ဆီးရီးယားတွင် လေယာဉ်မပျံသန်းရဇုန်ကို အမြန်ဆုံး ချမှတ်သင့်သည်။

“အချိန်မနှောင်းသေးပါဘူး၊ သူပုန်တွေနဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ ဆီးရီးယားစစ်တပ်ကို ဆီးရီးယားပိုင်နက် အထူးသဖြင့် တူရကီနယ်စပ်နဲ့ ပိုနီးတဲ့ နယ်မြေတွေမှာ ပြန်လည်စုဖွဲ့ဖို့ အခွင့်အရေးပေးဖို့ ဖြစ်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး ချမှတ်သင့်ပါတယ်” ဟု ဒေါက်တာ Alon Ben-Meir က Today's Zaman နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ New York University's Global Affairs Center မှ အကြီးတန်းလုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော Ben-Meir က ထိုကဲ့သို့ လေယာဉ်မပျံသန်းရဇုန် တည်ထောင်ခြင်းသည် အကြမ်းဖက်မှုမှ ထွက်ပြေးလာသည့် ဆီးရီးယားနိုင်ငံသားများအတွက် လုံခြုံရာနေရာတစ်ခု ပေးစွမ်းနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် ဒုက္ခသည်များမဟုတ်ဘဲ အိုးအိမ်မဲ့ဖြစ်ရမည့် အခြေအနေဖြစ်ကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။

Ben-Meir ၏ အဆိုအရ ဆီးရီးယားတွင် ဖြစ်ပျက်နေသည့်အရာသည် ဆီးရီးယားကဲ့သို့ ကာ့ဒ်လူမျိုးများနေထိုင်ပြီး Kurdistan Workers' Party (PKK) ၏ အကြမ်းဖက်လှုပ်ရှားမှုကို တိုက်ခိုက်နေသည့် တူရကီနိုင်ငံကို အကျိုးသက်ရောက်စေသည်။ ဆီးရီးယားက ပြေလည်သွားတဲ့အခါ တူရကီအတွက် ကြီးစွာသောစိုးရိမ်မှုကတော့ ကာ့ဒ်အများအပြားဟာ ယနေ့ခေတ်မှာ ကာ့ဒ်နိုင်ငံထူထောင်ဖို့ အိပ်မက်တွေ ဆက်လက်မက်နေကြတယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။ “ဘယ်လိုအခြေအနေမျိုးမှာမဆို တူရကီက လက်မခံနိုင်ဘူး” ဟု Ben-Meir ကပြောသည်။

အီရတ်ရှိ ကာ့ဒ်များကို ထောက်ပံ့သည့် အစ္စရေးကမူ ဆီးရီးယားရှိ ကာ့ဒ်များကို ထောက်ပံ့ကူညီခြင်းသည် အခွင့်အလမ်းတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာသင့်သည်ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

အင်တာဗျူးမှ ကောက်နှုတ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

ရုရှားက ဆီးရီးယားအစိုးရကို ကျောထောက်နောက်ခံပြုနေတယ်လို့ ဘာကြောင့်ထင်လဲ။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ သူတို့ရဲ့ ရိုးရာပထဝီဝင်နိုင်ငံရေးနဲ့ အကျိုးစီးပွားတွေကြောင့်လား၊ ဒါမှမဟုတ် ဆီးရီးယားမှာ အလားအလာရှိတဲ့ အစ္စလာမ္မစ်ဝါဒီတွေ ဝင်ရောက်လာမှာကို စိုးရိမ်လို့လား။

