ပါရမီရှင်များအတွက် အော်တိုမန်ကျောင်း

အော်တိုမန်တို့သည် အကြံအစည်မအောင်မြင်မီ အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများတွင် ထူးချွန်သောကလေးများအတွက် ကျောင်းတစ်ကျောင်းကို တီထွင်ခဲ့ပြီး 19 ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ အစိုးရကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် သို့မဟုတ် ပိုဆိုးစေမည့် အရပ်ဘက်နှင့် စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များကို အင်ပါယာအား ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ ဤပညာရေးအဖွဲ့အစည်းကို Enderun သို့မဟုတ် နန်းတော်ကျောင်းဟု လူသိများသည်။

Enderun ကို 1421 ခုနှစ်မှ 1451 ခုနှစ်အထိ စိုးစံခဲ့သော Sultan Murad II မှ ပထမဆုံး စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး Fatih Sultan Mehmed II လက်ထက် 1453 ခုနှစ်တွင် Constantinople ကို သိမ်းပိုက်ပြီး Topkapı နန်းတော် တည်ဆောက်မှုတွင် ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့သည်။

နန်းတော်အပြင်ဘက်တွင် အခြေခံပညာရေးကို ဘာသာရေးနှင့် အကျင့်စာရိတ္တကို အလေးပေးကာ အိမ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ယောက်ျားလေးတစ်ဦးသည် ဗလီတစ်ခုနှင့် တွဲလေ့ရှိသော ကျောင်းတစ်ကျောင်းတွင် မက်ဒရီစီတွင် ကျောင်းတက်ခဲ့သည်။

သို့သော် နန်းတော်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်စေသော ယောက်ျားလေးများအား devşirme ဟုခေါ်သော ခရစ်ယာန်မိသားစုများမှ အစပိုင်းတွင် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ဤအလေ့အကျင့်တွင် စစ်သားဖြစ်ရန် လေ့ကျင့်ရန် ဘော်လကန်ဒေသမှ အသက် 8 နှစ်မှ 18 နှစ်ကြား ယောက်ျားလေးများကို ရွေးချယ်ရာတွင် ပါဝင်ပါသည်။ ဤအရာသည် စစ်မှုထမ်းခြင်းဟု ခေါ်ဆိုရမည့်အရာနှင့် ဆင်တူသည်။ အော်တိုမန်စစ်တပ်တွင် အမှုထမ်းရန် အစား ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များသည် အခွန်ပေးဆောင်ရန် လိုအပ်သော်လည်း devşirme မှတဆင့် တက်လာသော ယောက်ျားလေးများသည် အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့်ရကြသည်။ devşirme ကို လိုအပ်ချက်အရသာ အသုံးချထားသောကြောင့် သုံးနှစ် သို့မဟုတ် လေးနှစ်အတွင်း တစ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Anatolia ရှိ မိသားစုများမှ ယောက်ျားလေးများကို ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် စနစ်သည် မူဆလင်များကို ယခင်က ဘွဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏သားများကို တူညီသော အားသာချက်များရရှိစေလိုသော သူများထံမှ ဖိအားများအောက်တွင် မွတ်ဆလင်များကို ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။

အထူးရွေးချယ်ထားသော တူရကီလယ်သမားများ

Enderun ကိုတက်ရောက်ရန် ရွေးချယ်ထားသော ယောက်ျားလေးများသည် တူရကီစကားပြောတတ်ရန် သင်ယူကာ ဘာသာတရားနှင့်တူရကီဓလေ့ထုံးစံများကို နားလည်နိုင်စေရန် အထူးရွေးချယ်ထားသောတူရကီလယ်သမားများနှင့် ပထမဆုံးနေထိုင်မည်ဖြစ်သည်။ နှစ်နှစ်မှ သုံးနှစ်ကြာပြီးနောက် ထိုကောင်လေးများကို အစ္စတန်ဘူလ်သို့ ခေါ်ဆောင်ကာ စစ်ဆေးမည်ဖြစ်သည်။ အတောက်ပဆုံးနှင့် အချောဆုံးကို မည်သည့်စံနှုန်းဖြင့်မဆို တင်းကျပ်သော ပညာရေးအတွက် နန်းတော်သို့ စေလွှတ်မည်ဖြစ်သည်။ Enderun သည် နန်းတော်၏ တတိယ ရင်ပြင်တွင် တည်ရှိပြီး ထိုနေရာကို လည်ပတ်ဖူးသူတိုင်း သိပါသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ယောက်ျားလေးများကို အုပ်စုခွဲကာ Galata၊ İbrahim Paşa၊ İskender Çelebi နှင့် Edirne ဘုံဗိမာန်များသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး တတိယရင်ပြင်ရှိ တန်းလျားများ သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင် နေထိုင်ကြမည်ဖြစ်သည်။

