လမ်းမီးများ ပြတ်တောက်နေသည့်အချိန် လျှပ်တစ်ပြက်မီးများ ပြတ်တောက်နေသည့် ရန်ကုန်မြို့တွင် ညသည် အလွန်မှောင်နေပါသည်။ မိုးလင်းတဲ့အထိ သူတို့ရပ်ကွက်ကို စောင့်နေတဲ့ မွတ်ဆလင်အမျိုးသားတစ်စုအတွက် ချောင်းမြောင်းတွေနဲ့ လမ်းကြားတွေမှာ ဘယ်အရာက ပုန်းနေတယ်ဆိုတာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိနိုင်ပါဘူး။
“အစိုးရက ငါတို့ရဲ့ လုံခြုံရေးကို အာမမခံနိုင်ဘူး” ဟု ပလပ်စတစ်ကုလားထိုင်ပေါ်တွင် ထိုင်နေသည့် လုပ်ငန်းရှင် ၁၃၀ ဦးအနက် ဒါဇင်ဝက်ခန့်နှင့် မွတ်ဆလင်ရပ်ကွက် စောင့်ကြည့်ရေး အစီအစဉ်အတွက် စီစဉ်ပေးသည့် လုပ်ငန်းရှင် ဦးညီညီက ပြောသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အများစုနှင့် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ပြီးနောက်တွင်မူ မွတ်ဆလင်များက ၎င်းတို့သည် လာမည့်တိုက်ခိုက်မှုကို အဆက်မပြတ်ကြောက်ရွံ့နေကြသည်ဟု ဆိုသည်။ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်အတွင်းက နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာလူအုပ်များ သောင်းကျန်းသူ ဦးဆောင်သည့် အကြမ်းဖက် ဖြစ်ရပ်များစွာက ရပ်ကွက်အတွင်း အကြမ်းဖက်မှုများ ကြုံလာပါက ၎င်းတို့ဘာသာ သူတို့ဘာသာ သင်ကြားပြသပေးခဲ့သည်ဟု ၎င်းတို့က ဆိုသည်။
“ရဲတွေက ကျွန်တော်တို့ကို အကာအကွယ်ပေးမယ်လို့ မထင်ဘူး” ဟု မစ္စတာညီညီက ပြောသည်။
အနီးအနားရှိ သစ်သားကလပ်များနှင့် သတ္တုချောင်းများ သိမ်းဆည်းထား သည့် သံသယဖြစ်ဖွယ် ပြင်ပလူများကို စစ်ဆေးသည့် ကြောင်ကျားကျားကျားကျားများ၏ ရပ်ကွက်စောင့်ကြည့် အစီအစဉ်သည် ယခင်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များနှင့် မွတ်ဆလင်များကြား ဆက်ဆံရေး မည်မျှ ယိုယွင်းလာခဲ့သည့် သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ၏လူဦးရေ ၅၅ သန်း၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဖြစ်ပြီး မွတ်စလင် ၄ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၈ ရာခိုင်နှုန်းအထိရှိသည်။
ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ကတည်းက ရန်ကုန်သည် ယခင်က ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံသောမြို့ဖြစ်ခဲ့ပြီး မွတ်ဆလင်၊ ခရစ်ယာန်၊ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ပါးစပ်ဟပ်ကာ နေထိုင်ကြသည်။ ဗလီများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားပုထိုးများသည် တစ်သီးတစ်ခြား အရိပ်အယောင်များ ရှိနေသည်။
ယခုအခါ လူ့အဖွဲ့အစည်းနှစ်ခုကြားတွင် အကြောက်တရားနှင့် သံသယများ ညစ်ညမ်းစွာ ဆက်ဆံနေသည်ဟု မွတ်ဆလင်များက ဆိုသည်။
“ကျွန်တော်တို့ အချင်းချင်း ယုံကြည်မှုတွေ ဆုံးရှုံးနေတယ်” ဟု မူဆလင် ကားဟောင်း အရောင်းသမား ဦးအေးက ပြောသည်။ “ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တစ်ဦးနှင့် မွတ်စလင်တစ်ဦးကြား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတိုင်းသည် အဖြစ်အပျက်တစ်ခုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။”