ဆိုဗီယက်ယူနီယံအနေဖြင့်၊ ၎င်းသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာအပေါ် သြဇာလွှမ်းမိုးနိုင်သည့် အဓိကပါဝါဖြစ်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့သိသည်။ ဆိုဗီယက်ပြိုကွဲပြီးကတည်းက ပါဝါကျဆင်းလာတာ သံသယဖြစ်စရာမရှိပါဘူး။ သို့သော်လည်း ရုရှားသည် ၎င်း၏ ပါဝါကို ဆက်လက် အကောင်အထည်ဖော်နေမည်ဖြစ်သည်။ ဥပမာ၊ ဆီးရီးယားမှာ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ဒါကို ကျွန်တော်တို့ တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။ ရုရှားသည် ၎င်း၏အာဏာကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန် ကြိုးစားနေသည်။ စီးပွားရေးအရ ယှဉ်ပြိုင်ဖို့အတွက် ဒါကို လုပ်ရမယ်။ သင်မှတ်မိနိုင်သည်အတိုင်း၊ လွန်ခဲ့သောငါးနှစ်မှခြောက်နှစ်ခန့်ကရုရှားသည် G8 နိုင်ငံများတွင်မပါဝင်ပါ။ အခုလည်း ထပ်ထည့်ထားပါတယ်။ ဥရောပမှာ သူတို့ကိုယ်သူတို့ ပြန်လည်ထူထောင်ဖို့ အများကြီးလုပ်ရမယ်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ရုရှားသည် ယင်းနေရာတွင် ၎င်း၏အာဏာကို ထူထောင်ရန် အလွန်ကြိုးစားနေမည်မှာ သေချာပါသည်။ အထူးသဖြင့် ဆီးရီးယားက အရေးကြီးတယ်။ ၎င်းတို့တွင် ဆီးရီးယားရှိ စစ်ရေတပ်စခန်းတစ်ခုရှိသည်။ သူတို့သည် အီရန်နှင့် ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေးရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် လက်ဘနွန်ရှိ ဟစ်ဇ်ဘိုလာများနှင့် တိုက်ရိုက် သွယ်ဝိုက်သော ဆက်ဆံရေးရှိပြီး အီရတ်နှင့် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ရှိသည်။ ဤရည်ရွယ်ချက်များအတွက်၊ ၎င်းတို့အတွက် ဆီးရီးယားအတွက် အထောက်အပံ့ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားရန်မှာ အရေးကြီးပါသည်။ အာဆတ်အစိုးရ ပြိုလဲသွားရင်တောင်မှ သြဇာလွှမ်းမိုးမှု တချို့ကို ကျင့်သုံးချင်နေသေးတာကြောင့် ဒီဒေသမှာ ရုရှားရဲ့ သြဇာလွှမ်းမိုးမှု အများအပြား ဆုံးရှုံးရလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် ဆီးရီးယားနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အမေရိကန် ဒါမှမဟုတ် အနောက်နိုင်ငံတွေက လုပ်သမျှကို ဆန့်ကျင်နေကြတာပါ။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ၎င်းတို့သည် အီရန်တွင် ၎င်းတို့၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် ဆီးရီးယားကို ဆုံးရှုံးရခြင်းသည် အီရန်၏ သြဇာအာဏာ ဆုံးရှုံးသွားခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယနေ့ ရုရှားနိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကြည့်လိုက်လျှင် ရေနံအပေါ် လုံး၀အခြေခံသည်။ ရေနံဈေး $30 သို့မဟုတ် $50 ကျဆင်းသွားသောအခါတွင် ရုရှားနိုင်ငံသည် ပထမဆုံးသော ဒဏ်ခတ်ခံရသော နိုင်ငံဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ဒါကြောင့် ရေနံနိုင်ငံခြားရေးပေါ်လစီက ရေရှည်တည်တံ့မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဗလာဒီမာပူတင်သည် ခိုင်မာပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ရှာဖွေရန် လိုအပ်သည်။

ထို့ကြောင့် အာဆတ်အစိုးရ ပြိုလဲပါက အစ္စလမ္မစ်များ အာဏာရလာမည်ကို ရုရှား၏ စိုးရိမ်မှုကို သင်သဘောမတူပါ။

မဟုတ်ဘူး၊ ငါသဘောမတူဘူး။ ဆီးရီးယားနိုင်ငံအတွင်းကို ကြည့်လျှင် ၎င်းတို့ကို Alawites၊ Sunnis၊ Christians နှင့် Kurds ဟူ၍ အုပ်စုလေးစု ခွဲခြားထားသည်။ အများစုမှာ ဆွန်နစ်များဖြစ်သည်၊ သို့သော် အီဂျစ်ရှိ မူဆလင်ညီအကိုတော်များအဖွဲ့ သို့မဟုတ် တူနီးရှားရှိ Nahda ကဲ့သို့သော လှုပ်ရှားမှုမျိုးမဟုတ်ပါ။ သူတို့ထက် အများကြီး အားနည်းတယ်၊ သေးငယ်တယ်။ ထို့နောက်တွင် အုပ်စုများကြားတွင် တိုက်ပွဲများ များပြားလာသည်။ ဒါကြောင့် အစ္စလမ္မစ်တွေ အာဏာရလာမယ် လို့ အခိုင်အမာဆိုဖို့ က လွန်လွန်းနေပါတယ်။ ဒီလိုဖြစ်လာမယ်မထင်ပါဘူး။ ဆွန်နစ်တောင်မှ မတူကွဲပြားတဲ့ အုပ်စုတွေကြားမှာ ကွဲနေတယ်။

