“Dit is mijn strategie ten aanzien van de Koude Oorlog: wij winnen, zij verliezen.”
——-President Ronald Reagan
De Russische verlening van tijdelijk asiel aan ex-NSA-medewerker Edward Snowden heeft een grote betekenis gehad voor de Amerikaans-Russische betrekkingen. De tijd die de Russische president Vladimir Poetin daarvoor had nodig (terwijl Snowden 38 dagen in de transitzone van de luchthaven van Moskou wachtte op een antwoord op zijn asielverzoek) doet echter aanzienlijke vragen rijzen over waar deze Amerikaans-Russische relaties staan onder leiding.
De plotselinge kilte in de Amerikaans-Russische betrekkingen kan duidelijke gevolgen hebben voor het verkrijgen van permanent asiel voor Snowden in Rusland. De reden voor Poetins vertraging bij het verlenen van dit tijdelijke asiel aan Snowden was, zoals hij het uitdrukte, om de Verenigde Staten niet te beledigen. Er zijn echter bewijzen van het tegendeel. Vorig jaar verbood Rusland bijvoorbeeld de adoptie van Russische kinderen door Amerikaanse gezinnen. Dit was een duidelijk teken van hoe Poetin mogelijk tegen de staat van de Russische relatie met de Verenigde Staten aankijkt. Dit roept de vraag op of er ooit plannen zijn geweest om betere betrekkingen met Washington te onderhouden.
Als gevolg daarvan annuleerde president Obama een ontmoeting met Poetin vóór de G20-top, waarbij het Witte Huis verklaarde dat “er recentelijk niet genoeg vooruitgang was geboekt in onze bilaterale agenda”. Vanuit het perspectief van de VS zijn er mogelijk verschillende kwesties waarmee rekening moet worden gehouden bij het afleggen van een dergelijke verklaring.
Er bestaat Amerikaanse frustratie over de onwil van Rusland om Iran te confronteren met zijn streven naar kernwapens. Er is ook de Russische steun aan het al-Assad-regime en de daaruit voortvloeiende burgeroorlog in Syrië, die zich heeft ontwikkeld tot een mensenrechtencatastrofe. Het ongeduld van de Amerikaanse regering met de Russische stilstand op het gebied van de vermindering van kernwapens draagt ook bij aan deze frustraties.
Zoals duidelijk kan worden gezien, was de door het Witte Huis genoemde “bilaterale agenda” behoorlijk zwaar, en met de toevoeging van Ruslands tijdelijke asielverlening aan Snowden wordt er een zeer krachtige en voor de hand liggende diplomatieke boodschap naar de Verenigde Staten gestuurd. en heeft mogelijk de spanningen tussen de twee landen doen escaleren. Het signaal dat naar de Verenigde Staten wordt gestuurd is dat Rusland van deze gelegenheid gebruik heeft gemaakt om de Verenigde Staten in verlegenheid te brengen en dat de VS Rusland mogelijk niets willen bieden dat aanzienlijk belangrijk genoeg is om het asielverzoek van Snowden in evenwicht te brengen.
De boodschap werd luid en duidelijk door Washington ontvangen. Mogelijk is echter een andere zeer essentiële boodschap tijdens het proces genegeerd: de redenen waarom Edward Snowden als crimineel in de Verenigde Staten wordt gezocht. In hoeverre verschillen de Verenigde Staten van Rusland in het feit dat zij op heterdaad zijn betrapt op spionage en het verzamelen van inlichtingen over hun eigen burgers? Bovendien lijkt het voor het welzijn van het publiek een crimineel te zijn om de enige persoon die het heeft aangedurfd deze informatie aan het publiek bekend te maken, een uitspraak te zijn die indruist tegen de kern van wat de Verenigde Staten zichzelf misschien als zo anders beschouwen dan Rusland in: zijn extreem hoge achting voor de mensenrechten van de vrijheid van meningsuiting. Toegegeven, Edward Snowden was een overheidsfunctionaris bij geheime dienstagentschappen die gebonden waren aan de gedragsregels van dergelijke agentschappen. Hij heeft echter geen militaire geheimen geschonden of onthuld die de Verenigde Staten op enigerlei wijze in gevaar brengen. Zijn acties waren gebaseerd op het informeren van het grote publiek over illegale maatregelen die door hun regering waren genomen, waardoor hun privacy werd geschonden, om hen in de gaten te houden, ook al kende hij de risico's die dit met zich meebrengt met betrekking tot zijn eigen leven.
De waargenomen spanningen in de Amerikaans-Russische betrekkingen zijn duidelijk gebaseerd op grote verschillen in de politieke ideologie in het algemeen. Het lijkt er echter op dat de verschijning van Edward Snowden op het Amerikaans-Russische diplomatieke toneel een nieuwe wending in de situatie heeft blootgelegd. Hoe ver kan het land vanuit het perspectief van de Verenigde Staten gaan in het handhaven van zijn standpunt door meningsverschillen in zijn bilaterale agenda met Rusland te zien op basis van iets waarvoor het zich resoluut tegen Rusland heeft uitgesproken en dat het zelf ook doet: zich verzetten tegen de beginselen van de vrijheid van meningsuiting?
Wat de toekomst ook brengt, er kan een zeer positief resultaat aan de horizon liggen. Er zijn veel stemmen die beweren dat Snowden op zijn minst een debat en dialoog heeft afgedwongen over wat legitieme grenzen zijn van privacy en overheidstoezicht. De Verenigde Staten zijn gedwongen de balans op te maken van hun diplomatieke betrekkingen met Rusland. Dit zou ook een goed moment kunnen zijn voor de VS om na te denken over waar hun ‘full proof’-systeem van toezicht volkomen fout is gegaan en wat de parameters van ‘privacy’ eigenlijk betekenen.