ယောက်ျားလေးများသည် တူရကီ၊ အာရဗီနှင့် ကုရ်အာန်ကျမ်းတို့ကို လေ့လာကြပြီး ၎င်းတို့တွင် ဘာသာစကား နှစ်ခုကို လုံလောက်စွာ သင်ကြားနိုင်သောအခါတွင် ပါရှန်ကို သင်ကြားမည်ဖြစ်သည်။ အင်ပါယာရှိ အရေးအကြီးဆုံး စာပေပုံစံများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည့် တူရကီကဗျာသည် ပါရှန်အပြင်အဆင်များနှင့် မီတာများကို အခြေခံထားသောကြောင့် နောက်ဆုံးဘာသာစကားသည် အရေးကြီးပါသည်။ ၎င်းတို့တွင် သမိုင်း၊ ပထဝီဝင်၊ ဂျီသြမေတြီ၊ နက္ခတ္တဗေဒ အမွေဆက်ခံခြင်း ဥပဒေနှင့် လက်ရေးလှရေးခြင်းဆိုင်ရာ သင်ခန်းစာများလည်း ရရှိမည်ဖြစ်သည်။
အားကစားကိုလည်း အလေးထားပြီး အလားတူ တင်းကျပ်သော ပညာရေးကို ဖြတ်သန်းဖူးသော ဆူလတန်များသည် ယောက်ျားလေးများအား လေ့ကျင့်မှုနှင့် အားကစားပွဲများတွင် ကြည့်ရှုခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ အလေးမပေးခြင်းသည် ကိုယ်ကာယလေ့ကျင့်မှု၏ အရေးကြီးသောအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး လေးပစ်ခြင်းသည် 15 ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဦးစားပေးလက်နက်ဖြစ်လာသော်လည်း သေနတ်များသည် အထူးအရေးကြီးပါသည်။ ဓားနှင့်တိုက်ခိုက်ခြင်းသည်လည်း အရေးကြီးပြီး နပန်းကစားခြင်းသည် အင်ပါယာ၏အစောပိုင်းနှစ်များအတွင်း စူလတန်အချို့ပင် နှစ်သက်ခဲ့သော အားကစားနည်းဖြစ်သည်။ ယနေ့ကစားသည့် Jerit သည် လှံများဖြင့် လှံများဖြင့် စိန်ခေါ်ကာ ဆန့်ကျင်ဘက်အသင်းအား ၎င်းတို့၏ အခြေခံလိုင်းသို့ မပြန်မီတွင် စိန်ခေါ်သူများကို ဖမ်းရန် ဆန့်ကျင်ဘက်အဖွဲ့ကို ရဲရဲတောက် စိန်ခေါ်သည့် အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ ပါဝင်ပါသည်။

ဂီတကို တတ်ကျွမ်းသော ယောက်ျားလေးများအတွက် တူရိယာမျိုးစုံတီးခတ်ခြင်း၊ သီချင်းဆိုခြင်းနှင့် တေးရေးခြင်းအတွက် လေ့ကျင့်မှုများစွာ ရှိသည်။ ဒရာဂါသမား သို့မဟုတ် ဘာသာပြန်ဆိုသူ အဲလ်ဘတ် ဘိုဘိုဗီ၏ ပြောကြားချက်အရ တူရကီဂီတသည် “တေးဆို၊ ဖျော်ဖြေသူ၏ အထိအတွေ့နှင့် အထူးသဖြင့် အတုယူနိုင်စွမ်း” ပေါင်းစပ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဟာရမ်ရှိအမျိုးသမီးများသည် သီချင်းစာသား သို့မဟုတ် အတီးအမှုတ်အမျိုးအစားများကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင် စစ်ဘက်တေးဂီတကို ချီတက်ရာတွင် စစ်တပ်နှင့်အတူလိုက်ပါမည့် Janissary စစ်တီးဝိုင်းအတွက် အဖွဲ့ဝင်များကို ပံ့ပိုးပေးရန် အမျိုးသားများအတွက် တင်းကြပ်စွာ ကန့်သတ်ထားသည်။

ဤသင်တန်းအားလုံး၏ အခြေခံရည်ရွယ်ချက်မှာ နန်းတော်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ယောက်ျားလေးများအား အသိပညာပေးရန်ဖြစ်ပြီး မင်းသားများအပါအဝင် ၎င်းတို့တစ်ဦးစီသည် ၎င်းတို့၏ သီးခြားအရည်အချင်းများနှင့် အရည်အချင်းများအပေါ်အခြေခံ၍ ကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခုစီ သင်ကြားပေးမည်ဖြစ်သည်။ ဤကျွမ်းကျင်မှုသည် အဆင်မပြေမှုများဖြစ်ပေါ်ပါက ၎င်းတို့အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းအတွက် အထောက်အကူဖြစ်စေရန်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သောကျွမ်းကျင်မှုတွင် မြှားဆွဲခြင်း သို့မဟုတ် ထုပ်ပိုးထားသော ပုဝါများ ပါဝင်သည်။