ဒေသတွင်းမှာ ရုရှားနဲ့ တရုတ်ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေးကို သင်ဘယ်လိုထင်လဲ။ သူတို့မှာ အရာအားလုံးကို သဘောတူသလား ဒါမှမဟုတ် ကွဲလွဲမှုတွေရှိလား။

သူတို့ရဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုက မတူဘူး။ တရုတ်နိုင်ငံသည် ၎င်း၏ ရေနံ၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို အီရန်မှ တင်သွင်းသည်။ ထို့ကြောင့် ဆီးရီးယားတွင် တိုက်ရိုက်ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကို မဆန့်ကျင်ပါက အီရန်အနေဖြင့် ၎င်းအတွက် ကျေနပ်မည်မဟုတ်ပေ။ ဒီတော့ စီးပွားရေး စိတ်ဝင်စားမှု ရှိတယ်။ ရုရှားရဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုက မတူပါဘူး။ ပင်လယ်ကွေ့မှ မြေထဲပင်လယ်အထိ ၎င်းတို့၏ သြဇာကို ထိန်းသိမ်းလိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ပထဝီဝင် ဗျူဟာမြောက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒါပေမယ့် နောက်ပြဿနာတစ်ခုရှိတယ်။ သူတို့နှစ်ယောက်စလုံးက အမေရိကန်က ဘာလိုချင်တယ်ဆိုတာကို ငြင်းဆိုချင်ကြပါတယ်။ ဒါဟာ ရုရှားအတွက် စစ်အေးတိုက်ပွဲရဲ့ စိတ်ဓာတ်ပါပဲ။ သူတို့ကိုယ်သူတို့ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် အခိုင်အမာ ရပ်တည်ချင်ကြတယ်။ ဒီလိုလုပ်ဖို့၊ အမေရိကန်ကို ဆန့်ကျင်ရမယ်။

ဆီးရီးယားမှာ တူရကီရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ဘယ်လိုထင်လဲ။  

ကြီးမားသည်။ တူရကီသည် ဆီးရီးယားနှင့် ရှည်လျားသော နယ်နိမိတ် ရှိသည်။ ဆီးရီးယားပြည်တွင်း၌ ဖြစ်ပျက်သမျှသည် တူရကီအပေါ် တိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ အဓိကပြဿနာတစ်ခုမှာ Kurds များဖြစ်သည်။ ဆီးရီးယားတွင် အနည်းဆုံး ကာ့ဒ် ၂ သန်းရှိသည်။ တူရကီတွင် ကာ့ဒ် ၁၅ သန်းခန့်ရှိသည်။ PKK ကိစ္စရှိတယ်။ ဆီးရီးယားအရေး ပြေလည်သွားတဲ့အခါ တူရကီအတွက် ကြီးကြီးမားမား စိုးရိမ်စရာက ရှိနေပါတယ်။ ဆီးရီးယားမှာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရေး ပြဿနာရှိတယ်။ အခြားသူများက ကာဒစ်စတန်ကို ပြန်လည်ဖန်တီးခြင်းအကြောင်း ပြောနေကြသည်။ ၎င်း၏ နယ်နိမိတ်များကို နိုင်ထက်စီးနင်း ပိုင်းခြားထားသည်။ ကာဒစ်စတန်သည် ၁၉၂၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၃ ခုနှစ်အထိ တစ်နှစ်ခွဲကြာ တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆီးရီးယား၊ အီရန်၊ အီရတ်နှင့် တူရကီနိုင်ငံ လေးနိုင်ငံအကြား နိုင်ထက်စီးနင်း ပိုင်းခြားခဲ့သည်။ ကာ့ဒ်တော်တော်များများက ဒီဖြစ်နိုင်ခြေကို ဆက်ပြီး အိပ်မက်မက်နေကြတယ်။ အာရပ်နွေဦးကို ဖြစ်နိုင်ခြေတစ်ခုအဖြစ် မြင်ကြသည်။ ကာဒစ်စတန်ကို ပြန်လည်ဖန်တီးဖို့ စိတ်ကူးယဉ်ကြတယ်။ မည်သည့်အခြေအနေမျိုးတွင်မဆို တူရကီက လက်မခံနိုင်ပါ။ တူရကီရှိ မည်သည့်အစိုးရမဆို ကာ့ဒ်များကို တူရကီတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ထူထောင်ခွင့်မပြုသလို ကာဒစ်စတန်ကို ထူထောင်ရန်အတွက် မည်သည့်နယ်မြေကိုမှ စွန့်လွှတ်မည်မဟုတ်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ သမိုင်းမှ သိရှိရပါသည်။

