နောက်ဆုံးအော်တိုမန်မင်းသား၏သားတော်သည် 'Muhteşem Yüzyıl' နှင့် ပတ်သက်၍ ဝန်ကြီးချုပ် Erdoğan ၏ မှတ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်ပြီး 'သူ၏ဘိုးဘေးများသည် ကျွန်ုပ်တို့၏အဘိုးများဖြစ်သည်' ဟု တုံ့ပြန်သည်။
ဝန်ကြီးချုပ် Recep Tayyip Erdoğan ၏ မကြာသေးမီက အော်တိုမန်စူလတန်မင်းဆက်၏ အသက်နှင့် ပတ်သက်၍ လူကြိုက်များသော ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲကို ဝေဖန်ပြောဆိုမှုများသည် အော်တိုမန်မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကျန်ရစ်သော အဖွဲ့ဝင်များထဲမှ တစ်ဦးထံမှ တုံ့ပြန်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
အော်တိုမန်နန်းတော်ရှိ နောက်ဆုံး Şehzade (မင်းသား) ၏သား Osman Selaheddin Osmanoğlu က Muhteşem Yüzyıl (Magnificent Century) ၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်များကို ကိုယ်စားပြုပုံအား လေးစားခြင်းမရှိသော်လည်း၊ Ottoman Sultan Süleyman the Magnificent ၏အသက်တာကို ပုံဖော်ထားသည့်၊ ၎င်းသည် စိတ်ကူးယဉ်လက်ရာတစ်ခုသာဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းကို အလေးအနက်မထားပေ။
“ကျွန်တော် ဒီစီးရီးကို လိုက်ကြည့်နေတယ်၊ ဒါပေမယ့် ဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခုပဲ ဆိုတော့ အဲဒါကို အလေးအနက်မထားဘူး။ သို့သော်လည်း၊ အခြားတစ်ဖက်တွင်၊ လက်ဝတ်ရတနာများဖြတ်တောက်ခြင်း သို့မဟုတ် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်မှုများတွင် ပါဝင်နေချိန်တွင် Süleyman the Magnificent ကိုပုံဖော်ခြင်းသည် သင့်လျော်သောအရာမဟုတ်” ဟု Osmanoğlu က နာမည်ကြီးစီးရီးအကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
မကြာသေးမီက Kütahya တွင် ၎င်း၏ မကြာသေးမီက မိန့်ခွန်းအတွင်း အာဒိုဂန်၏ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်မှုကို သတိရသောအခါ Osmanoğlu က “ဝန်ကြီးချုပ်ရဲ့ မှတ်ချက်ကို ကျွန်တော် နားမထောင်ခဲ့ပါဘူး။ သို့သော်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်၏ ဘိုးဘေးများသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘိုးဘေးများပင် ဖြစ်သည်။ ဟုတ်ပါတယ်၊၊ ငါတို့ဘိုးဘေးတွေကို ကိုယ်စားပြုတဲ့ပုံစံကိုလည်း ငါတို့သဘောမပေါက်ပါဘူး” ဟု Osmanoğlu က ပြောကြားခဲ့သည်။
စီးရီးသည် “ကျွန်တော်မသိတဲ့ Süleyman အကြောင်းကို ပုံဖော်ထားပါတယ်… ဒီအကြောင်းကို အာဏာပိုင်တွေကို အသိပေးထားပြီး၊ တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို စောင့်မျှော်နေပါတယ်” ဟု နို၀င်ဘာ 25 ရက်နေ့တွင် ၎င်း၏မိန့်ခွန်းတွင် Erdoğan က ပြောကြားခဲ့သည်။ ဒီတန်ဖိုးတွေနဲ့ အရုပ်တွေကို တရားဥပဒေဘောင်အတွင်းက သင်ခန်းစာယူသင့်တယ်။”
Muhteşem Yüzyıl သည် တူရကီနှင့်ပြည်ပရှိ လူကြိုက်များသော တီဗီရှိုးတစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်တိုမန်အုပ်ချုပ်သူ Süleyman နှင့် သူ၏ချစ်မြတ်နိုးသော Hürrem Sultan တို့၏ဘဝများကို လိုက်လျှောက်သည်။ ဒီရှိုးဟာ Süleyman ရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာနဲ့ နန်းတော်ဘဝတွေကို အာရုံစိုက်ပြီး ဟာရမ်ထဲက ဇာတ်ကောင်တွေနဲ့ တော်ဝင်မိသားစုထဲက ဇာတ်ကောင်တွေကို ပုံဖော်ထားပါတယ်။
