De Turkse premier Tayyip Erdogan heeft dinsdag een stap gezet in de richting van uitbreiding van zijn bevoegdheden, nadat zijn regerende AK-partij een voorstel voor de invoering van een presidentieel stelsel aan het parlement heeft gepresenteerd.
Erdogan domineert de Turkse politiek sinds de partij in 2002 aan de macht kwam. Er wordt algemeen aangenomen dat hij zijn positie wil verstevigen door in 2014 bij de presidentsverkiezingen staatshoofd te worden.
Het plan leidde echter tot kritiek van de oppositie. Een politicus zei dat het Turkije naar een ‘duistere dictatuur’ zou kunnen leiden.
In het huidige systeem is de president grotendeels een ceremoniële figuur. De AK-partij streeft naar een uitvoerend presidentschap binnen het kader van een nieuwe grondwet, die volgens de regering de democratisering van Turkije zal bevorderen.
Erdogans plannen zullen worden aangevochten door andere partijen in het parlement, die vrezen dat een dergelijke hervorming hem te veel macht zal geven. De AK-partij heeft echter een ruime meerderheid in het parlement, waardoor ze sterk gepositioneerd is om hervormingen door te voeren.
"We hebben een maatregel ingediend bij het bureau van de parlementsvoorzitter. Daarin is een voorstel van de AK-partij opgenomen over de vorming van een presidentieel stelsel", aldus vicepremier Bekir Bozdag, een vooraanstaand voorstander van de hervorming.
"Wij vinden het juist om Turkije over te zetten naar een presidentieel systeem dat sterk leiderschap kan bewerkstelligen en stabiliteit kan creëren in plaats van conflicten in de komende jaren", zei hij.
Deze stap viel samen met de aankondiging van Erdogan dat de lokale verkiezingen in maart 2014 zoals gepland zouden plaatsvinden. Hij zag af van een poging om de stemming vijf maanden te vervroegen, omdat hij onvoldoende parlementaire steun voor het plan had weten te verwerven.
Een eerdere datum voor de lokale verkiezingen zou hem meer tijd hebben gegeven om zich voor te bereiden op de presidentsverkiezingen in 2014.
Volgens het voorstel van de AKP zou de president ministers benoemen die geen lid van het parlement zouden zijn. Ook zouden er geen parlementaire mechanismen zoals vertrouwensstemmingen en moties van afkeuring meer bestaan, aldus Bozdag.
Het voorstel werd maandagavond aan het parlement gepresenteerd en zou naar een parlementaire commissie worden gestuurd, bestaande uit alle partijen, die na de verkiezingen van vorig jaar werd opgericht om aan een nieuw handvest te werken.
Oppositiepartijen uitten felle kritiek.
"Turkije zou in een duistere dictatuur terechtkomen", aldus Riza Turmen, afgevaardigde van de oppositiepartij Republikeinse Volkspartij.
"Turkije is al op dit pad. Het parlement kan zijn taken zelfs in een parlementair systeem niet vervullen. De rechterlijke macht is niet onafhankelijk, de pers is niet vrij", vertelde hij aan Reuters.
Ook de nationalistische MHP verwierp de overstap naar een presidentieel stelsel en pleitte voor een versterking van het parlementaire stelsel.
ERDOGAN “VERLIEST DE HOOP” OP CONSENSUS
De AK-partij heeft nog niet bekendgemaakt wat haar hervormingsplannen precies inhouden, maar Erdogan zal naar verwachting bij de verkiezingen van 2014 een gooi doen naar het presidentschap. Volgens de partijregels kan hij zich namelijk niet opnieuw verkiesbaar stellen voor premier na het verstrijken van zijn termijn in 2015.
Afgelopen vrijdag zou hij hebben gezegd dat hij de hoop verloor om steun te verwerven binnen alle partijen voor de grondwetshervormingen, maar dat hij vastbesloten is om de plannen door te zetten.
Zijn islamistische partij, die de oppositie bij drie parlementsverkiezingen versloeg, heeft Turkije in de tien jaar dat het aan de macht is getransformeerd, ongekende welvaart gecreëerd en een strikt seculier leger in het gareel gebracht.
Op zijn partijcongres in september zei Erdogan dat hij een grondwet zou opstellen die de politieke vrijheid en democratie zou versterken. Deze grondwet zou de grondwet vervangen die drie decennia geleden na een militaire staatsgreep was opgesteld.
Hij nodigde oppositiepartijen uit voor overleg, maar tegenstanders vrezen dat het nieuwe systeem te veel macht in handen geeft van een man wiens intolerantie voor andersdenkenden steeds meer tot bezorgdheid leidt in Turkije en daarbuiten.
Honderden activisten, advocaten, politici, militaire officieren en journalisten worden vastgehouden op beschuldiging van samenzwering tegen de regering of het steunen van verboden Koerdische militanten.
Een obstakel voor Erdogans presidentiële ambities zou de huidige president zelf kunnen zijn.
Uit een onderzoek van de Turkse opiniepeiler MetroPOLL in september bleek dat Turken de zittende Abdullah Gul als hun volgende president zouden verkiezen.
De twee mannen, die in 2001 de AK-partij oprichtten en in theorie tegenover elkaar zouden kunnen staan bij de presidentsverkiezingen, hebben in de publieke opinie steeds meer meningsverschillen.
(Reuters)