ဒုတိယပြဿနာက နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး။ အကယ်၍ သင်သည် အိမ်နီးချင်းဖြစ်ပါက၊ သင့်တွင် ရန်သူဖြစ်ရန်၊ ငွေကုန်ကြေးကျခံဆက်ဆံရေး သို့မဟုတ် မိတ်ဆွေဖြစ်ရန် ရွေးချယ်ခွင့်ရှိသည်။ တူရကီတွင် အဓိက အစုရှယ်ယာများရှိသည်။ နိုင်ငံခြားရေး ၀န်ကြီး Ahmet Davutoglu က လေယာဉ်မပျံသန်းရဇုန်ကို အကောင်အထည် ဖော်ဖို့နဲ့ အနောက်နိုင်ငံတွေက သူပုန်တွေကို ပိုပြီးတော့ ထောက်ခံသင့်တယ်လို့ အကြံပြုတာကို ကြားရပါတယ်။ တူရကီက ထိပ်တန်းအရာရှိတွေနဲ့ စကားပြောခဲ့တာ မှတ်မိတယ်။ အရင်က ငါတို့မှာ ဝင်စွက်ဖက်ဖို့ တရားဝင်မှု မရှိဘူးလို့ သူတို့က ပြောနေကြတယ်။ ဒါပေမယ့် စတင်ပြောင်းလဲနေပါပြီ။ ဒုက္ခသည်ဦးရေ တိုးလာတယ်။ တူရကီတွင် ဒုက္ခသည် 100,000 ကျော်ရှိသည်။ ဆီးရီးယားတွင် သေဆုံးသူဦးရေသည် တိုးလာနေပြီး ၃၀,၀၀၀ နှင့် တိုးလာနေသည်။ ဒါကြောင့် တူရကီအနေနဲ့ ဆီးရီးယားပြဿနာကို ချဉ်းကပ်ဖို့ကလွဲလို့ ရွေးချယ်စရာမရှိပါဘူး။ ပြင်ပမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိလျှင် ဆီးရီးယား ပြိုကွဲသွားမည်ဖြစ်သည်။ ဒါဟာ တူရကီအတွက် အကြီးမားဆုံး ပြဿနာ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။

ဆီးရီးယား အကျပ်အတည်းမှာ အမေရိကန်ဟာ ရန်လိုမှု မရှိဘူးလို့ ဘာကြောင့် ထင်ပါသလဲ။

သမ္မတ အိုဘားမားသည် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရချိန်တွင် ဆိုးရွားသော အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည့် အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် အီရတ်စစ်ပွဲနှစ်ခုကို ဒေါ်လာ ဘီလီယံရာနှင့်ချီ၍ အကုန်အကျခံကာ အမွေဆက်ခံခဲ့သည်။ အမေရိကန်တွင် ဆယ်စုနှစ်များစွာအတွင်း အလုပ်လက်မဲ့နှုန်း အမြင့်ဆုံးဖြင့် စီးပွားရေး ပြိုလဲလုနီးဖြစ်ခဲ့သည်။ ရွေးကောက်ပွဲအပြီး နှစ်နှစ်အကြာတွင် ဆီးရီးယား အကျပ်အတည်း စတင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်လူထုသည် အခြားစစ်ပွဲ သို့မဟုတ် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို စတင်ရန် ဝမ်းစာမရှိပေ။ အဲဒါတစ်ခုပဲ။

