Ondertekend door de Amerikaanse president Ronald Reagan en Sovjetleider Michail Gorbatsjov in 1987 Intermediate-Range Nuclear Forces (INF) -verdrag is de enige wapenbeheersingsovereenkomst tussen de VS en de Sovjet-Unie uit de Koude Oorlog die vandaag de dag nog steeds van kracht is. Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991 steunden de Verenigde Staten het INF-verdrag met de Russische Federatie en enkele andere opvolgerstaten.
Het verdrag werd eind 2018 in twijfel getrokken, toen president Donald J. Trump zei dat de Verenigde Staten zich zouden terugtrekken als reactie op jarenlange Russische schendingen. Moskou zei dat de regering-Trump geen bewijs had om de beschuldigingen te staven. Sommige Amerikaanse bondgenoten hebben gewaarschuwd dat de ontbinding van het verdrag de Europese veiligheid zou ondermijnen.
Wat is het INF-verdrag?
De voormalige Sovjetstaten die kernwapens bezaten – Rusland, Oekraïne, Wit-Rusland en Kazachstan – nemen deel aan het INF-verdrag met de Verenigde Staten. Het vereiste dat landen hun voorraden van vanaf de grond gelanceerde ballistische raketten en kruisraketten met een bereik tussen 500 en 5,500 kilometer moesten vernietigen. Het verdrag, dat betrekking heeft op zowel nucleaire als conventioneel bewapende raketten, verbiedt de ondertekenaars ook om dit soort raketten te bezitten, te produceren en te testen. Het was de eerste overeenkomst in zijn soort om de voorraden kernraketten te verminderen in plaats van alleen maar een limiet op de arsenalen in te stellen. Hoewel het verdrag de eliminatie van raketlichamen en lanceerinrichtingen vereiste, resulteerde dit niet in de eliminatie van kernkoppen.
Nadat het verdrag in 1988 in werking trad, ontmantelden en vernietigden de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie respectievelijk ongeveer 800 en 1,800 raketten, samen met aanverwante uitrusting zoals lanceerinrichtingen. Een pijler van het verdrag was een rigoureus verificatieregime, inclusief inspectie ter plaatse, waardoor partijen de implementatie van de ander fysiek konden bevestigen. Beide partijen kwamen in de zomer van 1991, maanden vóór de ontbinding van de Sovjet-Unie, volledig tot overeenstemming door de systemen die onder het verdrag vallen volledig te elimineren. In overeenstemming met het verdrag zijn de inspecties ter plaatse in 2001 beëindigd.
Het verdrag richtte ook een forum op dat bekend staat als de Special Verification Commission, waar partijen nalevingsproblemen kunnen aanpakken en oplossen. Het is dertig keer bijeengekomen, waarvan de laatste keer vindt plaats in november 2016 en December 2017. (De meest recente bijeenkomst vóór 2016 vond plaats in oktober 2003.)
Hoe staat het vandaag de dag met de naleving van het INF-verdrag?
De afgelopen jaren hebben zowel de Verenigde Staten als Rusland beweerd dat de ander het INF-verdrag heeft geschonden, en veel defensieanalisten hebben gezegd dat het dertig jaar oude verdrag dreigt uiteen te vallen. Die uitkomst leek waarschijnlijker in oktober 2018, toen president Trump zei dat hij de Verenigde Staten op een onbepaalde datum zou terugtrekken. beweert dat Rusland had het ‘al vele jaren geschonden’. Moskou zei dat de Verenigde Staten geen gronden hadden voor het besluit, dat het “een zeer gevaarlijke stap” noemde.
Deze beschuldigingen gingen gepaard met een algemene verslechtering van de bilaterale banden sinds de Russische annexatie van de Krim in 2014 en de vermeende inmenging van Rusland in de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016.
In 2014 zei het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken dat Rusland zijn verplichting had geschonden om de door het verdrag verboden raketten niet te ‘bezitten, produceren of testen’, hoewel functionarissen geen details gaven over de aard van de vermeende schending. In december 2017 bood het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken details aan, waarbij een systeem werd geïdentificeerd dat het Russische leger de 9M729 noemt, een versie met groter bereik van de Iskander K, een kruisraket voor de korte afstand die voldoet aan het INF-verdrag. De Verenigde Staten beweren dat de 9M729 de overeenkomst schendt.
Rusland heeft op zijn beurt deze beweringen verworpen en beweerd dat de Verenigde Staten zelf het INF-verdrag hebben geschonden door een onderdeel van een raketverdedigingssysteem in te zetten – het Mark 41 Vertical Launch System (VLS) – dat in staat is offensieve raketten te lanceren. Het beweert ook dat de Verenigde Staten verboden raketten hebben gebruikt bij raketverdedigingstests en dat sommige Amerikaanse bewapende drones feitelijk verboden kruisraketten zijn.