လွန်ခဲ့သည့်နှစ်အတွင်း မွတ်ဆလင် ၂၀၀ ခန့် သေဆုံးစေခဲ့သည့် အကြမ်းဖက်မှု၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ ကိုလိုနီနှစ်များအတွင်း အိန္ဒိယလူမျိုးများ အများစုမှာ မွတ်ဆလင်များ နိုင်ငံတွင်းသို့ အစိုးရဝန်ထမ်းနှင့် စစ်သားများအဖြစ် ရောက်ရှိလာပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား မကျေမနပ်ဖြစ်မှု နှိုးဆော်သည့် အမွေအနှစ်တစ်ခု ပေါ်လာသည်။ မကြာသေးမီလများအတွင်း အစွန်းရောက်ဘုန်းကြီးများသည် အဆိုပါ သမိုင်းဝင် မကျေနပ်ချက်များကို အခြေပြုကာ မွတ်ဆလင်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များထက် သားသမီးများ ပိုမိုရရှိကြပြီး နိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ စရိုက်ကို မှေးမှိန်စေမည်ကို စိုးရိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
ယခုအချိန်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည့် ရန်ကုန်မြို့သည် အကြမ်းဖက်မှုများမှ အဓိက လွတ်မြောက်နေပါသည်။ ဒါပေမယ့် ဒီမြို့မှာ စိုးရိမ်မှုတွေ ပြင်းထန်လာတာကြောင့် မြို့မှာ တိုက်ပွဲငယ်တချို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာနဲ့ မွတ်ဆလင် အသိုင်းအဝန်းနှစ်ခုလုံးမှာ ဆိုင်းငံ့တိုက်ခိုက်မှုတွေအကြောင်း ကောလာဟလတွေ ထွက်ပေါ်နေပါတယ်။
မတ်လတွင် မိတ္ထီလာမြို့လယ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာလူအုပ်က ဆုတ်သွားပြီးနောက် ရက်ပိုင်းအတွင်း လူများအပြည့်ဖြင့် ထရပ်ကားနှစ်စီးဖြင့် မစ္စတာညီညီ၏ ရပ်ကွက်အတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာကာ ညကင်းစောင့်များကို လေးခွဖြင့် ကျောက်ခဲများဖြင့် ပစ်ပေါက်ခဲ့သည်။
အချို့သော မူဆလင်များသည် မလေးရှား သို့မဟုတ် စင်္ကာပူသို့ ထွက်ပြေးသွားကြသည်။ မွတ်ဆလင်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဖောက်သည်များ ဆုံးရှုံးနေသည်။ နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်အချို့၏ ကောင်းချီးပေးသည့် 969 ဟုလူသိများသော ဗုဒ္ဓဘာသာလှုပ်ရှားမှုသည် မွတ်ဆလင်ထုတ်ကုန်များနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို သပိတ်မှောက်ရန်နှင့် ဘာသာပေါင်းစုံ လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းကို တားမြစ်ရန် လှုံ့ဆော်လျက်ရှိသည်။
အကြမ်းဖက်မှုတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု လှုပ်ရှားမှုက ပြောဆိုသော်လည်း အနည်းဆုံးတော့ အမုန်းတရားများ ပြည့်နှက်နေသော တရားပွဲများသည် သတ်ဖြတ်မှုများကို လှုံ့ဆော်ရန် ကူညီပေးသည်ဟု ဝေဖန်သူများက ဆိုသည်။
“ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ တစ်သက်မှာ ပထမဆုံးအကြိမ် ကြုံဖူးတာပါ” ဟု ပို့ကုန်သွင်းကုန် ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှ ဦးစီးလုပ်ကိုင်နေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီတော်မှ ခြေလှမ်းရာဂဏန်းမျှသာရှိသော ဘင်္ဂါလီဗလီဝတ်ကျောင်းတော်၏ ဂေါပကတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဦးမောင်မောင်မြင့်က ပြောသည်။ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းတစ်ခုနှင့် ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းတစ်ခု။ သူသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းများကြားတွင် မယုံကြည်မှုကို အထူးရည်ညွှန်းသည်။