ဒုတိယအချက်ကတော့ လစ်ဗျား၊ အီဂျစ်နဲ့ မတူပါဘူး။ အီဂျစ်သည် အလွန်တစ်သမတ်တည်းဖြစ်သည်— ဆွန်နစ် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ ခရစ်ယာန် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်နိုင်သည်။ လစ်ဗျားနဲ့ မတူဘူး။ ဆီပါရှိပါတယ်။ ဥရောပနဲ့နီးတယ်။ ဒါကြောင့် စွက်ဖက်မှုဟာ သဘာဝကျပါတယ်။ သို့သော် ဆီးရီးယားသည် အစ္စရေးနှင့် ပဋိပက္ခဖြစ်နေသော နိုင်ငံအမျိုးမျိုးဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ အီရန်သည် ဆီးရီးယားအပေါ် သြဇာကြီးမားသည်။ ဆီးရီးယားသည် လက်ဘနွန်တွင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးရှိသည်။ ဆီးရီးယားသည် တူရကီနှင့်လည်း ပဋိပက္ခဖြစ်နေသည်။ ဒါကြောင့် ဆီးရီးယားမှာ ဖြစ်ပျက်သမျှဟာ တူရကီအတွက်သာမက အစ္စရေး၊ အီရတ်၊ အီရန်နဲ့ လက်ဘနွန်တို့အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိပါတယ်။ အဲဒါက ဒီကိစ္စကို ရှုပ်ထွေးစေတယ်။ ဤပြဿနာများကို မစဉ်းစားဘဲ ကျွန်ုပ်တို့ အကောင်အထည်ဖော်လိုသော မူဝါဒဖြစ်သည်ကို ထိုင်ပြီး မပြောနိုင်ပါ။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဟာ မှန်ကန်တဲ့အရာကို လုပ်ဆောင်ဖို့ ပျက်ကွက်ခဲ့တယ်လို့ အမြဲပြောခဲ့ဖူးပါတယ်။ စစ်ရေးအရ စွက်ဖက်မှုအကြောင်း ပြောတဲ့အခါ၊ ဆီးရီးယားကို အမေရိကန် တပ်ဖွဲ့ဝင် သောင်းချီ စေလွှတ်ဖို့ မဆိုလိုပါဘူး။ စစ်ရေးအရ စွက်ဖက်မှုသည် ပုံစံအမျိုးမျိုးရှိနိုင်သည်။ ဥပမာ- မပျံသန်းရဇုန်။ အရမ်းလိုအပ်တယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ အချိန်မနှောင်းသေးပါ၊ သူပုန်များနှင့် လွတ်လပ်သော ဆီးရီးယားတပ်မတော်အား ဆီးရီးယားပိုင်နက်အတွင်း ပြန်လည်စုဖွဲ့ခွင့်ပေးရန် - အထူးသဖြင့် တူရကီနယ်စပ်နှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော နယ်မြေများတွင် ပြန်လည်စုဖွဲ့ရန် အခွင့်အရေးကို အမြန်ဆုံး ချမှတ်သင့်သည်။ ဤနေရာကို မပျံသန်းရဇုန်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသင့်သည်။ ဒါမှ ဒုက္ခသည်တွေ အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ရမယ့်နေရာ၊ ဒုက္ခသည်အဆင့်ဘဲ။

အမေရိကန်မှာ ရွေးကောက်ပွဲပြီးရင် ဒီလိုဖြစ်လာနိုင်မယ်လို့ ထင်ပါသလား။

ပိုများပါတယ်။ သို့သော် ဤနေရာတွင် တူရကီသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ တူရကီမရှိရင် လေယာဉ်မပျံသန်းရဇုန် သတ်မှတ်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ အခု တူရကီက တောင်းဆိုနေတော့ နေတိုးနဲ့ အမေရိကန်က ပါသွားမယ်ဆိုရင် ဒါဟာ သဘောထား အပြောင်းအလဲပါပဲ။ တူရကီတွင် ၀င်ရောက်စွက်ဖက်ရန် တရား၀င် တရားဝင်မှု မရှိခဲ့ပါ။ ဒါပေမယ့် အခုချိန်မှာတော့ အားလုံးက ကြားဝင်စွက်ဖက်နေကြတယ်ဆိုတာ သူတို့လည်း သဘောပေါက်နေပါပြီ။ အီရန်သည် စစ်ရေးအကြံပေးများ စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် ကြားဝင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ရုရှားသည် ပုံမှန်လက်နက်များ ပေးပို့ခြင်းဖြင့် ကြားဝင်စွက်ဖက်လျက်ရှိသည်။ ဆော်ဒီနှင့် ကာတာတို့သည် ငွေကြေးနှင့် လက်နက်အချို့ ပေးပို့ခြင်းဖြင့် ကြားဝင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဆက်သွယ်ရေးပစ္စည်းများနှင့် လက်နက်အချို့နှင့် ငွေများကို သွယ်ဝိုက်ပေးပို့ခြင်းဖြင့် ကြားဝင်ဆောင်ရွက်ပေးနေသည်။ ဒါကြောင့် လူတိုင်းက ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ကြပေမယ့် နှောင့်ယှက်ခြင်းအကြောင်း မပြောဘဲ၊