ပညာရေးကို နန်းတော်ဝင်များက ပံ့ပိုးပေးသော်လည်း လိုအပ်သည်ဟု ယူဆပါက နန်းတော်ပြင်ပမှ ဆရာများကို ခေါ်ဆောင်လာနိုင်သည်။ သေချာတာကတော့ ဂီတသင်တန်းဆရာတွေ စိုးရိမ်တဲ့ကိစ္စပါ။

အချိန်ကျလာ၍ သူတို့၏ပညာရေးပြီးဆုံးသောအခါ ယောက်ျားလေးများသည် ၎င်းတို့တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော Enderun အဆင့်ခုနစ်ဆင့်၏ မည်သည့်အပိုင်းပေါ်မူတည်ပြီး ဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနားမျိုးကို ပြုလုပ်ကြမည်ဖြစ်သည်။ အချို့မှာ Janissary တပ်ဖွဲ့တွင် ခန့်ထားမည်ဖြစ်ပြီး အချို့မှာ အစိုးရရာထူးအသီးသီးတွင် ခန့်အပ်ခံရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ယောက်ျားလေး တစ်စုံတစ်ယောက်မျှ ရှေ့မတိုးနိုင်ခဲ့ပါက ၎င်းတို့အား ရာထူးမှ နှုတ်ထွက်ခွင့်ပြုပြီး နန်းတော်အပြင်ဘက်တွင် ရာထူးတာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရမည်ဖြစ်သည်။

တစ်ဦးကတောက်ပတဲ့အနာဂတ်

16 ရာစုရှိ သြစတြီးယားသံအမတ် Ogier Ghiselin de Busbecq သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာ၏ ပညာရေးစနစ်အကြောင်းနှင့် ၎င်းသည် မည်သို့သော ယောက်ျားမျိုးများကို မွေးထုတ်ပေးကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ "တာ့လူမျိုးများတွင် မွေးဖွားခြင်းနှင့် ခြားနားခြင်းမရှိပါ၊ လူတစ်ဦးအား ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတွင် သူရရှိထားသည့် ရာထူးနှင့် တိုင်းတာသည်။ ရာထူးမှ ဆင်းသက်ခြင်းမရှိဘဲ ရာထူးမှ ဆင်းပေးသည့် တာဝန်များဖြင့် လူ၏နေရာကို အမှတ်အသားပြုထားသည်။ စူလတန်သည် ၎င်း၏ရာထူးခန့်အပ်မှုတွင် စည်းစိမ် သို့မဟုတ် ရာထူးအဆင့်၊ ၎င်း၏ အကြံပြုချက်၊ ရာထူး၊ အဆင့်အတန်း၊ ရာထူးအလိုက် ဟန်ဆောင်မှုများနှင့် သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိပေ။ ရာထူးတိုးမည့်သူ၏ စရိုက်၊ အရည်အချင်းနှင့် စိတ်နေသဘောထားတို့ကို သေသေချာချာ ဆန်းစစ်ပြီး ရာထူးတိုးခြင်းမှာ အမျိုးသားများ ရာထူးတက်ခြင်းမှာ အရည်အချင်းရှိသူများသာ ခန့်အပ်သင့်သည်ဟု သေချာစေသည့် စနစ်ဖြစ်သည်။

အမှန်စင်စစ် အစိုးရ၀န်ထမ်းများသည် ၎င်းတို့ရှေ့တွင် တောက်ပသော အနာဂတ်များ ရှိသည်။ သူတို့ ဘယ်လောက် ရည်မှန်းချက်ကြီးသလဲပေါ်မူတည်ပြီး မဟာဗီဇယရာထူးကို တက်လှမ်းဖို့ ဘယ်အရာကမှ တားဆီးလို့မရနိုင်သလို Enderun မှာ ကြီးပြင်းလာတဲ့ ယောက်ျားလေးတွေ တော်တော်များများက အဲဒီရာထူးကို တကယ်ရောက်နေပါပြီ။
အနောက်တိုင်းပညာရေးပုံစံများကို အင်ပါယာသို့ စတင်အသုံးပြုလာသောအခါတွင် Enderun စနစ်က ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ၎င်းသည် ၁၉ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။

စက်တင်ဘာ ၂၂/၂၀၁၂