သူသည် မြန်မာဖြစ်သည် ဟု တစ်သက်လုံး ခံစားရပြီးနောက် မစ္စတာမောင်မောင်မြင့်က “သစ္စာဖောက်” သလို ခံစားခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကာလတွင် အနည်းဆုံး နှစ်ကြိမ်ခန့်က နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲကို တောင်းဆိုသည့် ဆန္ဒပြသူများနှင့် မွတ်စလင်များ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ “ကျွန်မတို့ အမေရိကန်သံရုံးရှေ့မှာ ချီတက်ပြီး 'ဒီမိုကရေစီကို လိုချင်တယ်' လို့ ကြွေးကြော်ခဲ့ပါတယ်။ ” ဟုပြောသည်။
“ကျွန်မတို့ဘဝတွေ ဒီထက်ပိုပြီး ငြိမ်းချမ်းလာမယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်” ဟု မနှစ်က မီးရှို့မှုမှ ကာကွယ်ရန် လုံခြုံရေးကင်မရာများ တပ်ဆင်ထားသည့် ဗလီသုံးထပ်တွင် သောကြာနေ့ ဆုတောင်းပွဲအပြီးတွင် မစ္စတာ မောင်မောင်မြင့်က အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံသည် အမည်ခံ အရပ်သားအစိုးရဖြင့် အုပ်ချုပ်နေသော်လည်း လွတ်လပ်မှုအသစ်များက ရန်လိုမှုများ တိုးပွားလာနေသည်။
အကြမ်းဖက်မှု အများအပြားသည် နိုင်ငံတွင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများတွင် ခေါင်းကြီးပိုင်းများ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ဒါပေမယ့် အသေးအမွှား အဖြစ်အပျက်တွေက အစီရင်ခံမှု မရှိဘဲ ဖြစ်နေပါတယ်။ ယင်းဖြစ်စဉ်တွင် အသက် ၅၉ နှစ်ရှိ ဦးခင်မောင်ဌေး ပိုင်ဆိုင်သည့် ကုန်စုံဆိုင်အား လှိုင်သာယာမြို့နယ်မှ ဗုဒ္ဓဘာသာလူအုပ်က ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်းက ရန်ကုန်မြို့မှ လှိုင်မြစ်ကို ဖြတ်၍ တိုက်ရိုက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
မစ္စတာ ခင်မောင်ဌေးသည် ရပ်ကွက် ရွာသူကြီးဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် သူငယ်ချင်းအချို့က ဒုက္ခရောက်နေကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။
“ကျွန်မ ရဲကို ခေါ်ပေမယ့် သူတို့က 'စိတ်မပူပါနဲ့ ပြဿနာမရှိဘူး' လို့ ပြောတယ်” ဟု မစ္စတာ ခင်မောင်ဌေးက ပြောသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာလူအုပ်က တိုက်ခိုက်ချိန်မှာ ရဲတွေရောက်လာပေမယ့် လူစုခွဲဖို့ မစည်းရုံးနိုင်ဘဲ ထွက်ခွာသွားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မစ္စတာ ခင်မောင်ဌေး၏ ဆိုင်သည် ဖျက်ဆီးခံရပြီး အတွင်းပိုင်းရှိ ပစ္စည်းများ လုယက်သွားခဲ့သည်။
နေအိမ်မှထွက်ပြေးခဲ့ပြီး ယခုအခါတွင် အခြားဆွေမျိုး ၂၂ ဦးနှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့လယ်ရှိ အိပ်ခန်းနှစ်ခန်းပါ တိုက်ခန်းတစ်ခန်းတွင် နေထိုင်လျက်ရှိပြီး ၎င်း၏မြို့၌ ဒုက္ခသည်အဖြစ် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
၎င်းသည် ရပ်ကွက်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းသော်လည်း ဒေါသထွက်နေသည့် ဖောက်သည်ဟောင်းအချို့က အော်ဟစ်ခြိမ်းခြောက်ကာ အော်ဟစ်ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။
“သူတို့က 'အိန္ဒိယကို ပြန်သွားပါ။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို ပြန်သွားပါ။' ” ဟု ဦးခင်မောင်ဌေးက ပြောသည်။