အာဆတ်အစိုးရ ဘယ်အချိန်မှာ ပြိုလဲမယ်လို့ ထင်လဲ။

အာဆတ်အစိုးရ ပြီးသွားပြီလို့ ပြောလို့ရတယ်။ ဘယ်အချိန်မှာ ဖြစ်လာနိုင်သလဲ ဆိုတာက တခြား စွမ်းအားရှင်တွေ ဘာလုပ်သလဲ နဲ့ သူတို့ လုပ်လိုက်တဲ့ အပေါ်မှာ မူတည်တယ်။ အကယ်၍ ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် အမေရိကန်၊ အထူးသဖြင့် တူရကီတို့နှင့်အတူ ဤနှစ်နိုင်ငံသည် အချိန်ကျပြီဟု ဆုံးဖြတ်ပါက၊ ကွယ်လွန်ချိန်ကို အရှိန်မြှင့်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဆက်လက်စောင့်ကြည့်နေမည်ဆိုပါက သူပုန်များနှင့် Free Syrian Army တို့သည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင် ခုခံကာကွယ်မှုဇုန်ကို ဖန်တီးမည်ဆိုပါက အချိန်ပိုကြာနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း၊ Bashar al-Assad ထွက်သွားသည့်အခါ ပြင်ပပါဝါအပေါ် မူတည်သောကြောင့် မေးခွန်းထုတ်စရာဖြစ်လာသည်။ ဒါပေမယ့် သူနောက်ဆုံးတော့ သွားမှာလား။ အဲဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီး မေးစရာမရှိပါဘူး။

ဆီးရီးယားမှာ Alawite ပြည်နယ်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာနိုင်တယ်လို့ သင်ထင်ပါသလား။

ဒီလိုဖြစ်လာရင် ကာ့ဒ်ပြည်နယ်၊ ဆွန်နီ၊ ခရစ်ယာန်တွေ ရှိလာမယ်။ ဖြစ်ပေါ်လာဖွယ်မရှိပါ။ ရေရှည်တည်တံ့သည်မဟုတ်။

သို့ဆိုလျှင် ဆီးရီးယားသည် ပိုင်းခြားနိုင်သည်ဟု သင်မယုံဘူးလား။

အစောပိုင်းအဆင့်များတွင် ပိုင်းခြားနိုင်သည်။ သို့သော် သဘောထားကွဲလွဲနေခြင်းသည် ဆီးရီးယားပြည်သူများအတွက် ကြီးမားသောပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ဆီးရီးယားမှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တာတွေကို မြန်မြန်ဆန်ဆန် မဖြေရှင်းနိုင်ပါဘူး။ တိုင်းဒေသကြီးများသည် အခြားဒေသများနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ ရှုတ်ထွေးတဲ့အခြေအနေဖြစ်လိမ့်မယ်။ အချင်းချင်း ရန်ဖြစ်ကုန်ကြလိမ့်မည်။ သို့သော် ဤနေရာတွင် တူရကီနှင့် အမေရိကန်တို့သည် ဆီးရီးယားအမျိုးသားကောင်စီကို အားကောင်းစေရန်နှင့် Alawites၊ Sunnis၊ Kurds နှင့် ခရစ်ယာန်များ အပါအဝင် ဆီးရီးယားပြည်သူအားလုံး၏ အစိတ်အပိုင်းအားလုံး၏ အရိပ်အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဖန်တီးမည်ဆိုပါက၊ ဤအစိုးရသည် တရားဝင်မှု ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ဒါပေမယ့်လည်း ဆီးရီးယားမှာရှိတဲ့ ဆီးရီးယားပြည်သူတွေသာမက ပြည်ပရောက်နေတဲ့ သူတွေပါ ပါဝင်ရပါမယ်။ ဒီအစိုးရ ကလူတွေ အားလုံး ပြည်နှင်ဒဏ် ခံရရင် ဆီးရီးယား ပြည်သူတွေက လက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူး။ မင်းက အပြင်မှာ အံ့သြစရာကောင်းတဲ့ ဘဝနေထိုင်ပြီး အခု ငါတို့ကို အုပ်ချုပ်ဖို့ လာခဲ့တာလို့ သူတို့က ပြောလိမ့်မယ်။ ထို့ကြောင့် ဤအစိုးရအောင်မြင်ရန်အတွက် ကြိုတင်သတ်မှတ်ချက်များမှာ- (က) လူဦးရေ၏ အစိတ်အပိုင်းအားလုံး ပါဝင်ရမည်။ (ခ) ဆီးရီးယားမှ စစ်မှန်သောလူများကိုယ်တိုင်နှင့် ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသောသူများလည်း ပါဝင်ရမည်။ အမေရိကန်နှင့် တူရကီတို့၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့်၊ အခြားနိုင်ငံများ၏ ပံ့ပိုးကူညီမှုဖြင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည်။ အရမ်းခက်ခဲပေမယ့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဤအကျပ်အတည်းသည် ကာလကြာရှည်စွာ ဆက်လက်တည်ရှိနေသောကြောင့် ပြိုကွဲခြင်းဖြစ်စဉ်သည် ပြေလည်သွားမည်ဖြစ်ပြီး ပေါင်းစည်းရန် ခက်ခဲမည်ဖြစ်သည်။ ဒါကို အမေရိကန်က သတိပြုမိပြီး တူရကီကလည်း ဒါကို သေချာပေါက် သိပါတယ်။ တူရကီအရာရှိတွေနဲ့ စကားပြောနေပါတယ်။ ဒါတွေက သူတို့ ခွင့်မပြုနိုင်တဲ့ အရာဆိုတာ သူတို့သိတယ်။ ဆီးရီးယားအမျိုးသားကောင်စီကို တူရကီက အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပရတဲ့ အကြောင်းရင်းရှိပါတယ်။ တူရကီသည် လွတ်လပ်သော ဆီးရီးယားစစ်တပ်ကို ထောက်ပံ့ရသည့် အကြောင်းရင်းတစ်ခုရှိသည်။ ဒါတွေမရှိရင် ဆီးရီးယားက ပြိုလဲပြီး ပြိုလဲမယ်ဆိုတာ သူတို့သိတယ်။