စာအုပ်အသစ်
Muhteşem Yüzyıl ၏ကျော်ကြားမှုနှင့် အလားတူတီဗီရှိုးများသည် တူရကီရှိ အော်တိုမန်အင်ပါယာတွင် အသစ်တဖန်စိတ်ဝင်စားမှုကို လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့သည်။
ဇာတ်လမ်းတွဲများနှင့် ရုပ်ရှင်များသာမက အင်ပါယာပေါ်တွင် ရေးသားထားသော စာအုပ်အသစ်များသည် စူးစမ်းလိုစိတ်အသစ်များကို နှိုးဆွစေသည်။ Osmanoğlu ၏ အမှတ်တရ၊ “Bir Şehzadenin Hâtırâtı Vatan ve Menfâda Gördüklerim ve İşittiklerim” (Memoires of a Şehzade – What I Saw and Heard at Home and in Exile) သည် မကြာသေးမီက Yapı Kredi Publishing မှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ဤခေါင်းစဉ်အသစ်များထဲတွင် ပါဝင်သည်။ စာအုပ်ကို အင်္ဂလိပ်လို ဘာသာပြန်ဖို့လည်း အစီအစဉ်ရှိပါတယ်။
အမှတ်တရမှတ်တမ်းတွင် Osmanoğlu သည် အော်တိုမန်နန်းတော်ရှိ နောက်ဆုံး Şehzade ဖြစ်ခဲ့သည့် သူ့ဖခင် Ali Vâsıb Efendi ၏ ဇာတ်လမ်းကို ဇာတ်ကြောင်းပြောပြသည်။ အော်တိုမန်အင်ပါယာ ပြိုကျတာကို သူတွေ့ခဲ့တယ်။
အလီဗက်စıb Efendi မသေမီ ယူဆောင်ခဲ့သော မှတ်စုများကို သူ့အမေသာ ဖတ်ဖူးကြောင်း Osmanoğlu က ပြောသည်။
“အော်တိုမန် မော်ကွန်းတိုက်များမှ Seyit Ali Kahraman ၏အကူအညီဖြင့် အာရဗီအက္ခရာဖြင့် ရေးသားထားသော မှတ်စုများကို လက်တင်အက္ခရာသို့ ကူးယူဖော်ပြပါသည်။ Cambridge University မှ John Dyson သည် အလုပ်များအတွက် များစွာသော ပံ့ပိုးကူညီမှုပေးသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
Ferridun Emecen-
Süleyman the Magnificent သည် သူ့ဘဝတစ်လျှောက်လုံး မြင်းပေါ်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုခြင်းသည် ပုံဆောင်ချဉ်းကပ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ သူသည် ကြီးမားသော လေ့လာရေးခရီး ၁၃ ခုရှိသည်။ သူသည် 13 နှင့် 1521 အကြားခရီးနှင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဤအချိန်ကိုသတ်မှတ်ရန် 1548၊ 10 သို့မဟုတ် 20 ဟုပြောရန်မလိုအပ်ပါ။ သမိုင်းက သူသည် အချိန်အများစုကို လေ့လာရေးခရီးထွက်ကြောင်း ပြသထားပြီးဖြစ်သည်။ စီးရီးတွင်၊ အဖြစ်မှန်နှင့်မသက်ဆိုင်သော မတူညီသော [စူလတန်] ကို ကျွန်ုပ်တို့တွေ့မြင်ရသည်။ ဒါက စိတ်ကူးယဉ်သက်သက်သာဖြစ်ပြီး စိတ်ကူးယဉ်ဆန်တယ်လို့ ယူဆသင့်ပါတယ်။
Vahdettin Ergin
ဟုတ်ပါတယ်၊ စီးရီးထဲက စစ်မှန်တဲ့ [sultan] နဲ့ [sultan] တို့ဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု အရမ်းကွာခြားပါတယ်။ တစ်ဖက်ကလည်း၊ အဲဒီခေတ်က [တရားရုံး] နဲ့ ပတ်သက်ပြီး လုံလောက်တဲ့ အချက်အလက် မရှိဘူး။ [တရားရုံး] မှာနေတဲ့လူတွေဟာ နန်းတော်ရဲ့အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး သူတို့ဟာ [တရားရုံး] ရဲ့အစေခံတွေဖြစ်ပါတယ်။ [စူလတန်] သည် သူ၏ တစ်သက်တာလုံး ပူးပေါင်းကြံစည်မှုများကို ကုန်ဆုံးရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ ဝန်ကြီးချုပ်က အသက် 30 ဟုဆိုသော်လည်း စစ်ပွဲတွင် မြင်းစီးသူ (စူလတန်) သည် 10 နှစ်မှ 15 နှစ်သာ ရှိသေးသည်။ စီးရီးများမှ သမိုင်းကို ကျွန်ုပ်တို့ မလေ့လာနိုင်ပါ။
