ဆီးရီးယား အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး အတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး သံတမန်က အီရန်ကို အကူအညီ တောင်းနေပါတယ်။

တနင်္လာနေ့တွင် သူပုန်များနှင့် အစိုးရတပ်များက လမ်းပေါ်ထွက်၍ ရွာချင်းဆက် တိုက်ကြစဉ် အစ္စလာမ္မစ် အီးဒ်အယ်လ်အာဒါ အားလပ်ရက်အတွင်း ဆီးရီးယားတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး စီစဉ်ပေးရန် နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေး ကိုယ်စားလှယ် Lakhdar Brahimi က အီရန်အား တောင်းဆိုခဲ့သည်။

Brahimi သည် ၁၉ လကြာ လူထုအုံကြွမှုကို ချေမှုန်းရန်အတွက် ဆီးရီးယားသမ္မတ Bashar al-Assad ၏ အနီးကပ်ဆုံး ဒေသတွင်း မဟာမိတ်ဖြစ်သော အီရန်ခေါင်းဆောင်များနှင့် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် တီဟီရန်၌ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရာတွင် အဆိုပါ တောင်းဆိုချက်အား ပြောကြားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဆီးရီးယားပြည်တွင်းစစ်သည် တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ ပိုမိုဆိုးရွားလာနေပြီး သွေးထွက်သံယိုမှုများကို ရပ်တန့်ရန် အရေးတကြီး လိုအပ်နေကြောင်း ၎င်း၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက တနင်္လာနေ့တွင် ဝါရင့် အယ်လ်ဂျီးရီးယား သံတမန်က ပြောကြားခဲ့သည်။

အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အောက်တိုဘာ ၂၅ ရက်ဝန်းကျင်တွင် စတင်မည်ဖြစ်ပြီး ရက်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်မည့် Eid အားလပ်ရက်အတွင်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဆောင်ရွက်ရန် ၎င်းက အကြံပြုခဲ့သည်။ “နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်ကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေမယ့် ပတ်၀န်းကျင်ကို ဖန်တီးရာမှာ အထောက်အကူဖြစ်စေမှာပါ”။

နှစ်ဖက်စလုံးမှ ချက်ခြင်းတုံ့ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိခဲ့ဘဲ တနင်္လာနေ့တွင် ဆီးရီးယားမြို့အများအပြားနှင့် ကျေးလက်ဒေသများတွင် တိုက်ပွဲများပြင်းထန်လာသဖြင့် ၎င်းတို့သည် မည်သည့်စစ်မြေပြင်တွင်မဆို အားသာချက်များကို ဘရိတ်အုပ်ထားလိုမည်ဆိုသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းမသိရသေးပေ။

ဧပြီလတွင် Brahimi ၏ ရှေ့ဦး Kofi Annan က ကြားဝင်စေ့စပ်ထားသည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် ပြိုပျက်သွားခဲ့ပြီး Annan သည် စိတ်ပျက်လက်ပျက်ဖြင့် အလုပ်မှနုတ်ထွက်ခဲ့သည်။

အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး အောင်မြင်ဖို့အတွက်၊ ဒါဟာ ဆီးရီးယားပြည်တွင်း၊ ဒေသတွင်းနဲ့ ပြင်ပမှာ အားလုံး စုပေါင်း ကြိုးပမ်းရမှာပဲ” ဟု နယူးယောက်မြို့ လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ၌ ကုလသမဂ္ဂ အကြီးတန်း နိုင်ငံရေး အရာရှိတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။

အစိုးရများအားလုံးကို လက်နက်များ ထောက်ပံ့ပေးနေခြင်းကို ရပ်တန့်ပြီး ပဋိပက္ခအတွင်း မည်သည့်ဘက်ခြမ်းကို စစ်ရေးအကူအညီများ ပေးသင့်သည်ဟု အရာရှိ Jeffrey Feltman က ပြောကြားခဲ့သည်။