အစ္စရေးနှင့် တူရကီတို့၏ အကျိုးစီးပွားများသည် ဆီးရီးယားတွင် ဆန့်ကျင်ဘက် သို့မဟုတ် တူညီသည်ဟု သင်ထင်ပါသလား။

သူတို့တွင် တူညီသော အကျိုးစီးပွားမရှိသော်လည်း အလားတူစိုးရိမ်မှုများရှိသည်။ အစ္စရေးအတွက်၊ ဆီးရီးယားမှာ ဖြစ်ပျက်နေတာတွေက အရေးကြီးတယ်။ ဘယ်လိုအစိုးရမျိုး အာဏာရလာမလဲ။ အစ္စရေးတွေကို နှိုးဆော်မှာလား။ အာဆတ်နဲ့ သူ့အဖေအကြောင်း အစ္စရေးတွေ ပြောတာကတော့ သူတို့ဟာ အစ္စရေးနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းထားရတာပါပဲ၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ် သဘောတူညီချက်မှာ သူတို့ကိုယ်သူတို့ ကတိကဝတ်ပြုထားပြီး တစ်ကြိမ်တောင်မှ သဘောတူညီချက်ကို တစ်ခါမှ မချိုးဖောက်ဖူးပါဘူး။ ဒါက အစ္စရေးတွေအတွက် အရမ်းအရေးကြီးတယ်။ ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိ၊ စစ်မရှိသောကြောင့်၊ Golan Heights တွင် အခြေချနေထိုင်မှုများ ဆက်လက်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ လက်ခံနိုင်သော အစီအစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ တူရကီနှင့် ဆီးရီးယားကြား နှစ်ပေါင်းများစွာ ရန်ငြိုးဖွဲ့ပြီးနောက်၊ Recep Tayyip Erdogan သည် ရေပြဿနာကို ဖြေရှင်းခဲ့ပြီး ကာ့ဒ်များနှင့်ပတ်သက်သည့် မေးခွန်းကို ဆီးရီးယားအရေးအထိ ဖြေရှင်းပေးကာ ဆီးရီးယားနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဒါပေမယ့် သူ့ပြည်သူတွေကို သတ်လိုတဲ့ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်တဲ့ အစိုးရကို မထောက်ခံနိုင်ဘူး။ အစ္စရေးနှင့် တူရကီတို့ကြား ပထဝီဝင် ဗျူဟာမြောက် ကြားဖြတ်ဟန့်တားမှု ရှိသည်။ ဆီးရီးယားမှာ ဘာပဲဖြစ်နေဖြစ်နေ နှစ်ဖက်စလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိမှာဖြစ်လို့ သူတို့နှစ်ယောက်လုံး အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ Mavi Marmara အဖြစ်အပျက်အတွက် ကျွန်တော် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ အရမ်းဝမ်းနည်းမိပါတယ်။ နှစ်နိုင်ငံကြား ဆက်ဆံရေးက ပိုဆိုးလာတယ်။ သို့သော်လည်း အစ္စရေးနှင့် တူရကီတို့ကြား ကုန်သွယ်မှုမှာ မကြာသေးမီလများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တူရကီသည် အစ္စရေးနှင့် ကွဲပြားခြားနားသော ဆက်ဆံရေးအဆင့်ကို ထိန်းသိမ်းရန် ထူးခြားသော စိတ်ဝင်စားမှုရှိသည်။ ပြီးတော့ အစ္စရေးမှာလည်း အဲဒီလို စိတ်ဝင်စားမှုရှိတယ်။ သူတို့ကို ပေါင်းစည်းဖို့ လိုတယ်။ အဲဒီလိုလုပ်ဖို့ ကြိုးစားနေတယ်။