မွတ်ဆလင်များ နိုင်ငံတွင်းမှ ထွက်ခွာရန် အကြံပြုချက်မှာ အကြမ်းဖက်မှုများအတွင်း အများအားဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကိုယ်သူတို့ ဗမာဟု အမြဲယူဆကြသော မွတ်ဆလင်အများအပြားကို အံ့သြစေပါသည်။ သူ့အဖေနဲ့ အဘိုးက မစ္စတာ ခင်မောင်ဌေး အားလုံးကို မြန်မာပြည်မှာ မွေးတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်များသည် မတူကွဲပြားသော လူမျိုးစုများနှင့် အသွင်အပြင်များ စုစည်းမှုဖြစ်သည်။ အချို့သော မိသားစုများတွင် အမျိုးသမီးများသည် ဦးခေါင်းပဝါများ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသားများသည် မုတ်ဆိတ်မွေးများ ပေါက်ကြသည်။ ဒါပေမယ့် အများစုက မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ ရောနှောဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့တယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။
“ကျွန်တော်တို့မှာ မြန်မာလူနေမှုပုံစံ ရှိပါတယ်” ဟု ပို့ကုန်သွင်းကုန် လုပ်ငန်း အကြီးအကဲနှင့် မသက်ဆိုင်သော ဒက်စတော့ ဖြန့်ချိရေး လုပ်ငန်း ပိုင်ရှင် ဦးမောင်မောင်မြင့်က ပြောသည်။ “ကျွန်တော်တို့က မြန်မာနိုင်ငံသားပါ။ ကျွန်တော်တို့ မြန်မာကျောင်းတွေကို သွားတယ်။”
သူ၏ ဖောက်သည်များ၏ ကိုးဆယ်ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် အများစုမှာ ရပ်တန့်သွားကြသည်။ ခွဲခြားဆက်ဆံခံရတာကို ပထမဆုံးအကြိမ် ခံစားခဲ့ရတယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသည် မွတ်စ်လင်မ်များအပေါ် ၎င်းတို့၏ မနှစ်သက်မှုများကို မကြာခဏ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆိုကြသည်။
ရန်ကုန်မြို့တွင် နာမည်ကြီးသည့် ဆိုင်ခွဲတစ်ခုဖြစ်သည့် Feel အမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် အောင်မြင်ကျော်ကြားသော စားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်းပိုင်ရှင် ဦးစိုးညီညီကမူ “သူတို့ရဲ့ သဘောထား၊ အမူအရာ၊ အပြုအမူ ကွဲပြားမှုတွေ အများကြီးရှိလို့ မွတ်စလင်တွေကို ငှားရမ်းတာ ယေဘုယျအားဖြင့် ရှောင်တာ” လို့ ပြောပါတယ်။
၎င်း၏ ဝန်ထမ်း ၁၈၀၀ အနက်မှ မွတ်ဆလင်နှစ်ဦး၊ ကားပါကင်ဝန်ထမ်းတစ်ဦးနှင့် အိန္ဒိယရေခဲမုန့်တစ်မျိုးကို ပြုလုပ်သည့် အမျိုးသားတစ်ဦးသာ ပါဝင်သည်။
အိမ်ခြံမြေများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အဆောက်အအုံပိုင်ရှင်များသည် မွတ်စလင်များကို တိုက်ခန်းများ မရောင်းလိုကြကြောင်း မစ္စတာစိုးညီညီက ဆက်လက်ပြောသည်။“မွတ်စလင်မိသားစုကို တိုက်ခန်းတစ်ခန်းရောင်းရင် အဆောက်အအုံက စျေးကျသွားမယ်။ ”
အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ တင်သွင်းသည့် မီးဖိုချောင်သုံး ဓာတ်ငွေ့မီးဖိုများ ရောင်းချသည့် လုပ်ငန်းကို ပိုင်ဆိုင်သူ ဦးမြင့်သိန်းက ၎င်း၏ ကလေးများအား အကြမ်းဖက်မှုများကို ရှင်းပြရန် အခက်အခဲရှိကြောင်း ပြောသည်။
“ဒီကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အရာတွေအကြောင်း သူတို့မကြားမိကြောင်း သေချာအောင် ကျွန်တော် အစွမ်းကုန် ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်၊ ဒါပေမယ့် သူတို့ကြားတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ “အရင်က ဒီနိုင်ငံကို ထွက်သွားဖို့ မစဉ်းစားဖူးဘူး။ ဒါပေမယ့် ငါ့သားသမီးတွေကို ဒီထက်ပိုပြီး မဖြတ်သန်းစေချင်ဘူး။”
The New York Times