“မတရားဖမ်းဆီးခြင်း၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းနှင့် အကျဉ်းချုပ် ကွပ်မျက်ခြင်းများ အပါအဝင် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပါသည်။ မနှစ်က တိုက်ပွဲတွေ တုန်လှုပ်ပြီး ဂုဏ်ယူစွာ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြပွဲတွေရဲ့ အသံတွေ လျော့သွားတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

အာဆတ်မိသားစု၏ မင်းဆက်အုပ်ချုပ်မှုကို အဆုံးသတ်ရန် တောင်းဆိုဆန္ဒပြမှုများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လမှစတင်၍ ပဋိပက္ခသည် လူပေါင်း ၃၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။

ဆီးရီးယားလူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့က တနင်္လာနေ့အထိ နိုင်ငံတဝှမ်းမှာ လူ ၅၀ သေဆုံးခဲ့ပြီး ထက်ဝက်နီးပါးဟာ စစ်သားဖြစ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ယင်းနောက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် သေဆုံးသူ ၁၇၀ ရှိခဲ့သည်။

အလက်ပိုလမ်း-တိုက်ပွဲ

အလက်ပိုအရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ သူပုန်များထိန်းချုပ်ထားသည့် ခရိုင်နှစ်ခုဖြစ်သည့် al-Shaar နှင့် Karm al-Jabal တို့သည် တနင်္လာနေ့တွင် အာဆတ်၏တပ်ဖွဲ့များထံမှ ပြင်းထန်စွာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်ဟု အတိုက်အခံလိုလားသော စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။ ဆီးရီးယားနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ကြီး၏ မြောက်ဘက်ရှိ Jdeideh ခရိုင်တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်းလည်း သိရသည်။

ဆီးရီးယား ရုပ်မြင်သံကြားတွင် ၈ ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော အလက်ပိုမြို့ ဗလီကြီးအတွင်း၌ စစ်သားများနှင့် အစိုးရတပ်များနှင့် သူပုန်များကြား တိုက်ပွဲများအတွင်း ဆိုးရွားစွာ ပျက်စီးခဲ့သည့် ဗီဒီယိုဖိုင်ကို ပြသခဲ့သည်။

ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်၏ အလယ်ခေတ်ဝင်ပေါက်များ မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ လက်ရာမြောက်သော သစ်သားပြားများကို ဖြိုဖျက်ကာ ဝင်းအတွင်း၌ သတ္တုကြိုးမီးအိမ်များ ကျိုးသွားခဲ့သည်။ အနီးနားတွင် သေနတ်သံများ ကြားနေရသည်။

အနောက်မြောက်ပိုင်း အိုင်ဒလစ်ပြည်နယ်တွင် အစိုးရစစ်လေယာဉ်များက မြို့အများအပြားကို တနင်္လာနေ့တွင် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။

တူရကီနယ်စပ်အနီးတွင် နယ်မြေပိုမိုသိမ်းယူရန် နောက်ဆုံးတွန်းအားပေးမှုဖြင့် အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ မြို့အနီးရှိ စစ်တပ်အစောင့်တပ်ကို တနင်္ဂနွေနေ့တွင် သူပုန်များက ဝိုင်းထားခဲ့ကြောင်း အတိုက်အခံ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက ပြောကြားခဲ့သည်။

အလက်ပို၊ ဆီးရီးယား၏ စီးပွားရေးနှင့် စက်မှုအချက်အချာကျသော အလက်ပိုနှင့် တူရကီတို့ကြား လမ်းမကြီးပေါ်တွင် Urum al-Sughra ရှိ အခြေစိုက်စခန်းအား ဝိုင်းရံထားရာ စစ်သားရာပေါင်းများစွာ ပိတ်မိနေခဲ့သည်။