ကာ့ဒ်များ အိပ်မက်သည် ပိုကြီးသော ကာဒစ်စတန်အကြောင်း သင်ပြောခဲ့ဖူးသည်။ အဲဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီး အစ္စရေးတွေ ဘယ်လိုထင်သလဲ။ အီရန်နဲ့တူရကီတို့က ဒီလိုမဖြစ်စေချင်ဘူးဆိုတာ ကျွန်တော်သိပါတယ်။ အစ္စရေးကော။

အစ္စရေးသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏အကျိုးစီးပွားကို ကြည့်သည်။ အစ္စရေးသည် အီရတ်ရှိ ကာ့ဒ်များကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ဆက်ဒမ်ဟူစိန်အား ၎င်းတို့၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ဆောင်ရွက်ပေးသောကြောင့် ၎င်းတို့အား လက်နက်များ၊ လေ့ကျင့်ရေးများ ရောင်းချခဲ့ကြသည်။ အခွင့်အရေးတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာပါက ဆီးရီးယားရှိ ကာ့ဒ်များကို ထောက်ပံ့ကူညီရာတွင်လည်း အလားတူ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

အခုချက်ချင်းလုပ်မယ်လို့ ထင်လား။

သူတို့ မဟုတ်ဘူး ။ တူရကီသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် အဓိက ပါဝါကြီးနိုင်ငံဖြစ်သောကြောင့် တူရကီနှင့် ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်ထူထောင်လိုကြပြီး ၎င်းသည် အစ္စရေးနှင့် ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေးရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော မွတ်စလင်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဒါကြောင့် ဒါဟာ အစ္စရေးတွေအတွက် ဟန်ချက်ညီတဲ့ လုပ်ရပ်ပါ။ ၎င်းတို့သည် အီရတ်ရှိ ကာ့ဒ်များကို ထောက်ပံ့နေခြင်းကို ရပ်တန့်မည်မဟုတ်သောကြောင့် အစ္စရေးအား ဒေသတွင်း၌ အချို့သော အားသာချက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

အစ္စရေးနဲ့ တူရကီကြား ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်ထူထောင်ဖို့ ဘာတွေလုပ်ဆောင်နိုင်မလဲ။

ဒီဆက်ဆံရေးနဲ့ သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ချက်ချင်းပြန်မထူထောင်ဖို့ ခိုင်လုံတဲ့အကြောင်းပြချက်မရှိပါဘူး။ နှစ်ယောက်လုံးက တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် လိုအပ်တယ်ဆိုတာ သိတယ်။ တူရကီသည် အစ္စရေးကို အသိအမှတ်ပြုသည့် ပထမဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး 1949 ခုနှစ်ကတည်းက အစ္စရေးနှင့် နိုင်ငံရေးနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် တစ်ခုတည်းသော မူဆလင်နိုင်ငံလည်းဖြစ်ကြောင်း သတိရပါ။ အော်တိုမန်အင်ပါယာသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတစ်ခွင်ရှိ ဂျူးများအတွက် ခိုလှုံရာနှင့် အကာအကွယ်များ ပေးဆောင်ခဲ့သည့် တူရကီနိုင်ငံအတွက်လည်း ဂုဏ်ယူပါသည်။ ဤသည်မှာ တာ့ ယနေ့တိုင် ပြောဆိုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အစ္စရေး/ဂျူးများနှင့် တာ့ခ်/အော်တိုမန်ကြား ဆက်ဆံရေးသည် အမြဲတမ်း ကောင်းမွန်နေပါသည်။ ဒီဟာကို ပြန်မရနိုင်တာ အကြောင်းပြချက်မရှိပါဘူး။ လက်ရှိအခြေအနေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကျွန်တော်တို့ ဘာလုပ်နိုင်မလဲဆိုတာကို ပြောပြရမှာပါ၊ ကျွန်တော်တို့ ဒီဟာကို လွန်ခဲ့တဲ့ သုံးနှစ်လောက်ကတည်းက မရပ်မနား လုပ်ဆောင်နေခဲ့ပါတယ်။ ဆီးရီးယားက ဒီနိုင်ငံတွေ ပေါင်းစည်းဖို့ အခွင့်ကောင်းလို့ ထင်ပါတယ်။ နှစ်ဘက်လုံးက ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ စကားပြောဖူးတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် အစ္စရေးအတွက် တောင်းပန်ပြီး ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် ဘာသာစကားတစ်မျိုးမျိုးကို ဖန်တီးရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။

(ယနေ့ ဇမန်)