Op 2 oktober 2018 werd Jamal Khashoggi, een journalist en criticus van het beleid van de huidige Saoedische monarchie, vermoord in het Saoedische consulaat in Istanbul. Zijn status als columnist bij de Washington Post in de VS, de internationale reactie op de aard van zijn dood en de onzekerheid rond wat er is gebeurd, hebben een golf van internationale berichtgeving en bezorgdheid in de pers veroorzaakt.
De reactie van president Trump op het incident is getemperd doordat de Saoedische olie-export goed is voor 13 procent van de mondiale productie van ruwe olie en het Koninkrijk nog steeds wordt gezien als een land dat als swingproducent kan helpen de olieprijzen in de OPEC onder controle te houden. Dit zal vooral belangrijk zijn omdat de VS na 5 november 2018 nieuwe sancties oplegt aan de Iraanse olie-export. President Trump beweert ook dat er voor ruim 110 miljard dollar aan wapenverkoop op het spel staat.
Terwijl akkoord met de theorie van 'malafide moordenaars' van Saoedi-Arabië stuurde president Trump minister van Buitenlandse Zaken, Michael Pompeo, voor een ontmoeting met de kroonprins van Saoedi-Arabië, Mohammad bin Salman. Vervolgens stuurde hij een ander bericht, waarin hij de tegenstrijdige Saoedische versie van de gebeurtenissen rond de moord noemde 'de slechtste cover-up ooit'. In een televisietoespraak op 23 oktober ging president Recep Tayyip Erdogan nog een stap verder: hij zegt dat de moord met voorbedachten rade was en dat hij informatie heeft over wat er is gebeurd. De Saoedische aanklager heeft sindsdien toegegeven dat de moord met voorbedachten rade was.
Duitsland heeft de wapenexport naar het Koninkrijk snel stopgezet en er bij andere EU-landen op aangedrongen hetzelfde te doen. Vrij laat in het proces stuurde president Trump CIA-directeur Gina Haspel naar Turkije helpen in het onderzoek en minister van Financiën, Steven Mnuchin, gereisd naar zes landen in het Midden-Oosten, waaronder Saoedi-Arabië, om het Terrorist Financing Targeting Center te bezoeken en bijeenkomsten te houden ter voorbereiding op de sancties tegen Iran. Hoewel hij niet deelnam aan de Toekomstig investeringsinitiatief (FII), dat door verschillende zaken- en politieke leiders (waaronder uit Frankrijk, Australië en Nederland) werd geboycot, had hij wel een ontmoeting met Mohammad bin Salman, die het belang van het strategisch partnerschap tussen de VS en Saoedi-Arabië benadrukte.
De eerste Saoedische reactie was het vrijspreken van leden van de koninklijke familie over het incident ontsloeg vijf topfunctionarissen en arresteerde 5 andere Saoedi’s. Op economisch gebied heeft de Saoedische olieminister Khalid al-Falih gezegd dat er hoe dan ook aan de mondiale vraag naar olie zal worden voldaan. De internationale olieprijs is sinds de moord al gedaald van $85 naar $76. Deze stap heeft de angst weggenomen te midden van een wereldwijde uitverkoop veroorzaakt door dit incident, samen met begrotingsproblemen voor de Italiaanse regering en de Brexit. Het helpt president Trump ook in de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen door het domino-effect op de benzinepompprijzen, maar het oliebeleid kan veranderen en stabiliteit zal van cruciaal belang zijn tot aan de verkiezingen van 6 november.
Tijdens een persconferentie van het ministerie van Buitenlandse Zaken op 23 oktober maakte minister van Buitenlandse Zaken Pompeo bekend dat de De regering-Trump zou de Amerikaanse visa intrekken van 21 Saoedische verdachten die bij het incident betrokken waren. Hij sprak ook over de mogelijkheid van gerichte sancties tegen degenen die verantwoordelijk zijn voor de dood van Khashoggi. Dit was nadat een tweeledige groep senatoren begin oktober een brief naar president Trump had gestuurd die aanleiding gaf tot een onderzoek via de Global Magnitsky Human Rights Accountability Act. De wet was oorspronkelijk bedoeld om Russische functionarissen te straffen die verantwoordelijk waren voor de dood van de Russische belastingaccountant Sergej Magnitski in een gevangenis in Moskou in 2009, en specifiek om te voorkomen dat betrokken functionarissen naar de VS zouden reizen of gebruik zouden maken van het Amerikaanse banksysteem.
Net als de Russische zaak, maar in tegenstelling tot de Amerikaanse sancties tegen Iran onder leiding van het Witte Huis onder Executive Order,President Trump heeft het Amerikaanse Congres de verantwoordelijkheid gegeven voor reacties op langere termijn in verband met de Khashoggi-zaak.Veel hangt af van de getuigenis van Gina Haspel in het Congres zodra ze terugkeert naar de VS, en van Turkse functionarissen of verdere onthullingen in de media over de omstandigheden rond de dood van Jamal Khashoggi. Er lijkt in het Congres behoefte te zijn aan sancties op de wapenverkoop aan Saoedi-Arabië of er voldoende bewijs is om te suggereren dat Saoedische functionarissen bij de moord betrokken waren, maar dit moet nog worden vastgesteld.
