အမုန်းစကားတွေပါ။ ထို့ကြောင့်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ဓမ္မစာအုပ်နှင့်ပတ်သက်သော တောင်းဆိုချက်အချို့ကို ရှေ့တန်းတင်မည့်အစား၊ မေးခွန်းထုတ်သောဥရောပသားများသည် ဥရောပတွင် မြင့်တက်လာနေသည့် ဤလက်ယာစွန်းရောက်လှုပ်ရှားမှုများကို ဦးစွာပထမ ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ အရေးယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏စာအုပ်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်းထက် လက်ယာစွန်းရောက်မှုကို တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းသင့်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဂျူးဆန့်ကျင်ရေးနှင့် အစ္စလာမ်ဆန့်ကျင်ရေး လူမျိုးရေးခွဲခြားသည့် အမုန်းစကားများ ၏ရင်းမြစ်သည် မွတ်စ်လင်မ်များ မဟုတ်သလို ကျွန်ုပ်တို့၏ သန့်ရှင်းသောဘာသာရေးကျမ်းလည်း မဟုတ်ပါ။ ဒါဟာ ဥရောပမှာ ပျံ့နှံ့နေတဲ့ လက်ယာစွန်းရောက် လူမျိုးရေးခွဲခြားတဲ့ အမုန်းပွားစေတဲ့ မိန့်ခွန်းပါ။”

source: သမတမင်းရာထူး