ဆီးရီးယားအရေး နိုင်ငံတကာဖျန်ဖြေသူသည် အစ္စလာမ္မစ် အီးဒ်အယ်လ်အာဒါပွဲတော်အတွင်း သမ္မတ Bashar al-Assad အစိုးရနှင့် သူပုန်များကြား စစ်ပွဲအတွင်း အတိုချုံးအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးပွဲစားကို ကြိုးပမ်းရန် လာမည့်ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ဒမတ်စကတ်သို့ သွားရောက်မည်ဖြစ်သည်။
ကုလသမဂ္ဂ-အာရပ်အဖွဲ့ချုပ် အထူးသံတမန် Lakhdar Brahimi က ဂျော်ဒန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ တွေ့ဆုံအပြီး ကြာသပတေးနေ့က သတင်းထောက်တွေကို ပစ်ခတ်မှုတွေ ပြေလျော့သွားခြင်းက ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်နိုင်ပြီး 19 လကြာ ပဋိပက္ခမှာ ပိုမိုကြာရှည်စွာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဆောင်ကြဉ်းပေးနိုင်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။
“ဟုတ်ပါတယ် ကျွန်တော် ဆီးရီးယားကို သွားမယ်။ အစိုးရမှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အစိုးရကို ဆန့်ကျင်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ နောက်တစ်ပတ် Eid သုံးလေးရက်အတွင်း တိုက်ပွဲတွေရပ်ဖို့ ကျွန်တော်တို့ဆီးရီးယားညီအစ်ကိုတွေကို ဒီမေတ္တာရပ်ခံချက်ကို တောင်းခံထားပါတယ်” ဟု ဘရာဟီမီက ပြောကြားခဲ့သည်။
ဧပြီလတွင် ယခင်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် ပျက်သွားခဲ့ပြီး တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အပြန်အလှန်အပြစ်တင်ကြသည်။ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းရေးမှူး ကိုဖီအာနန်သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် စိတ်ပျက်စွာဖြင့် ၎င်း၏ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ အာဆတ်၏ တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ၎င်း၏ ၁၂ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်မှုကို အဆုံးသတ်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည့် လျော့ရဲတင်းတင်း ဖွဲ့စည်းထားသော သူပုန်တပ်ဖွဲ့ကို ဆန့်ကျင်သည့် စစ်ပွဲသည် ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ အလက်ပို၊ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးအချက်အချာကျသော အလက်ပိုနှင့် မြို့တော် ဒမတ်စကတ် အပါအဝင် မြို့များတွင် တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားနေပြီး တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားနေကာ တိုက်ပွဲများ နှင့် အရပ်သားများ နေ့စဉ် သေဆုံးမှု 12 တွင် ပုံမှန်ဖြစ်သည်။
အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို စောင့်ကြည့်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိဘာသာ ချမှတ်မည်ဖြစ်သည်။
“ဒါဟာ ဆီးရီးယားပြည်သူတွေကို တိုက်ခိုက်မှုတွေ ရပ်ပြီး သူတို့ကိုယ်တိုင် စောင့်ကြည့်ဖို့ ပန်ကြားချက်ပါ။ ဒါဟာ နိုင်ငံရေး လုပ်ငန်းစဉ် ဒါမှမဟုတ် ဆီးရီးယား အကျပ်အတည်းအတွက် လိုအပ်တဲ့ ဖြေရှင်းချက် မဟုတ်ပါဘူး” ဟု Brahimi က ပြောကြားခဲ့သည်။
ဆီးရီးယားအစိုးရသည် အဆိုပါအဆိုပြုချက်ကို ဂရုတစိုက်ကြိုဆိုသော်လည်း မည်သည့်အစပြုမှုမျိုးကိုမဆို နှစ်ဖက်စလုံးက လေးစားရမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ အာဆတ်၏ အပြင်းထန်ဆုံး ဝေဖန်သူ တူရကီနှင့် ၎င်း၏ အပြင်းထန်ဆုံး မဟာမိတ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည့် အီရန်တို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် အဆိုပါ အစီအစဉ်ကို ကျောထောက်နောက်ခံပြုကာ ရှားပါးသော သဘောတူညီချက်ကို ပြသခဲ့ကြသည်။