De bewering van president Trump dat Amerikaanse wapenovereenkomsten met Saoedi-Arabië ter waarde van 110 miljard dollar worden als onjuist beschouwdaangezien de deals nog niet allemaal zijn ondertekend of betaald. Daarom kunnen ze niet gelijkstellen aan 600,000 banen die op de tocht staan, en het Congres is zich hier waarschijnlijk van bewust.
Als er verdere maatregelen tegen Saoedi-Arabië worden genomen, ongeacht wat de Saoedische dreigementen als reactie hierop zouden zijn, of het nu gaat om de olieproductie of om pogingen om meer wapens te kopen van Amerikaanse tegenstanders zoals Rusland en China, zal het Koninkrijk verbonden blijven met de VS en zijn veiligheid. paraplu tegen Iran. Op hun beurt kunnen de Saoedi's er ook relatief zeker van zijn dat de VS de medewerking van Riyadh nodig hebben om de druk op Iran te helpen maximaliseren, dus de reactie zal waarschijnlijk relatief rustig zijn.
Toch zouden de economische gevolgen van dit incident nog steeds voelbaar kunnen zijn in het Koninkrijk, de regio en op de wereldmarkten als er een reeks robuustere sancties wordt opgelegd. Saudi Vision 2030, inclusief de diversificatie weg van olie, blijft een prioriteit en maakt deel uit van de portefeuille van Mohammad bin Salman, samen met defensie. Aanhoudende staatsinterventie in de economie, waaronder de willekeurige detentie van honderden prinsen en zakenlieden in het Ritz-Carlton hotel in Riyadh in november 2017 en kapitaalvlucht blijven reële problemen in het diversificatieproces. Saoedi-Arabië investeert zwaar in staten en markten in de hele regio en internationaal door middel van hulp, handel en investeringen. Alleen het Public Investment Fund (in wiens bestuur Mohammad bin Salman zit) heeft dat gedaan $ 557 miljard aan investeringen, waarvan velen op de westerse markten. Maar het is denkbaar dat Aanbiedingen zoals de deal van 20 miljard dollar met het Blackstone Group Infrastructure Fund zou kunnen worden geregeld om de privacy en voortdurende investeringen onder vrijwel alle omstandigheden te maximaliseren. De kwestie van het bieden van banen aan miljoenen jongeren in Saoedi-Arabië zal in de toekomst ook van het grootste belang zijn en bevordert een grotere economische betrokkenheid in de Saoedische economie, onder de juiste omstandigheden, en niet minder.
Regionaal gezien is Saoedi-Arabië een spil in het Midden-Oostenbeleid van president Trump, dat erop gericht is Iran in bedwang te houden en Israël, Jordanië en Egypte te steunen. In ruil daarvoor is de regering-Trump de door Saoedi-Arabië geleide interventie in Jemen blijven steunen en bleef zij onduidelijk over de pogingen van Saoedi-Arabië en de Emiraten om Qatar te isoleren. Als de VS en Groot-Brittannië het voorbeeld van Duitsland zouden volgen door de wapenverkoop aan het Koninkrijk op te schorten, zou dat een krachtig signaal afgeven en Riyadh mogelijk een stimulans geven om zijn interventie in Jemen tot een onderhandeld einde te brengen. Dit zou de algehele dynamiek van de Amerikaans-Saoedische betrekkingen in het Midden-Oosten kunnen veranderen en de bilaterale betrekkingen verder onder druk kunnen zetten. Saoedi-Arabië was bijvoorbeeld tegen de Amerikaanse invasie van Irak in 2003, gaf de VS de schuld van het verlies van hun bondgenoot president Mubarak in Egypte en de onrust daar in 2012-2013en het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) dat een toenadering tussen de VS en Iran dreigde. Een dergelijke stap zou echter in bredere zin de positie van de VS in het Midden-Oosten kunnen vergroten, vooral nadat de 'rode lijnen' van president Obama werden overschreden door het herhaalde gebruik van chemische wapens door de Syrische regering. De vraag is of de regering-Trump de politieke wil heeft om een nieuwe benadering van het Midden-Oosten te hanteren en haar capaciteiten daartoe te ontwikkelen.
President Trump heeft duidelijk gemaakt dat de bevordering van de mensenrechten en de democratie geen deel uitmaakt van zijn agenda voor het buitenlands beleid. In plaats daarvan vertrouwt hij op persoonlijke relaties, geruststellingen en 'alternatieve feiten'. Dit beleid zou moeten worden herzien als het Congres de terugkeer van de VS naar een meer op waarden gebaseerd buitenlands beleid steunt.
Robert metselaar