Nurhan Atasoy
Süleyman the Magnificent သည် ၎င်း၏ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးအတွက်သာ မှတ်သားခံရသော စူလတန်တစ်ဦးဖြစ်သော်လည်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာအရ ထူးခြားသည့်အရာများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဒီဘက်ကမ်းကို ဘယ်သူမှ မပြောကြဘူး၊ ဒါက သူ့အတွက် မတရားဘူး။ ဤတီဗီစီးရီးသည် [တရားရုံး] ကို အချိန်တိုင်းပြသသည်။ ဟုတ်ပါတယ်၊ ဒါက မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်မဟုတ်ပေမယ့် စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းပါ။ ဒါပေမယ့် အမှားတွေအများကြီးရှိတယ်။ လူတွေကို သတင်းမှားပေးတယ်။
Cemal Kafadar
[တရားရုံး] မှာရော စစ်မှာရော သူ့မှာ အသက်ရှိတယ်ဆိုတာ သံသယဖြစ်စရာမရှိပါဘူး။ ဒါက မလိုအပ်တဲ့ ဆွေးနွေးမှုလို့ ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးသမားများ၏ ပြောဆိုချက်များသည် တလိုတလား သို့မဟုတ် တမင်သက်သက် မဟုတ်ဘဲ စာအုပ်အသစ်ရေးမည် သို့မဟုတ် တီဗီစီးရီးထုတ်မည့်သူများကို ဖိအားဖြစ်စေသောကြောင့် ဤကိစ္စကို နိုင်ငံရေးအရ မဆွေးနွေးသင့်ပါ။ ဤဆွေးနွေးချက်ကို အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု သခင်များအတွက် ချန်ထားခဲ့သင့်သည်။
Sultan Süleyman က ဘယ်သူလဲ။
Süleyman I သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာ၏ ၁၀ ဆက်မြောက်နှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ဧကရာဇ်ဖြစ်ပြီး ၁၅၂၀ မှ ၁၅၆၆ ခုနှစ်အထိ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ့ကို Süleyman the Magnificent နှင့် အရှေ့တိုင်းတွင် “The Lawgiver” (Kanuni) အဖြစ် အနောက်တိုင်းတွင် လူသိများသည်။ အော်တိုမန် တရားစီရင်ရေးစနစ် အပြီးအစီး ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး။ ဆူလီမန်သည် ၁၆ ရာစု ဥရောပ၏ ထင်ရှားသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လာပြီး အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး ပါဝါ၏ အထွတ်အထိပ်ကို အုပ်စိုးခဲ့သည်။ သူသည် 10 ခုနှစ်တွင် Siege of Vienna ကို မသိမ်းပိုက်မီတွင် Belgrade၊ Rhodes နှင့် Hungary ခရစ်ယာန်တို့၏ အမာခံနယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်ရန် Ottoman စစ်တပ်များကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သူ၏အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် အော်တိုမန်ရေတပ်သည် မြေထဲပင်လယ်မှ ပင်လယ်နီအထိ ပင်လယ်များကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့။ တိုးချဲ့အင်ပါယာ၏ ဦးဆောင်မှုတွင်၊ Süleyman သည် လူ့အဖွဲ့အစည်း၊ ပညာရေး၊ အခွန်ကောက်ခံမှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေများနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
(မူရင်းဇာတ်လမ်းအတွက် ကျေးဇူးပြု၍ ကလစ်)
Hürriyet နေ့စဉ်သတင်းမှဖော်ပြသည်။