"သူပုန်တွေက Urum al-Sughra မှာရှိတဲ့ 46th Regiment ကိုကယ်တင်ဖို့ Aleppo ကပေးပို့တဲ့ သံချပ်ကာကော်လံကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အဲဒီလမ်းကြောင်းမှာ ရပ်တန့်ခဲ့ပါတယ်" ဟု တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတစ်ဦးဖြစ်သည့် Firas Fuleifel က Idlib ပြည်နယ်မှ အဓိကအခြေစိုက်စခန်းနှင့် ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းမှ Reuters သို့ ဖုန်းဖြင့်ပြောကြားခဲ့သည်။ အလက်ပိုမှာ သူပုန်တွေ တိုက်ခိုက်နေတယ်။

ကော်လံကို လေကြောင်း ထောက်ပံပေးဖို့ ကြိုးစားစဉ် ဂျက်လေယာဉ်တစ်စင်း ပစ်ချခံခဲ့ရတယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။

တူရကီနိုင်ငံ Hatay ပြည်နယ်နှင့် နယ်စပ်တွင် သူပုန်များသည် Azmarin မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကျေးရွာများတွင် လေးရက်ကြာ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် သူပုန်များ ခေတ္တ ရပ်တန့်နေပုံရသည်။

စစ်ရေးအခြေအနေများကို ခြုံငုံသုံးသပ်ကြည့်ရာ လန်ဒန်ရှိ Royal United Services Institute မှ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသူ Shashank Joshi က ပင်လယ်ကွေ့ပြည်နယ်များမှ လက်နက်များဖြင့် တွန်းအားပေးပြီး တိုက်ခိုက်ရေးစွမ်းရည်များ ရရှိနေသည့် သူပုန်များသည် ပိုကောင်းအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ အာဆတ်၏ တပ်ဖွဲ့များသည် တိုး၍ တိုးလာကာ အသေအပျောက် ပိုများလာသည်။

အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အတိုက်အခံအင်အားစုများသည် ပေါင်းစည်းကာ ဒေသတွင်းအဖွဲ့များကို ချိတ်ဆက်ပေးသည့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော ကွပ်ကဲမှုကွင်းဆက်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းထားခြင်းမရှိပေ။

“ဒါကြောင့် အစိုးရတပ်တွေက သူတို့ရဲ့ ချုပ်ကိုင်မှု ဆုံးရှုံးနေရင်တောင် အတိုက်အခံအဖွဲ့တွေ အများကြီးကို သိမ်းပိုက်နေတယ်” ဟု Joshi က Reuters သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဇူလိုင်လကထက် ခြောက်လအတွင်း အစိုးရပြိုလဲဖို့ ယုံကြည်မှုနည်းတယ်။”

သူပုန်များသည် အလက်ပိုတွင် မြေချခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့ နှစ်သက်သလောက် မဟုတ်ဘဲ ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုများပြားသည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ဒမတ်စကတ်နှင့် အလက်ပိုကြားရှိ မြောက်-တောင်အဝေးပြေးလမ်းမကြီးကို သူပုန်များက ပိတ်ဆို့ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သော်လည်း လမ်းမများပေါ်တွင် ဖုံးအုပ်မှုမရှိခြင်းကြောင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည်ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

သောင်တင်နေသောမြို့များကို ပြန်လည်ထောက်ပံ့ရန် လိုအပ်သောကြောင့် ၎င်းတို့လမ်းကို ထိန်းထားနိုင်လျှင် အစိုးရ၏ ရဟတ်ယာဉ်အုပ်စုသည် တင်းမာလာမည်ဖြစ်သည်။

တူရကီဂိမ်း-ပြောင်းလဲမှု

“ဂိမ်းပြောင်းလဲသူ” သည် တစ်ချိန်က အာဆတ်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်ခဲ့ဖူးပြီး ယခုအခါ နုတ်ထွက်ရန် နိုင်ငံတကာ တောင်းဆိုမှုများတွင် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဂျိုရှီက ပြောကြားခဲ့သည်။