Brahimi သည် စနေနေ့တွင် ဆီးရီးယား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Walid al-Moualem နှင့် တွေ့ဆုံမည်ဖြစ်ကြောင်း Damascus မှ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။
နိုင်ငံခြားရေးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Jihad Makdissi က Damascus မှ Brahimi ၏ ဆွေးနွေးပွဲများသည် သူပုန်များကို ကျောထောက်နောက်ခံပြုသော နိုင်ငံများနှင့် အပြုသဘောဆောင်သော ပဏာမခြေလှမ်းများ အောင်မြင်မှုဆီသို့ ဦးတည်သွားစေမည့် အရာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
Brahimi ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Ahmad Fawzi က အဆိုပါ သံတမန်သည် ဝါရင့် အယ်လ်ဂျီးရီးယား သံတမန် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြီးပြည့်စုံသော ငြိမ်းချမ်းရေး အစီအစဉ်သစ်ကို လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
“အချိန်ဇယားဆွဲဖို့ ခက်ပေမယ့် အားလုံးက အတူတူပါပဲ။ သူ ဒီအိမ်နီးနားချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ ခရီးစဉ်နဲ့ အဝိုင်းကို ပြီးသွားပါပြီ။ အပြင်ဘက် စက်ဝိုင်း၊ မော်စကိုနဲ့ တရုတ်တို့ဆီ သွားရမှာ ဖြစ်ပြီး သူတို့ကို မျက်လုံးထဲ ကြည့်ပြီး ပံ့ပိုးမပေးရင် ဒါက အလုပ်မဖြစ်ဘူးလို့ ပြောပါတယ်” ဟု Fawzi က ဆိုသည်။
ပြီးခဲ့သောနှစ်တွင် ဆီးရီးယားနိုင်ငံကို ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံတန်ဖိုးရှိ စစ်လက်နက်များ ရောင်းချခဲ့သည့် ရုရှားနှင့် တရုတ်တို့က ဆီးရီးယားအာဏာပိုင်များကို ရှုတ်ချသည့် အနောက်အင်အားကြီးနိုင်ငံများက ထောက်ခံသည့် ဆုံးဖြတ်ချက် သုံးခုကို ဗီတိုအာဏာဖြင့် ဗီတိုအာဏာသုံးကာ ဒမတ်စကတ်အပေါ် ကုလသမဂ္ဂ၏ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည်။
ရုရှားနိုင်ငံသည် ယခင်ဆိုဗီယက်ယူနီယံအပြင်ဘက်ရှိ ၎င်း၏တစ်ခုတည်းသော စစ်အခြေစိုက်စခန်းဖြစ်သည့် Tartus ဆိပ်ကမ်းတွင် ရေတပ်ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများကို ထိန်းသိမ်းထားရန် ခွင့်ပြုထားသည့် အာဆတ်အား တွန်းအားပေးရန် ကြိုးပမ်းမှုကို ကရင်မလင်က ငြင်းဆိုထားသည်။
အထူးသဖြင့် စစ်ရေးအရ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိဘဲ ဆီးရီးယား၏ အကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းရမည်ဟု မော်စကိုက ပြောကြားခဲ့သည်။
စစ်ပွဲကို နိုင်ငံတကာရန်သူများက သွေးထိုးလှုံ့ဆော်နေသော အကြမ်းဖက်သမားများ၏ ရန်လိုမှုအဖြစ် ပုံဖော်ထားသည့် ဆီးရီးယားအစိုးရသည် အတိုက်အခံများကို ပြည်ပထောက်ခံမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ကန့်ကွက်ရန် ကုလသမဂ္ဂထံ စာရေးထားကြောင်း ကြာသပတေးနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
ဆော်ဒီအာရေးဗီးယား၊ ကာတာနှင့် တူရကီတို့ အပါအဝင် ပြည်ပနိုင်ငံများ၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုဆိုင်ရာ အထောက်အထားများသည် ဆီးရီးယားရှိ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့များကို မကြာသေးမီက တိုးမြင့်လာခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဘန်ကီမွန်းနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီထံ စာတစ်စောင်၌ ပြောကြားခဲ့သည်။
ဒမတ်စကတ်တွင် သေနတ်များ
သူပုန်တွေက စစ်ထရပ်ကားတစ်စီးကို ချုံခိုတိုက်ခိုက်တာကြောင့် စစ်သားငါးဦး သေဆုံးခဲ့ရတဲ့ အရှေ့ဘက် သဲကန္တာရမြို့ Hassake ကနေ ကြာသပတေးနေ့မှာ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အစိုးရတပ်တွေက အစွန်အဖျား ဆင်ခြေဖုံးတွေကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေတဲ့ Damascus ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပါတယ်။
