Een reis naar het ‘rebellenland’ van Turkije

'Rebel Land: het raadsel van de geschiedenis ontrafelen in een Turkse stad' door Christopher de Bellaigue (Penguin, 2011, 35TL, pp 288)

Christopher de Bellaigue was begin jaren 2000 correspondent voor Turkije voor The Economist. Hij leefde een comfortabel leven in de wijk Galata in Istanbul, in een mooi appartement op de bovenste verdieping met een panoramisch uitzicht op de Bosporus. Bijna zonder het te beseffen was hij de orthodoxe Turkse visie gaan aannemen over de belangrijkste kwesties waarmee het land wordt geconfronteerd, waarbij hij weinig aandacht schonk aan de marginale stemmen van de Turkse liberalen die betoogden dat Turkije, wil het zich kunnen ontwikkelen als een volwaardige en volwassen democratie, ‘in het reine komen’ met zijn verleden. Aangespoord door negatieve reacties op een stuk dat hij schreef voor de London Review of Books over de Turks-Armeense betrekkingen, besloot De Bellaigue echter aan een ontdekkingsreis te beginnen in Oost-Anatolië, om ‘het verhaal onder ogen te zien van hoe Klein-Azië was veranderd van een misschien wel de meest chaotisch kosmopolitische plek op aarde naar een verklaard homogene natiestaat, met welke kwellingen en tegen welke prijs.” In de praktijk betekende dit dat we het grootste deel van drie jaar doorbrachten in het kleine stadje Varto in de oostelijke provincie Muş, een plek waar de geschiedenis wordt opgevat als ‘een chaotische reeks emoties, van verontwaardiging en schuldgevoelens’.

De Bellaigue staat sympathiek tegenover de Koerdische situatie, maar is zich terdege bewust van het essentiële nihilisme van etnisch gedefinieerde verzetsbewegingen, ook al worden ze zelf uitgelokt door agressief, etnisch gebaseerd nationalisme. Terwijl hij tijd doorbrengt met PKK-rebellen in een kamp in het Kandil-gebergte in Noord-Irak, merkt hij dat elk van hen “als fruit is ontpit, en [hun] eigenheid is uitgehouwen.” Voor de guerrillastrijders, zo schrijft hij, “was de trouw aan de Koerdische zaak meetbaar in de minachting voor het Koerdische volk, een minachting die zo verfoeilijk was dat hij te vergelijken was met het ergste Turkse chauvinisme.” Later citeert De Bellaigue een ‘welbespraakte Koerdische nationalist’, die zich buitengewoon bewust is van alle paradoxen van het hedendaagse Koerdische nationalisme:

“Er zijn nu Koerden in elk klein Turks stadje. Als je een onafhankelijke staat of federatie voorstelt, zal 60 tot 70 procent van de Koerden zich daartegen verzetten. Ze zullen zeggen: 'We zijn nu in de war; wij kunnen niet gescheiden worden. Wij zijn getrouwd. Wij hebben kinderen. Mama is een Koerd. Papa is een Turk. De kinderen zijn noch Koerd, noch Turk'... Laten we veronderstellen dat de staat zijn handen opsteekt en zegt: 'Oké! Ik accepteer een federatie. Dit wordt de autonome regio van de Koerden: hier.' Dus wat gebeurt er met de Koerden van Istanbul en Izmir en alle andere steden in West-Turkije? Leidt dat niet tot etnische zuivering?”

Uiteindelijk vindt De Bellaigue weinig te bewonderen bij de rebellen in de bergen, afgezien van de harde schoonheid van het landschap.

Tijdens zijn reizen passeert hij voortdurend de overblijfselen van verlaten, afbrokkelende, ooit Armeense dorpen. Er zijn geen Armeniërs meer in de provincie, en de lokale bevolking die hij over de kwestie durft te ondervragen, is op zijn best obstructief. Na een korte geschiedenis van het gebied in de aanloop naar 1915 te hebben gegeven, geeft De Bellaigue een deskundige samenvatting van de hele netelige kwestie, waarbij hij zo'n grootmoedig standpunt inneemt dat deze moet worden verspreid onder alle Turkse en Armeense regeringsfunctionarissen en ambtenaren. , en universitaire afdelingen:

“Bijna honderd jaar na de gebeurtenis bevinden we ons in een absurde situatie: twee partijen hebben zich opgesteld: degenen die dag en nacht werken om te bewijzen dat dit genocide was, en degenen die even hard hun best doen om te bewijzen dat dit niet het geval was. Dit is een aanfluiting van geschiedenis en herinnering. Wat nodig is, is een vagere definitie van de gebeurtenissen van 100, waarbij het G-woord wordt vermeden, maar er duidelijk sprake is van criminele slachtingen, die redelijke geleerden kunnen onderschrijven en die een kind geleerd zou kunnen worden... De huidige Turken, Koerden en Armeniërs leefden niet in 1915, en hoeven niet in de schaduw ervan te leven.”

Het is onmogelijk om de redenering te betwisten, maar hijzelf maakt zich niettemin geen illusies, wetende dat er aan beide kanten diepere, dringender emotionele imperatieven bestaan. Onmiddellijk na de bovenstaande passage vermaant hij zichzelf: “Nee; dit is het gebabbel van een naïeve, lachwekkende, werkloze.”

Aanbevolen recente release