အာဆတ်၏စစ်တပ်အတွက် ရုရှားလက်နက်များ သယ်ဆောင်လာသည်ဟု စွပ်စွဲကာ မော်စကိုမှ ပြေးဆွဲနေသည့် ဆီးရီးယားလေယာဉ်တစ်စင်းကို အန်ကာရာမှ အန်ကာရာက အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်တွင် တွန်းချခဲ့သဖြင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သီတင်းနှစ်ပတ်အတွင်း ဆီးရီးယားနှင့် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုများ ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာခဲ့သည်။

ဆီးရီးယားလေယာဉ်များအတွက် တူရကီလေကြောင်း အာကာသကို ပိတ်ထားလိုက်ကြောင်း အန်ကာရာက တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ ဒမတ်စကတ်ကလည်း တူရကီလေယာဉ်များကို ၎င်း၏ပိုင်နက်အတွင်း ပျံသန်းခြင်းမပြုရန် တားမြစ်ထားသည်။

မြေပြင်လေယာဉ်ပေါ်တွင် လက်နက်မရှိကြောင်းနှင့် တရားဝင်မဟုတ်သော ရေဒါများကို သယ်ဆောင်လာသည်ဟု ရုရှားက ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းသည် အန်ကာရာနှင့် သဘောထားကွဲလွဲမှုကို အေးမြစေရန် ပြုမူခဲ့သည် - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Sergei Lavrov က အဆိုပါဖြစ်ရပ်သည် ခိုင်မာသောဆက်ဆံရေးကို ထိခိုက်မည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ဖျန်ဖြေသူ Brahimi နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Ali Salehi က အီရန်နိုင်ငံသည် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် သူနှင့်အတူ လက်တွဲလုပ်ဆောင်ရန် အဆင်သင့်ရှိကြောင်းနှင့် ပဋိပက္ခကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများမတိုင်မီ တီဟီရန်၏ ချက်ချင်းအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး တောင်းဆိုမှုကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒီပဋိပက္ခတွေ ရပ်တန့်ပြီး နောက်ထပ် သွေးထွက်သံယိုတွေ ရပ်တန့်သွားအောင် ကျွန်တော်တို့အားလုံး လက်တွဲဖို့ လိုအပ်ပါတယ်” ဟု Salehi မှ ပြောကြားခဲ့သည်။

ရှီးယိုက်အီရန်သည် ရှီးယိုက်အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော Alawite ဂိုဏ်းဝင် အာဆတ်ဒေသရှိ အဓိကမဟာမိတ်ဖြစ်သည်။

အဆိုပါ လူထုအုံကြွမှုကို ဆွန်နီမွတ်စလင်အများစုမှ ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ဆွန်နီအုပ်ချုပ်သော အာရပ်နိုင်ငံများနှင့် တူရကီတို့က ကျောထောက်နောက်ခံပြုကာ ဆွန်နီအစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံရေးတွင် အမြစ်တွယ်သည့် ပါတီတစ်ခုက ဦးဆောင်ခဲ့သည်။

တူရကီနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ စခန်းများတွင် နေထိုင်သည့် ဆီးရီးယားဒုက္ခသည် အရေအတွက်သည် တနင်္လာနေ့တွင် 100,000 ကျော်သွားပြီဖြစ်ပြီး ထိန်းကျောင်းနိုင်မှု ကန့်သတ်ချက်သို့ ရောက်ရှိသွားကြောင်း တူရကီ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲရေး အေဂျင်စီက တနင်္လာနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

အခြား ဆီးရီးယား အိမ်နီးချင်း နှစ်ခုဖြစ်သည့် လက်ဘနွန်နှင့် ဂျော်ဒန်တို့က ဒုက္ခသည် ၉၄,၀၀၀ နှင့် ၁၀၆,၀၀၀ အသီးသီး ခိုလှုံနေကြသည်ဟု ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ အေဂျင်စီက ပြောသည်။

(ရိုက်တာ)