ဒမတ်စကတ်နှင့် အလက်ပိုမြို့ကို ဆက်သွယ်ထားသည့် အဓိက မြောက်-တောင်ဘက် အဝေးပြေးလမ်းမကြီးကို ဖြတ်ကျော်နေသည့် Maarat al-Numan ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ လူဒါဇင်ပေါင်းများစွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း အတိုက်အခံ ဆီးရီးယား လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့က ပြောသည်။
တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် မာရတ်တဝိုက်ရှိ ကျေးလက်ဒေသရှိ ရွာများကို သန့်ရှင်းရေးလုပ်ကာ သူပုန်အများအပြား သေဆုံးကာ ဒဏ်ရာရခဲ့ကြောင်း SANA သတင်းဌာနမှ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အစိုးရတပ်ဖွဲ့များသည် မာရတ်ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် တွန်းအားပေးလုပ်ဆောင်နေပြီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ဆီးရီးယားနိုင်ငံတစ်ဝှမ်း တိုက်ပွဲများနှင့်ပတ်သက်၍ ကျယ်ပြန့်သောအစီရင်ခံစာတစ်ခုတွင် SANA က အလက်ပိုနှင့် အခြားနေရာများတွင် ခရိုင်အများအပြား၌ တိုက်ခိုက်မှုများတွင် သောင်းကျန်းသူအများအပြား သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အလက်ပိုတွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း အဆိုပါ စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဆီးရီးယားနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း သဲကန္တာရရှိ Deir Ezzor မှ Palmyra သို့ ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း ဖောက်ခွဲခဲ့ပြီး al-Omar လယ်ကွင်းမှ Deir Ezzor မြောက်ဘက် Atteim လယ်မြေသို့ ရေနံပိုက်လိုင်းတစ်ခုကို ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖောက်ခွဲခဲ့ကြောင်း SANA မှ ပြောကြားခဲ့သည်။
လက်နက်မဲ့ အရပ်သား ၆၂ ဦး၊ ကလေး ၁၂ ဦး အပါအဝင် ဆီးရီးယားနိုင်ငံသား ၁၄၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့က ပြောသည်။
အင်္ဂါနေ့က ပူးတွဲခေါင်းဆောင်ပိုင်းကို သဘောတူညီခဲ့သည့် သူပုန်များသည် ၎င်းတို့အား ပိုမိုအားကောင်းသော လက်နက်များ ပေးအပ်ရန် အားပေးထောက်ခံသူများအား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို ကတိကဝတ်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် ဂုဏ်ပြုခြင်း ရှိ၊ မရှိကို ဆီးရီးယားအာဏာပိုင်များက မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။
သို့သော် အာဆတ်၏ တပ်ဖွဲ့များ၏ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် ချက်ချင်းလက်ငင်း ပြန်လည်ရရှိမည်ဖြစ်ကြောင်း အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်များက ပြောကြားခဲ့သည်ဟု Brahimi က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
“ကျမတို့ အတိုက်အခံမှာ တွေ့တဲ့လူတိုင်းဆီက ကြားသိရပြီး (တခြား) အစိုးရက အကြမ်းဖက်မှုတွေ ရပ်ဆိုင်းရင် ဒါကို တိုက်ရိုက်တုံ့ပြန်မှာပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
"ဒါဟာ ဆီးရီးယားပြည်သူတွေကို ကယ်တင်နိုင်မယ့် အလွန်သေးငယ်တဲ့ ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်လာမယ်လို့ ကျွန်တော်တို့ မျှော်လင့်ပါတယ်... ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူတို့ဟာ နေ့စဉ် လူရာပေါင်းများစွာကို မြှုပ်နှံထားလို့ပါပဲ။"
ယခုသေဆုံးသူစုစုပေါင်းမှာ 30,000 ကျော်ရှိပြီး နိုင်ငံတကာကစားသမားများက စစ်ပွဲသည် အာဆတ်ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးသော ဆွန်နီအာဏာရှင်များနှင့် ရှီးယိုက်များကြားတွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဒေသဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခအဖြစ်သို့ ကျယ်ပြန့်လာမည်ကို နိုင်ငံတကာ ကစားသမားများက စိုးရိမ်နေကြသည်။
(ရိုက်တာ)