Amerikaanse functionarissen ontkennen deze beschuldigingen. Met betrekking tot de VLS merken zij op dat de tekst van het INF-verdrag systemen toestaat die uitsluitend zijn ontworpen voor het onderscheppen van “objecten die zich niet op het aardoppervlak bevinden.” Deze VLS is onderdeel van raketafweersystemen de Verenigde Staten zijn op zee en in Europa ingezet om geallieerde landen te beschermen tegen beperkte raketaanvallen door regionale machten zoals Iran. Rusland heeft echter lange tijd Amerikaanse motieven in twijfel getrokken en zegt dat VLS-systemen op Amerikaanse oorlogsschepen zowel offensieve kruisraketten als raketverdedigingsinterceptors kunnen lanceren. In december 2017 heeft het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken weerlegde elke Russische beschuldiging van Amerikaanse schendingen van het INF-verdrag.
Veranderen de vermeende schendingen van Rusland de strategische omgeving?
Verschillende Amerikaanse militaire leiders hebben gezegd dat de vermeende schendingen van het INF-verdrag door Rusland de geallieerde strijdkrachten in gevaar brengen. Vice-voorzitter van de Joint Chiefs of Staff, generaal Paul J. Selva, getuigde in maart 2017 voor het Amerikaanse Congres bekend dat het verdragsschendende systeem een risico vormt voor de NAVO-faciliteiten in Europa.
Tegelijkertijd heeft generaal Curtis M. Scaparrotti, de geallieerde opperbevelhebber van de NAVO, dat toegevoegd [PDF] “Het feit dat Rusland een conventioneel/nucleair dual-capable systeem invoert dat verboden is onder het INF-verdrag, creëert een mismatch in escalerende opties met het Westen.”
Echter, in juli 2017 getuigenis Selva vertelde wetgevers dat het verdragsschendende systeem Rusland geen bijzonder militair voordeel in Europa oplevert “gezien de locatie van de specifieke raketten en de inzet ervan.”
Die van het ministerie van Buitenlandse Zaken Nalevingsrapport wapenbeheersing 2017 [PDF] zei dat Washington “overlegde met bondgenoten om een reeks passende opties te bekijken mocht Rusland blijven doorgaan met het schenden ervan.”
Waar gaat het INF-verdrag vanaf hier naartoe?
Het lot van het INF-verdrag was zeer onzeker na de aankondiging van president Trump in oktober. De Amerikaanse regering lijkt zich te hebben afgewend van haar strategie van diplomatie nastreven met Moskou en tegelijkertijd ‘economische en militaire maatregelen nemen die bedoeld zijn om de Russische Federatie ertoe te brengen weer aan de regels te voldoen’. Militaire opties omvatten het onderzoek en de ontwikkeling van conventionele vanaf de grond gelanceerde middellangeafstandsraketsystemen, waarvan de regering zei dat deze het verdrag niet zouden schenden. Bovendien stelde de regering-Trump in haar inaugurele Nuclear Posture Review, uitgebracht in februari 2018, de ontwikkeling voor van een nieuwe, nucleair bewapende, vanaf zee gelanceerde kruisraket, waarvan de Amerikaanse defensieleiders suggereerden dat deze Rusland zou kunnen verleiden om weer aan de regels te voldoen.
Voorstanders van wapenbeheersing adviseren dat de Verenigde Staten en Rusland de Speciale Verificatiecommissie blijven gebruiken om openstaande geschillen op te lossen. Veel experts en enkele Amerikaanse bondgenoten in Europa waarschuwen dat een mislukking van het INF-verdrag het bilaterale wantrouwen zou voeden en de ondergang van andere belangrijke kernwapenverdragen zou kunnen bespoedigen, zoals het New Start-verdrag, dat in 2021 moet worden vernieuwd. Heiko Maas noemde het besluit van Trump “betreurenswaardig” en zei dat het INF-verdrag van enorm belang is voor Europa, terwijl de Britse minister van Defensie Gavin Williamson Rusland de schuld gaf van de terugtrekking van de VS en zei dat zijn regering stond “resoluut” met de Verenigde Staten.
Hoe speelt China een rol in het INF-debat?
De afgelopen jaren zijn zowel de Verenigde Staten als Rusland huiveriger geworden ten aanzien van de militaire capaciteiten van China. China's groeiende inventaris van nucleaire en conventionele raketten is dat wel bestaat grotendeels uit systemen binnen het door het INF-verdrag verboden bereik van 500 tot 5,500 kilometer.
Harry Harris, voormalig hoofd van het US Pacific Command, adviseerde in april 2017 in een getuigenis dat de Verenigde Staten opnieuw over het verdrag met Rusland zouden onderhandelen, omdat het hun vermogen beperkt om “de kruisraketten van China en andere landen, landraketten, tegen te gaan.” Ook Russische militaire functionarissen hebben op die van Rusland gewezen waargenomen onevenwichtigheid met China als een factor die zou kunnen leiden tot de uiteindelijke ondergang van het verdrag.
Andere waarnemers hebben aanbevolen dat de Verenigde Staten China bij het INF-verdrag willen betrekken of een afzonderlijke, soortgelijke overeenkomst met het land willen sluiten. China heeft echter geen belangstelling getoond voor toetreding tot het INF-verdrag, en deskundigen betwijfelen of het land in de toekomst deelname zou overwegen.
